2. ඡන්නොවාදසුත්තවණ්ණනා

389. ඡන්නොති ඉදං තස්ස නාමන්ති ආහ ‘‘එවංනාමකො ථෙරො’’ති. යස්ස පන සත්ථාරා පරිනිබ්බානකාලෙ බ්‍රහ්මදණ්ඩො ආණත්තො, අයං සො න හොතීති දස්සෙන්තො ආහ – ‘‘න අභිනික්ඛමනං නික්ඛන්තත්ථෙරො’’ති, ලොකනාථස්ස අභිනික්ඛමනකාලෙ කපිලපුරතො නික්ඛන්තොති අත්ථො. ගිලානපුච්ඡකාති ගිලානස්ස පුච්ඡනකා, ගිලානභාවස්ස අවත්ථං සොතුකාමාති අත්ථො. සසනතො හිංසනතො සත්ථන්ති ආහ ‘‘ජීවිතහාරකසත්ථ’’න්ති.

390. උපවජ්ජං එතස්ස නත්ථීති අනුපවජ්ජං, කරජකායං කත්වා ආයතිං උප්පත්තිරහිතන්ති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘අනුප්පත්තික’’න්ති.

391. ඛයවයං ඤත්වාති සඞ්ඛාරගතං ඛණභඞ්ගං නෙත්වා ඤාණෙන යාථාවතො ඤත්වා. නෙතං මමාති දුක්ඛතො සමනුපස්සනා සඞ්ඛාරෙසු දිට්ඨෙසු මමංකාරාභාවතො. නෙසොහමස්මීති අනිච්චතො සමනුපස්සනා අනිච්චතො තෙසු දිට්ඨෙසු අහංකාරාභාවතො. න මෙසො අත්තාති අනත්තතො සමනුපස්සනා අනත්තතො තෙසු දිට්ඨෙසු අත්තග්ගාහාභාවතොති ආහ – ‘‘නෙතං මම…පෙ… අත්තාති සමනුපස්සාමී’’ති.

393. තස්මා පුථුජ්ජනොති යස්මා අරියො සබ්බසො පරිඤ්ඤාතවත්ථුකො දුක්ඛවෙදනං අධිවාසෙතුං අසක්කොන්තො නාම නත්ථි, තස්මා පුථුජ්ජනො, කෙවලං පන අධිමානෙනෙව – ‘‘නාභිකඞ්ඛාමි ජීවිතං, පරිචිණ්ණො මෙ සත්ථා, නිරොධං දිස්වා’’ති වදතීති අධිප්පායො. ඉදම්පීති ඉදම්පි, ‘‘නිස්සිතස්ස චලිත’’න්තිආදි. තණ්හානිස්සිතභාවෙන හි ආයස්මා ඡන්නො මාරණන්තිකං වෙදනං අධිවාසෙතුං අසක්කොන්තො ඉතො චිතො පරිවත්තන්තො චලති විප්ඵන්දති, තස්මා ‘‘නිස්සිතස්ස චලිත’’න්තිආදි මනසිකාතබ්බං, තෙන ඉදං සබ්බං තං විප්ඵන්දිතං න භවිස්සතීති අධිප්පායො. කප්පසද්දො කාලපරියායොපි හොති, න කාලවිසෙසවාචකො එවාති ආහ – ‘‘නිච්චකප්පන්ති නිච්චකාල’’න්ති. යථා අප්පහීනතණ්හාදිට්ඨිකො පුග්ගලො තංනිස්සිතො අල්ලිනො, එවං තාහිපි නිස්සිතො අමුත්තභාවතොති ආහ – ‘‘තණ්හාදිට්ඨීහි නිස්සිතස්සා’’ති. චලිතන්ති යථා යථා අසමාරද්ධාය සම්මාපටිපත්තියා ආදීනවවසෙන චලන්තං පන යස්මා අරියස්ස විනයෙ විරූපං චලිතං නාම හොති, තස්මා ආහ – ‘‘විප්ඵන්දිතං හොතී’’ති. තාදිසෙ පන පපඤ්චවික්ඛම්භනවසෙන චිත්තස්ස චලිතෙ අසති භාවනාය වීථිපටිපන්නතාය කිලෙසපටිප්පස්සද්ධි එව හොතීති ආහ ‘‘චලිතෙ අසති පස්සද්ධී’’ති. තෙන වුත්තං – ‘‘කිලෙසපස්සද්ධි නාම හොතී’’ති.

භවන්තරං දිස්වා නමනට්ඨෙන නති. තෙනාහ – ‘‘නතියා අසතීති භවත්ථාය ආලයනිකන්තිපරියුට්ඨානෙසු අසතී’’ති. පටිසන්ධිවසෙන ආගති නාමාති පටිසන්ධිග්ගහණවසෙන භවන්තරතො ඉධෙව ආගමනං නාම, චුතිවසෙන චවනවසෙන ඉතො භවන්තරස්ස ගමනං නාම න හොති ආගතිගතියා අසති කතූපචිතස්සපි කම්මස්ස උප්පත්තිපරිකප්පවසෙන පවත්තියා අභාවතො. චවනවසෙනාති නිබ්බත්තභවතො චවනවසෙන චුති, ආයතිං උපපජ්ජනවසෙන උපපාතො න හොති. යතො ගති ආගති චවනං උපපාතො න හොති, තතො එව නෙවිධ, න හුරං, න උභයමන්තරෙන, කායස්ස ගතියා ආගතියා ච අභාවතො සබ්බසො චුතූපපාතො නත්ථි; තෙන න ඉධලොකෙ ඨිතොති වත්තබ්බො. න පරලොකෙ ඨිතොති වත්තබ්බො, න උභයමන්තරෙන ඨිතොති වත්තබ්බො. තෙනාහ ‘‘නයිධ ලොකෙ’’තිආදි. තත්ථ ඉධලොකපරලොකවිනිමුත්තස්ස සංසරණපදෙසස්ස අභාවතො, ‘‘න උභයමන්තරෙනා’’ති වුත්තොති උභයපරියාපන්නො න හොතීති පටික්ඛිපන්තො, ‘‘න උභයත්ථ හොතී’’ති ආහ. අයමෙව අන්තොති යො ඉධලොකෙ පරලොකෙ ච අභාවො අවිජ්ජමානතා අනුප්පජ්ජනං, අයමෙව සකලස්ස දුක්ඛමූලස්ස අන්තො පරියොසානං.

394. කණ්ඨනාළිං ඡින්දීති නාළිං ඡින්දිතුං ආරභි. තස්මිං ඡින්දිතුං ආරද්ධක්ඛණෙ ඡෙදො ච වත්තති; මරණභයඤ්ච ඔක්කමි අවීතරාගභාවතො, තතො එව ගතිනිමිත්තං උපට්ඨාති. ‘‘සොපි නාම සබ්‍රහ්මචාරීනං අනුපවජ්ජතං බ්‍යාකරිත්වා සරාගමරණං මරිස්සතී’’ති සංවිග්ගමානසො සඞ්ඛාරෙ අනිච්චාදිවසෙන පරිග්ගණ්හන්තො. අරහත්තං පත්වාති පුබ්බෙ බහුසො විපස්සනාය උදයබ්බයඤාණං පාවිතත්තා තාවදෙව අරහත්තං පත්වා අරහත්තඵලපච්චවෙක්ඛණානන්තරං කණ්ඨනාළිච්ඡෙදපච්චයා ජීවිතනිරොධෙන සමසීසී හුත්වා පරිනිබ්බායි. න හි අන්තිමභවිකස්ස අරහත්තං අප්පත්වා ජීවිතන්තරායො හොති. ථෙරස්සාති ආයස්මතො ඡන්නත්ථෙරස්ස. බ්‍යාකරණෙනාති හෙතුම්හි කරණවචනං ‘‘බ්‍යාකරණෙන හෙතුනා’’ති. තන්නිමිත්තඤ්හි ථෙරො වීරියං පග්ගණ්හන්තො විපස්සනං උස්සුක්කාපෙති. ඉමිනාති, ‘‘අත්ථි, භන්තෙ’’තිආදිවචනෙන. ථෙරොති ආයස්මා සාරිපුත්තත්ථෙරො. පුච්ඡතීති, භන්තෙ, තථා කුලසංසග්ගපසුතො කථං පරිනිබ්බායිස්සතීති පුච්ඡති. ‘‘පුබ්බෙ කුලෙසු සංසට්ඨවිහාරී’’ති සබ්‍රහ්මචාරීනං පඤ්ඤාතස්සපි ඉමස්මිං ‘‘හොන්ති හෙතෙ සාරිපුත්තා’’තිආදිනා භගවතො වුත්ත-ට්ඨානෙ අසංසට්ඨභාවො පාකටො අහොසි. පක්කම්පි නිපක්කං විය සම්මාපටිපජ්ජමානාපි කෙචි අසඤ්ඤතා උපට්ඨහන්ති. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

ඡන්නොවාදසුත්තවණ්ණනාය ලීනත්ථප්පකාසනා සමත්තා.