1. භූතගාමසික්ඛාපද-අත්ථයොජනා

89. දුතියවග්ගස්ස පඨමෙ තස්සාති දෙවතාය. උක්ඛිත්තං ඵරසුන්ති උද්ධං ඛිත්තං කුඨාරිං. නිග්ගහෙතුන්ති සණ්ඨාතුං, නිවත්තෙතුං වා. චක්ඛුවිසයාතීතෙති පසාදචක්ඛුස්ස ගොචරාතික්කන්තෙ. මහාරාජසන්තිකාති වෙස්සවණමහාරාජස්ස සන්තිකා. ථනමූලෙයෙවාති ථනසමීපෙයෙව. හිමවන්තෙති හිමඋග්ගිරණෙ වනෙ, හිමයුත්තෙ වා. තත්ථාති හිමවන්තෙ, දෙවතාසන්නිපාතෙ වා. රුක්ඛධම්මොති රුක්ඛසභාවො. රුක්ඛධම්මො ච නාම ඡෙදනභෙදනාදීසු රුක්ඛානං අචෙතනත්තා කොපස්ස අකරණං, තස්මිං රුක්ඛධම්මෙ ඨිතා දෙවතා රුක්ඛධම්මෙ ඨිතා නාම, ඡෙදනභෙදනාදීසු රුක්ඛස්ස විය රුක්ඛට්ඨකදෙවතාය අකොපනං රුක්ඛධම්මෙ ඨිතා නාමාති අධිප්පායො. තත්ථාති තාසු සන්නිපාතදෙවතාසු. ඉතීති ඉමස්ස අලභනස්ස, ඉමස්මිං අලභනෙ වා, ආදීනවන්ති සම්බන්ධො. භගවතො චාති ච-සද්දො ‘‘පුබ්බචරිත’’න්ති එත්ථ යොජෙතබ්බො. ඉමඤ්ච ආදීනවං අද්දස, භගවතො පුබ්බචරිතඤ්ච අනුස්සරීති වාක්‍යසම්පිණ්ඩනවසෙන යොජනා කාතබ්බා. තෙනාති දස්සනානුස්සරණකාරණෙන. අස්සාති දෙවතාය. සංවිජ්ජති පිතා අස්සාති සපිතිකො, පුත්තො. (තාවාති අතිවිය, පටිසඤ්චික්ඛන්තියාති සම්බන්ධො) ‘‘මරියාදං බන්ධිස්සතී’’ති වත්වා තස්ස අත්ථං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙස්සතී’’ති. ඉති පටිසඤ්චික්ඛන්තියා අස්සා දෙවතාය එතදහොසීති යොජනා.

යොති යො කොචි ජනො. වෙති එකන්තෙන. උප්පතිතන්ති උප්පජ්ජනවසෙන අත්තනො උපරි පතිතං. භන්තන්ති භමන්තං ධාවන්තං, වාරයෙති නිවාරෙය්‍ය නිග්ගණ්හෙය්‍යාති අත්ථො. තන්ති ජනං. අයං පනෙත්ථ යොජනා – සාරථි භන්තං රථං වාරයෙ ඉව, තථා යො වෙ උප්පතිතං කොධං වාරයෙ, තං අහං සාරථිං ඉති බ්‍රූමි. ඉතරො කොධනිවාරකතො අඤ්ඤො රාජඋපරාජාදීනං සාරථිභූතො ජනො රස්මිග්ගාහො රජ්ජුග්ගාහො නාමාති.

දුතියගාථාය වෙජ්ජො විසටං විත්ථතං සප්පවිසං සප්පස්ස ආසීවිසස්ස විසං ගරළං ඔසධෙහි භෙසජ්ජෙන, මන්තෙන ච විනෙති ඉව, තථා යො භික්ඛවෙ උප්පතිතං කොධං මෙත්තාය විනෙති, සො භික්ඛු උරගො භුජගො පුරාණං පුරෙ භවං ජිණ්ණං පුරාණත්තා ජිණ්ණං තචං ජහාති ඉව, තථා ඔරපාරං අපාරසඞ්ඛාතං පඤ්චොරම්භාගියසංයොජනං ජහාතීති යොජනා කාතබ්බා.

තත්‍රාති ද්වීසු ගාථාසු. වත්ථු පන විනයෙ ආරූළ්හන්ති යොජනා. අථාති පච්ඡා. යස්ස දෙවපුත්තස්සාති යෙන දෙවපුත්තෙන. පරිග්ගහොති පරිච්ඡින්දිත්වා ගහිතො. සොති දෙවපුත්තො. තතොති උපගමනතො. යදා හොති, තදාති යොජනා. මහෙසක්ඛදෙවතාසූති මහාපරිවාරාසු දෙවතාසු, මහාතෙජාසු වා. පටික්කමන්තීති අපෙන්ති. දෙවතා යම්පි පඤ්හං පුච්ඡන්තීති යොජනා. තත්ථෙවාති අත්තනො වසනට්ඨානෙයෙව. උපට්ඨානන්ති උපට්ඨානත්ථාය, සම්පදානත්ථෙ චෙතං උපයොගවචනං. අථ වා උපගන්ත්වා තිට්ඨති එත්ථාති උපට්ඨානං, භගවතො සමීපට්ඨානං, තං ආගන්ත්වාති අත්ථො. නන්ති තං, අයමෙව වා පාඨො.

90. ‘‘භවන්තී’’ති ඉමිනා විරූළ්හෙ මූලෙ නීලභාවං ආපජ්ජිත්වා වඩ්ඪමානකෙ තරුණරුක්ඛගච්ඡාදිකෙ දස්සෙති. ‘‘අහුවත්ථු’’න්ති ඉමිනා පන වඩ්ඪිත්වා ඨිතෙ මහන්තරුක්ඛගච්ඡාදිකෙ දස්සෙති. ‘‘අහුවත්ථු’’න්ති ච හිය්‍යත්තනිසඞ්ඛාතාය ත්ථුං-විභත්තියා හූ-ධාතුස්ස ඌකාරස්ස උවාදෙසො හොති. පොත්ථකෙසු පන ‘‘අහුවතී’’ති පාඨො දිස්සති, සො අපාඨොති දට්ඨබ්බො. ‘‘ජායන්තී’’ති ඉමිනා භූ-ධාතුස්ස සත්තත්ථභාවං දස්සෙති, ‘‘වඩ්ඪන්තී’’ති ඉමිනා වඩ්ඪනත්ථභාවං. එතන්ති ‘‘භූතගාමො’’ති නාමං. පීයතෙ යථාකාමං පරිභුඤ්ජීයතෙ, පාතබ්බං පරිභුඤ්ජිතබ්බන්ති වා පාතබ්‍යං, පාසද්දො යථාකාමපරිභුඤ්ජනත්ථො. තෙනාහ – ‘‘ඡෙදනභෙදනාදීහි යථාරුචි පරිභුඤ්ජිතබ්බතාති අත්ථො’’ති.

91. ‘‘ඉදානී’’ති පදං ‘‘ආහා’’ති පදෙ කාලසත්තමී. යස්මින්ති බීජෙ. තන්ති බීජං. පඤ්ච බීජජාතානීති එත්ථ ජාතසද්දස්ස තබ්භාවත්ථතං සන්ධාය අට්ඨකථාසු එවං වුත්තං. තබ්භාවත්ථස්ස ‘‘මූලෙ ජායන්තී’’ති ඉමාය පාළියා අසංසන්දනතං සන්ධාය වුත්තං සඞ්ගහකාරෙන ‘‘න සමෙන්තී’’ති. අට්ඨකථාචරියානං මතෙන සති ජාතසද්දස්ස තබ්භාවත්ථභාවෙ ‘‘මූලෙ ජායන්තී’’තිආදීසු මූලෙ මූලානි ජායන්තීති දොසො භවෙය්‍යාති මනසි කත්වා ආහ ‘‘න හී’’තිආදි. හීති සච්චං, යස්මා වා. තානීති රුක්ඛාදීනි. තස්සාති ‘‘භූතගාමො නාම පඤ්ච බීජජාතානී’’ති පදස්ස. එතන්ති ‘‘බීජජාතානී’’ති නාමං. බීජෙසු ජාතානි බීජජාතානීති වුත්තෙ ‘‘මූලෙ ජායන්තී’’තිආදිනා සමෙති. එතෙනාති ‘‘බීජතො’’තිආදිනා සඞ්ගහොති සම්බන්ධො.

‘‘යෙහී’’ති පදං ‘‘ජාතත්තා’’ති පදෙ අපාදානං, හෙතු වා ‘‘වුත්තානී’’ති පදෙ කරණං, කත්තා වා. තෙසන්ති බීජානං. රුක්ඛාදීනං විරුහනං ජනෙතීති බීජං. ‘‘බීජතො’’තිආදිනා කාරියොපචාරෙන කාරණස්ස දස්සිතත්තා කාරණූපචාරං පදීපෙති. අඤ්ඤානිපි යානි වා පන ගච්ඡවල්ලිරුක්ඛාදීනි අත්ථි සංවිජ්ජන්ති, තානි ගච්ඡවල්ලිරුක්ඛාදීනි ජායන්ති සඤ්ජායන්තීති යොජනා. තානීති ගච්ඡවල්ලිරුක්ඛාදීනි. තඤ්ච මූලං, පාළියං වුත්තහලිද්දාදි ච අත්ථි, සබ්බම්පි එතං මූලබීජං නාමාති සම්බන්ධො. එත්ථාති බීජෙසු, ඛන්ධබීජෙසු වා.

92. සඤ්ඤාවසෙනාති ‘‘බීජ’’න්ති සඤ්ඤාවසෙන. ‘‘තත්ථා’’ති පදං ‘‘වෙදිතබ්බො’’ති පදෙ ආධාරො. ‘‘යථා’’තිආදිනා කාරණොපචාරෙන කාරියස්ස වුත්තත්තා ඵලූපචාරං දස්සෙති. යං බීජං වුත්තං, තං දුක්කටවත්ථූති යොජනා. යදෙතං ආදිපදන්ති යොජෙතබ්බං. තෙනාති ආදිපදෙන. රවීයති භගවතා කථීයතීති රුතං, පාළි, තස්ස අනුරූපං යථාරුතං, පාළිඅනතික්කන්තන්ති අත්ථො.

එත්ථාති ‘‘බීජෙ බීජසඤ්ඤී’’තිආදිපදෙ, ඉමස්මිං සික්ඛාපදෙ වා. උදකෙ ඨාති පවත්තතීති උදකට්ඨො, එවං ථලට්ඨොපි. තත්ථාති උදකට්ඨථලට්ඨෙසු. සාසපස්ස මත්තං පමාණං අස්ස සෙවාලස්සාති සාසපමත්තිකො. තිලස්ස බීජපමාණං අස්ස සෙවාලස්සාති තිලබීජකො. පමාණත්ථෙ කො. ආදිසද්දෙන සඞ්ඛපණකාදයො සෙවාලෙ සඞ්ගණ්හාති. තත්ථ තිලබීජපමාණො ජලසණ්ඨිතො නීලාදිවණ්ණයුත්තො සෙවාලො තිලබීජං නාම, සපත්තො අප්පකණ්ඩො උක්ඛලිපිධානාදිපමාණො සමූලො එකො සෙවාලවිසෙසො සඞ්ඛො නාම, භමරසණ්ඨානො නීලවණ්ණො එකො සෙවාලවිසෙසො පණකො නාම. උදකං සෙවතීති සෙවාලො. තත්ථාති සෙවාලෙසු. යොති සෙවාලො. පතිට්ඨිතං සෙවාලන්ති සම්බන්ධො. යත්ථ කත්ථචීති මූලෙ වා නළෙ වා පත්තෙ වා. උද්ධරිත්වාති උප්පාටෙත්වා. ‘‘හත්ථෙහී’’ති පදං ‘‘වියූහිත්වා’’ති පදෙ කරණං. හීති සච්චං, යස්මා වා. තස්සාති සෙවාලස්ස. එත්තාවතාති ඉතො චිතො ච වියූහනමත්තෙන. යො සෙවාලො නික්ඛමති, තං සෙවාලන්ති යොජනා. පරිස්සාවනන්තරෙනාති පරිස්සාවනඡිද්දෙන. උප්පලානි අස්මිං ගච්ඡෙති උප්පලිනී. පදුමානි අස්මිං ගච්ඡෙති පදුමිනී, ඉනො, ඉත්ථිලිඞ්ගජොතකො ඊ. තත්ථෙවාති උදකෙයෙව. තානීති වල්ලීතිණානි. හීති සච්චං, යස්මා වා. අනන්තකොති සාසපමත්තිකො සෙවාලො. සො හි නත්ථි අත්තතො අන්තො ලාමකො සෙවාලො එතස්සාති කත්වා ‘‘අනන්තකො’’ති වුච්චති. අත්තනායෙව හි සුඛුමො, තතො සුඛුමො සෙවාලො නත්ථීති අධිප්පායො. තත්ථාති දුක්කටවත්ථුභාවෙ. තම්පීති ‘‘සම්පුණ්ණභූතගාමං න හොතී’’ති වචනම්පි. පිසද්දො මහාපච්චරිආදිඅට්ඨකථාචරියානං වචනාපෙක්ඛො. හීති සච්චං, යස්මා වා. න ආගතො, තස්මා න සමෙතීති යොජනා. අථාති තස්මිං අනාගතෙ. එතන්ති අනන්තකසෙවාලාදිං. ගච්ඡිස්සතීති වදෙය්‍යාති සම්බන්ධො. තම්පීති ‘‘ගච්ඡිස්සතී’’ති වචනම්පි. පිසද්දො පුරිමට්ඨකථාචරියානං වචනාපෙක්ඛො.

අභූතගාමමූලත්තා තාදිසස්ස බීජගාමස්සාති එත්ථ බීජගාමො තිවිධො හොති – යො සයං භූතගාමතො හුත්වා අඤ්ඤම්පි භූතගාමං ජනෙති, අම්බට්ඨිආදිකො. යො පන සයං භූතගාමතො හුත්වා අඤ්ඤං පන භූතගාමං න ජනෙති, තාලනාළිකෙරාදිඛාණු. යො පන සයම්පි භූතගාමතො අහුත්වා අඤ්ඤම්පි භූතගාමං න ජනෙති. පානීයඝටාදීනං බහි සෙවාලොති. භූතගාමො පන චතුබ්බිධො හොති – යො සයං බීජගාමතො හුත්වා අඤ්ඤම්පි බීජගාමං ජනෙති, එතරහි අම්බරුක්ඛාදිකො. යො පන සයං බීජගාමතො අහුත්වාව අඤ්ඤං බීජගාමං ජනෙති, ආදිකප්පකාලෙ අම්බරුක්ඛාදිකො. යො පන සයං බීජගාමතො හුත්වා අඤ්ඤං පන බීජගාමං න ජනෙති, නීලවණ්ණො ඵලිතකදලීරුක්ඛාදිකො. යො පන සයම්පි බීජගාමතො අහුත්වා අඤ්ඤම්පි බීජගාමං න ජනෙති, ඉධ වුත්තො අනන්තකසෙවාලාදිකොති. තත්ථ චතුත්ථං භූතගාමං සන්ධාය වුත්තං ‘‘අභූතගාමමූලකත්තා තාදිසස්ස බීජස්සා’’ති. අයං පන තතියබීජගාමස්ස ච චතුත්ථභූතගාමස්ස ච විසෙසො – තතියබීජගාමෙ මූලපණ්ණානි න පඤ්ඤායන්ති, චතුත්ථභූතගාමෙ තානි පඤ්ඤායන්තීති. මූලපණ්ණානං අපඤ්ඤායනත්තා බීජගාමොති වුත්තො, තෙසං පඤ්ඤායනත්තා භූතගාමොති වුත්තො. ඉතරථා හි විරොධො භවෙය්‍යාති. අත්තනො වාදෙ පාචිත්තියභාවතො ගරුකං, මහාපච්චරිආදීනං වාදෙ දුක්කටමත්තභාවතො ලහුකං. එතන්ති ඨානං.

එවං උදකට්ඨං දස්සෙත්වා ථලට්ඨං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘ථලට්ඨෙ’’තිආදි. ථලට්ඨෙ විනිච්ඡයො එවං වෙදිතබ්බොති යොජනා. තත්ථාති හරිතඛාණූසු. උද්ධං වඩ්ඪතීති නවසාඛානිග්ගමනෙන ඡින්නතො උපරි වඩ්ඪති. සොති ඛාණු. ඵලිතාය කදලියා ඛාණු බීජගාමෙන සඞ්ගහිතොති යොජනා. ඵලං සඤ්ජාතං එතිස්සාති ඵලිතා. තථාති ‘‘භූතගාමෙනෙව සඞ්ගහිතා’’ති පදානි ආකඩ්ඪති. යදාති යස්මිං කාලෙ. රතනප්පමාණාපීති හත්ථප්පමාණාපි. අථාති අපාදානත්ථො, තතො රාසිකරණතො අඤ්ඤන්ති අත්ථො. භූමියං නිඛණන්තීති සම්බන්ධො. ‘‘මූලෙසු චෙව පණ්ණෙසු චා’’ති එත්ථ චසද්දො සමුච්චයත්ථොව, න විකප්පත්ථොති ආහ ‘‘මූලමත්තෙසු පනා’’තිආදි.

බීජානීති මූලාදිබීජානි. ඨපිතානි හොන්තීති සම්බන්ධො. ‘‘උපරී’’ති පදෙන හෙට්ඨා මූලානි චාති අත්ථං නයෙන ඤාපෙති. න අඞ්කුරෙ නිග්ගතමත්තෙයෙව, අථ ඛො හරිතෙ නීලපණ්ණවණ්ණෙ ජාතෙයෙව භූතගාමසඞ්ගහො කාතබ්බොති ආහ ‘‘හරිතෙ’’තිආදි. තාලට්ඨීනං මූලන්ති සම්බන්ධො. දන්තසූචි වියාති හත්ථිදන්තසූචි විය. යථා අසම්පුණ්ණභූතගාමො තතියො කොට්ඨාසො න ආගතො, න එවං අමූලකභූතගාමො. සො පන ආගතොයෙවාති ආහ ‘‘අමූලකභූතගාමෙ’’ති. අමූලිකලතා විය අමූලකභූතගාමෙ සඞ්ගහං ගච්ඡතීති අත්ථො.

වන්දාකාති රුක්ඛාදනී. සා හි සයං රුක්ඛං නිස්සාය ජායන්තීපි අත්තනො නිස්සයානං රුක්ඛානං අදනත්තා භක්ඛනත්තා වදීයති ථුතීයතීති ‘‘වන්දාකා’’ති වුච්චති. අඤ්ඤා වාති වන්දාකාය අඤ්ඤා වා. තන්ති වන්දාකාදිං. තතොති රුක්ඛතො. වනන්ති ඛුද්දකො ගච්ඡො. පගුම්බොති මහාගච්ඡො. දණ්ඩකොති රුක්ඛො දණ්ඩයොගතො. තස්සාපීති අමූලිකලතායපි. අයමෙව විනිච්ඡයොති වන්දාකාදිකස්ස විනිච්ඡයො විය අයං විනිච්ඡයො දට්ඨබ්බොති යොජනා. ‘‘ද්වෙ තීණි පත්තානී’’ති වුත්තත්තා එකපත්තො සඤ්ජායන්තොපි අග්ගබීජසඞ්ගහං ගච්ඡතීති අත්ථො. ‘‘අනුපසම්පන්නෙනා’’ති පදං ‘‘ලිත්තස්සා’’ති පදෙ කත්තා. නිදාඝසමයෙති ගිම්හකාලෙ. අබ්බොහාරිකොති ආපත්තියා අඞ්ගන්ති න වොහරිතබ්බො. වොහරිතුං න අරහතීති අත්ථො. එතන්ති අබ්බොහාරිකතං, ‘‘සචෙ…පෙ… පමජ්ජිතබ්බා’’ති වචනං වා.

අහිං සප්පං ඡාදෙතීති අහිච්ඡත්තං, තංයෙව අහිච්ඡත්තකං. යථාකථඤ්චි හි බ්‍යුප්පත්ති, රුළ්හියා අත්ථවිනිච්ඡයො. තස්මාති තතො විකොපනතො. තත්ථාති අහිච්ඡත්තකෙ. හෙට්ඨා ‘‘උදකපප්පටකො’’ති වත්වා ඉධ ‘‘රුක්ඛපප්පටිකායපී’’ති වුත්තත්තා පප්පටකසද්දො ද්විලිඞ්ගොති දට්ඨබ්බො. තන්ති පප්පටිකං. ඨිතං නිය්‍යාසන්ති සම්බන්ධො. එවං ‘‘ලග්ග’’න්ති එත්ථාපි. හත්ථකුක්කුච්චෙනාති හත්ථලොලෙන. ‘‘ඡින්දන්තස්සාපී’’ති පදෙ හෙතු.

වාසත්ථිකෙනාති වාසං ඉච්ඡන්තෙන. ‘‘ඔචිනාපෙතබ්බා’’ති පදෙ කත්තා. උප්පාටෙන්තෙහීති උද්ධරන්තෙහි. තෙසන්ති සාමණෙරානං. සාඛං ගහිතන්ති සම්බන්ධො. ඨපිතස්ස සිඞ්ගීවෙරස්සාති යොජනා.

ඡිජ්ජනකන්ති ඡිජ්ජනයුත්තං, ඡිජ්ජනාරහන්ති අත්ථො. ‘‘චඞ්කමිතට්ඨානං දස්සෙස්සාමී’’ති ඉමිනා වත්තසීසෙන චඞ්කමනං වට්ටතීති දස්සෙති. ‘‘භිජ්ජතී’’ති ඉමිනා අභිජ්ජමානෙ ගණ්ඨිපි කාතබ්බොති දස්සෙති. දාරුමක්කටකන්ති මක්කටස්ස හත්ථො මක්කටො උපචාරෙන, මක්කටො වියාති මක්කටකො, සදිසත්ථෙ කො. දාරුසඞ්ඛාතො මක්කටකො දාරුමක්කටකො. තං ආකොටෙන්තීති සම්බන්ධො. අනියාමිතත්තාති ඉමන්ති අනියාමිතත්තා වචනස්ස. ඉදං මහාසාමඤ්ඤං, විසෙසසාමඤ්ඤම්පි වට්ටතීති ආහ ‘‘නාමං ගහෙත්වාපී’’තිආදි. සබ්බන්ති සබ්බං වචනං.

‘‘ඉමං ජානාතිආදීසූ’’ති පදං ‘‘එවමත්ථො දට්ඨබ්බො’’ති පදෙ ආධාරො. ඉමං මූලභෙසජ්ජං ජානාති ඉමං මූලභෙසජ්ජං යොජිතුං ජානාති යොජනා. එත්තාවතාති ‘‘ඉමං ජානා’’තිආදිවචනමත්තෙන. කප්පියන්ති සමණවොහාරෙන, වොහාරස්ස වා යුත්තං අනුරූපං. එත්ථාති ‘‘කප්පියං කාතබ්බ’’න්ති වචනෙ. නිබ්බට්ටබීජමෙවාති ඵලතො නිබ්බට්ටෙත්වා විසුං කතං බීජං එව. තත්ථාති සුත්තෙ. කරොන්තෙන භික්ඛුනා කාතබ්බන්ති යොජනා. ‘‘කප්පියන්ති වත්වාවා’’ති ඉමිනා පඨමං කත්වා අග්ගිසත්ථනඛානි උද්ධරිත්වා පච්ඡා වත්තුං න වට්ටතීති දස්සෙති. ලොහමයසත්ථස්සාති අයතම්බාදිලොහමයස්ස සත්ථස්ස. තෙහීති මනුස්සාදීනං නඛෙහි. තෙහීති අස්සාදීනං ඛුරෙහි. තෙහීති හත්ථිනඛෙහි. යෙහීති නඛෙහි. තත්ථජාතකෙහිපීති තස්මිං සත්ථෙ ජාතකෙහිපි, නඛෙහීති සම්බන්ධො.

තත්ථාති පුරිමවචනාපෙක්ඛං. ‘‘කප්පියං කරොන්තෙනා’’තිආදිවචනමපෙක්ඛති. ‘‘උච්ඡුං කප්පියං කරිස්සාමී’’ති උච්ඡුමෙව විජ්ඣති, පගෙව. ‘‘දාරුං කප්පියං කරිස්සාමී’’ති උච්ඡුං විජ්ඣති, ‘‘දාරුං කප්පියං කරිස්සාමී’’ති දාරුමෙව වා විජ්ඣති, වට්ටති එකාබද්ධත්තාති වදන්ති. තන්ති රජ්ජුං වා වල්ලිං වා. සබ්බං ඛණ්ඩන්ති සම්බන්ධො. තත්ථාති මරිචපක්කෙසු. කටාහන්ති එකාය භාජනවිකතියා නාමමෙතං. ඉධ පන බීජානං භාජනභාවෙන තංසදිසත්තා ඵලඵෙග්ගුපි ‘‘කටාහ’’න්ති වුච්චති. එකාබද්ධන්ති කටාහෙන එකතො ආබද්ධං.

තානීති තිණානි. තෙනාති රුක්ඛපවට්ටනාදිනා. තත්‍රාති තස්මිං ඨපනපාතනට්ඨානෙ. ‘‘මනුස්සවිග්ගහපාරාජිකවණ්ණනාය’’න්ති පදං ‘‘වුත්ත’’න්ති පදෙ සාමඤ්ඤාධාරො. භික්ඛු අජ්ඣොත්ථටො හොතීති සම්බන්ධො. ඔපාතෙති ආවාටෙ. සො හි අවපතනට්ඨානත්තා ‘‘ඔපාතො’’ති වුච්චති. රුක්ඛන්ති අජ්ඣොත්ථටරුක්ඛං. භූමින්ති ඔපාතථිරභූමිං. ජීවිතහෙතූති නිමිත්තත්ථෙ පච්චත්තවචනං, ජීවිතකාරණාති අත්ථො. ‘‘භික්ඛුනා’’ති පදං ‘‘නික්ඛාමෙතු’’න්ති පදෙ භාවකත්තා, කාරිතකත්තා වා. ‘‘අජ්ඣොත්ථටභික්ඛු’’න්ති වා ‘‘ඔපාතභික්ඛු’’න්ති වා කාරිතකම්මං අජ්ඣාහරිතබ්බං. තත්ථාති අනාපත්තිභාවෙ, අනාපත්තිභාවස්ස වා. එතස්සාති සුත්තස්ස. පරො පන කාරුඤ්ඤෙන කරොතීති සම්බන්ධො. එතම්පීති කාරුඤ්ඤම්පි. හීති සච්චං, යස්මා වාති. පඨමං.