3. පුණ්ණොවාදසුත්තවණ්ණනා

395. අනන්තරසුත්තෙ ‘‘පටිසල්ලානාති ඵලසමාපත්තිතො’’ති වුත්තං, තත්ථ ධම්මසෙනාපතිනො අරියවිහාරස්ස අධිප්පෙතත්තා, ඉධ පන අකතකිච්චස්ස පටිසල්ලානං නාම කායවිවෙකොති ආහ – ‘‘පටිසල්ලානාති එකීභාවා’’ති. ‘‘චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යා රූපා’’ති පනෙත්ථ විඤ්ඤෙය්‍යරූපං විජානන්තස්ස ද්වාරභූතං චක්ඛුන්ති උභයං අජ්ඣත්තිකං බාහිරඤ්ච ආයතනං අභිනන්දිතාදිසාමඤ්ඤෙන තඤ්චෙති එත්ථ තං-සද්දෙන එකජ්ඣං පච්චාමට්ඨන්ති ආහ – ‘‘තඤ්චෙති තං චක්ඛුඤ්චෙව රූපඤ්චා’’ති. යං පනෙත්ථ විඤ්ඤෙය්‍යසද්දෙන ජොතිතං විඤ්ඤාණං තං සම්පයුත්තධම්මාති තදුභයං, ‘‘මනොවිඤ්ඤෙය්‍යා ධම්මා’’ති පදෙන කථිතමෙවාති ඉධ න ගහිතං. එස නයො සෙසෙසුපි. සමොධානෙනාති සහාවට්ඨානෙන, චිත්තෙන නන්දියා තණ්හාය සහ පවත්තියා චිත්තසහුප්පත්තියාති අත්ථො. තෙනාහ – ‘‘උප්පජ්ජති නන්දී’’ති. පඤ්චක්ඛන්ධදුක්ඛස්ස සමොධානන්ති පඤ්චක්ඛන්ධසඞ්ඛාතස්ස දුක්ඛසච්චස්ස පච්චවොකාරෙ සහප්පවත්ති හොති. යස්මා දුක්ඛං උප්පජ්ජමානං ඡන්නං ද්වාරානංයෙව වසෙන උප්පජ්ජති, තථා සමුදයොති, තස්මා ආහ – ‘‘ඉති ඡසු ද්වාරෙසූ’’තිආදි. කිලෙසවට්ටස්ස කම්මවට්ටස්ස විපාකවට්ටස්ස ච කථිතත්තා ආහ – ‘‘වට්ටං මත්ථකං පාපෙත්වා දස්සෙතී’’ති. දුතියනයෙති ‘‘සන්ති ච ඛො’’තිආදිනා වුත්තෙ දුතියෙ දෙසනානයෙ. පාටියෙක්කො අනුසන්ධීති න යථානුසන්ධි නාපි අජ්ඣාසයානුසන්ධීති අධිප්පායො, පුච්ඡානුසන්ධිස්ස පන ඉධ සම්භවො එව නත්ථීති. සත්තසු ඨානෙසූති අක්කොසනෙ පරිභාසනෙ පාණිප්පහාරෙ ලෙඩ්ඩුප්පහාරෙ දණ්ඩප්පහාරෙ සත්ථප්පහාරෙ ජීවිතාවොරොපනෙති ඉමෙසු සත්තසු. ‘‘භද්දකා වතිමෙ’’තිආදිනා ඛන්තිපටිසංයුත්තං සීහනාදං නදාපෙතුං.

396. චණ්ඩාති කොධනා, තෙන දූසිතචිත්තතාය දුට්ඨාති වුත්තා. කිබ්බිසාති පාපා. ඵරුසාති ඊසකම්පි පසාදසිනෙහාභාවෙන ලුද්දා. ඵරුසවචනතාය වා ඵරුසා, තථාභූතා පන ලුද්දා නාම හොන්ති, තස්මා වුත්තං ‘‘කක්ඛළා’’ති. ඉදඤ්ච තෙති, ‘‘හත්ථච්ඡෙදං නාසිකච්ඡෙද’’න්ති එවමාදිං ඉදඤ්ච අනිට්ඨං කරිස්සාමාති භයදස්සනෙන තජ්ජෙස්සන්ති.

ඝටිකමුග්ගරෙනාති දණ්ඩානං කිර අග්ගපස්සෙ ඝටාකාරං දස්සෙන්ති, තෙන සො ‘‘ඝටිකමුග්ගරො’’ති වුච්චති. එකතොධාරාදිනා සත්ථෙන කරවාලඛග්ගාදිනා. ‘‘ඉන්ද්‍රියසංවරාදීනං එතං නාම’’න්ති වත්වා යත්ථ යත්ථ ඉන්ද්‍රියසංවරාදයො ‘‘දමො’’ති වුත්තා, තං පාඨපදෙසං දස්සෙන්තො ‘‘සච්චෙනා’’තිආදිමාහ. මනච්ඡට්ඨානි ඉන්ද්‍රියානි දමෙති සංවරෙතීති ඉන්ද්‍රියසංවරො, දමො. රාගාදිපාපධම්මෙ දමෙති උපසමෙතීති දමො, පඤ්ඤා. පාණාතිපාතාදිකම්මකිලෙසෙ දමෙති උපසමෙති වික්ඛම්භෙතීති දමො උපොසථො. බ්‍යාපාදවිහෙසාදිකෙ දමෙති විනෙතීති දමොති ආහ – ‘‘ඉමස්මිං පන සුත්තෙ ඛන්ති ‘දමො’ති වෙදිතබ්බා’’ති. උපසමොති තස්සෙව දමස්ස වෙවචනං, තස්මා දමො ච සො බ්‍යාපාදාදීනං විනයනට්ඨෙන තෙසංයෙව උපසමනට්ඨෙන උපසමො චාති දමූපසමො, අධිවාසනඛන්ති.

397. තත්ථ ඛන්තියං කතාධිකාරො තං ජනපදං ගන්ත්වා මහාජනස්ස අවස්සයො හොති, තස්මා තදස්ස අපදානං සමුදාගමතො පට්ඨාය විභාවෙතුං, ‘‘කො පනෙස පුණ්ණො’’තිආදි ආරද්ධං. එත්ථාති එතස්මිං සුනාපරන්තජනපදෙ. අසප්පායවිහාරන්ති භාවනාභියොගස්ස න සප්පායං විහාරං.

ද්වෙ භාතරොති අවිභත්තසාපතෙය්‍යා අවිභත්තවොහාරසංයොගා. තෙනාහ ‘‘තෙසූ’’තිආදි. ජනපදචාරිකං චරන්තො භණ්ඩං ගහෙත්වා ජනපදෙසු වික්කයං කරොන්තො.

‘‘බුද්ධපූජං ධම්මපූජං සඞ්ඝපූජං කරිස්සාමා’’ති තන්නින්නා. අට්ඨිමිඤ්ජං ආහච්ච අට්ඨාසීති, ‘‘බුද්ධො’’ති වචනං අස්සුතපුබ්බං සොතපථං උපගතං අනප්පකං පීතිසොමනස්සං සමුට්ඨාපෙන්තං පීතිසමුට්ඨානපණීතරූපෙහි ඡවිචම්මාදීනි ඡින්දිත්වා අට්ඨිමිඤ්ජං ආහච්ච අට්ඨාසි. විස්සජ්ජිතන්ති වික්කිණනවසෙන විනියොජිතං. කම්මට්ඨානං න උපට්ඨාතීති භාවනාවීථිං න ඔතරති. මය්හං අසප්පායොති මය්හං කම්මට්ඨානභාවනාය සප්පායො උපකාරො න හොති.

කොචි චඞ්කමිතුං සමත්ථො නාම නත්ථි මහතා සමුද්දවීචිසද්දෙන උපද්දුතත්තා භාවනාමනසිකාරස්ස අනභිසම්භුණනතො. තෙනාහ ‘‘සමුද්දවීචියො’’තිආදි. සොති මකුළවිහාරො.

උත්තමජවෙන ගච්ඡමානා යථාධිප්පෙතං මග්ගං අතික්කමිත්වා අඤ්ඤතරං දීපකං පාපුණි.

උප්පාදිකං උට්ඨාපෙත්වාති මහාවාතමණ්ඩලසමුට්ඨාපනෙන තස්මිං පදෙසෙ මහාසමුද්දං සංඛොභෙන්තො මහන්තං උප්පාදං උට්ඨපෙත්වා.

ථෙරො, ‘‘අම්හෙ ආවජ්ජෙය්‍යාථා’’ති කනිට්ඨස්ස වචනං සරිත්වා අන්තරන්තරා ආවජ්ජෙති, තස්මා තදාපි ආවජ්ජෙති, තං සන්ධාය වුත්තං – ‘‘තස්මිංයෙව ඛණෙ ආවජ්ජිත්වා’’ති. සම්මුඛෙති සීසට්ඨානෙ. පටිවෙදෙසුන්ති පවෙදෙසුං, උපාසකා මයන්ති පටිජානිංසු. ඉමිනාති ඉමිනා මය්හං පරිච්චත්තකොට්ඨාසෙන. මණ්ඩලමාළන්ති මුණ්ඩමණ්ඩලමාළසදිසං පටිස්සයං. පරිචාරකාති අවසෙසගාමිනො.

සච්චබන්ධස්ස ඔකාසං කරොන්තො ‘‘එකූනපඤ්චසතාන’’න්ති ආහ. තං දිවසං…පෙ… අග්ගහෙසි, තෙන සො ථෙරො පඨමං සලාකං ගණ්හන්තානං එතදග්ගෙ ඨපිතො.

වාණිජගාමං ගන්ත්වාති වාණිජගාමසමීපං ගන්ත්වා. බුද්ධකොලාහලන්ති බුද්ධානං උපගම්ම සත්තානං උප්පජ්ජනකුතූහලං.

මහාගන්ධකුටියංයෙවාති ජෙතවනමහාවිහාරෙ මහාගන්ධකුටියංයෙව. පරිචරිතබ්බන්ති උපට්ඨාතබ්බං.

ගන්ධකට්ඨානීති චන්දනඅගරුසලළාදීනි සුගන්ධකට්ඨානි. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

පුණ්ණොවාදසුත්තවණ්ණනාය ලීනත්ථප්පකාසනා සමත්තා.