3. අච්ඡරියබ්භුතසුත්තවණ්ණනා

197. විභත්තිපතිරූපකා ච නිපාතා හොන්තීති යථාරහං තංතංවිභත්තිඅත්ථදීපකා, ඉධ පච්චත්තවචනො යත්‍රසද්දො, හිසද්දො හෙතුඅත්ථො, නාමසද්දො අච්ඡරියත්ථො, පදත්තයස්ස පන අච්ඡරියත්ථනිද්දිට්ඨතාය ‘‘අච්ඡරියත්ථෙ නිපාතො’’ති වුත්තං. එකංසතො පනෙතං පදත්තයං. තථා හි වක්ඛති, ‘‘යත්‍රාති නිපාතවසෙන අනාගතවචන’’න්ති. පපඤ්චසද්දො හෙට්ඨා වුත්තො. ඡින්නවටුමෙති ඉමිනා සබ්බකිලෙසවට්ටස්ස අකුසලකම්මවට්ටස්ස ච ඡින්නත්තා විපාකවට්ටස්ස ච උපරි වක්ඛමානත්තා ආහ – ‘‘වටුමන්ති කුසලාකුසලකම්මවට්ටං වුච්චතී’’ති. නිපාතවසෙන යත්‍රසද්දයොගෙන. අනාගතවචනන්ති ඉදං අනාගතවචනසදිසත්තා වුත්තං. අනාගතත්ථවාචී හි අනාගතවචනං, අත්ථො චෙත්ථ අතීතොති. අනුස්සරීති ඉදං අනුස්සරිතභාවං සන්ධාය වුත්තං – ‘‘න අනුස්සරිස්සතී’’ති සද්දපයොගස්ස අතීතවිසයත්තා. යදා පන තෙහි භික්ඛූහි යා කථා පවත්තිතා, තතො පච්ඡාපි භගවතො තෙසං බුද්ධානං අනුස්සරණං හොතියෙව.

ඛත්තියජච්චාතිආදිකාලතො පට්ඨාය අසම්භින්නාය ඛත්තියජාතියා උදිතොදිතාය. බ්‍රහ්මජච්චාති බ්‍රාහ්මණජච්චා. එවංගොත්තෙපි එසෙව නයො. ලොකියලොකුත්තරසීලෙනාති පාරමිතාසම්භූතෙන බුද්ධාවෙණිකත්තා අනඤ්ඤසාධාරණෙන ලොකියෙන ලොකුත්තරෙන ච සීලෙන. එවංසීලාති අනවසෙසසීලානං විසුං පච්චවෙක්ඛණකරණෙන එවංසීලාති අනුස්සරිස්සති. එස නයො සෙසෙසු. යථා විජ්ජාභාගියා විජ්ජාසම්පයුත්තධම්මා, එවං සමාධිපක්ඛා සමාධිසම්පයුත්තධම්මාපි සතිවීරියාදයොති ආහ – ‘‘හෙට්ඨා සමාධිපක්ඛානං ධම්මානං ගහිතත්තා විහාරො ගහිතොවා’’ති. තස්මා සමාධිපක්ඛධම්මවිනිමුත්තො එව ඉධ විහාරො අධිප්පෙතොති වුත්තං ‘‘ඉදං හී’’තිආදි.

යථා වා අට්ඨසමාපත්තිවිපස්සනාමග්ගඵලසඞ්ගහිතා ලොකියලොකුත්තරා සමාධිපඤ්ඤා ‘‘එවංධම්මා එවංපඤ්ඤා’’ති පදෙහි හෙට්ඨා ගහිතාපි යථාසකං පටිපක්ඛතො මුච්චනස්ස පවත්තිවිසෙසං උපාදාය ‘‘එවංවිමුත්තා’’ති එත්ථ පුන ගහිතා, තථා ‘‘එවංධම්මා’’ති එත්ථ ගහිතාපි සමාධිපක්ඛධම්මා දිබ්බබ්‍රහ්මආනෙඤ්ජඅරියවිහාරසඞ්ඛාතං අත්තනො පවත්තිවිසෙසං උපාදාය, ‘‘එවංවිහාරී’’ති එත්ථ පුන ගහිතාති වුච්චමානෙ න කොචි විරොධො. ඵලධම්මානං පවත්තිකාලෙපි කිලෙසානං පටිප්පස්සද්ධි න තංආනුභාවජාතා, අථ ඛො අරියමග්ගෙන කිලෙසානං සමුච්ඡින්නත්තාති ආහ – ‘‘මග්ගානුභාවෙන කිලෙසානං පටිපස්සද්ධන්තෙ උප්පන්නත්තා’’ති. යො යං පජහති, සො පහායකො පහාතබ්බතො විමුත්තොති වුච්චති විසංසට්ඨභාවතොති පහානවිභාගෙන වුච්චමානෙ අපහායකස්ස නිබ්බානස්ස කථං විමුත්තතා? විසංසට්ඨාභාවතො එව. තඤ්හි පකතියාව සබ්බසො කිලෙසෙහි විසංසට්ඨං විනිස්සටං සුවිදූරවිදූරෙ ඨිතං, තස්මාස්ස තතො නිස්සටත්තා නිස්සරණවිමුත්ති නිස්සරණපහානන්ති වුච්චතීති ආහ ‘‘නිබ්බාන’’න්තිආදි.

199. ඉමෙ තථාගතස්ස අච්ඡරියඅබ්භුතධම්මා, න සාවකවිසයා, මම පන දෙසනා තයා සුතා එවාති තෙ ථෙරස්සෙව භාරං කරොන්තො, ‘‘තං භිය්‍යොසොමත්තාය පටිභන්තූ’’ති ආහ. සතො සම්පජානොති එත්ථ කාලභෙදවසෙන ලබ්භමානම්පි සම්පජානභාවං අනාමසිත්වා ගතිවිභාගෙන තං දස්සෙතුං, ‘‘ද්වෙ සම්පජඤ්ඤානී’’තිආදි වුත්තං – අට්ඨ වරෙ ගණ්හන්තොති එත්ථ කථං වරං දෙවතා දෙති, පරස්ස දීයමානඤ්ච තං කථං පරස්ස සමිජ්ඣතීති? කම්මබලෙනෙව. යදි හි තං කම්මං කතොකාසං යස්ස තදපදෙසෙන ඵලං විපච්චති, එවං දෙවතාය තස්ස වරං දින්නං, ඉතරෙන ච ලද්ධන්ති වොහාරො හොතීති. අපිච පරස්ස පත්ථිතවරානි නාම විපච්චමානස්ස කම්මස්ස පච්චයභූතො පයොගවිසෙසොති දට්ඨබ්බං. තානි විපච්චනෙ එකන්තිකානිපි අප්පෙසක්ඛා දෙවතා – ‘‘අයමස්ස පත්ථනා සමිජ්ඣිස්සති, නො’’ති න ජානන්ති, සක්කො පන පඤ්ඤවා තානි එකච්චං ජානාතියෙව. තෙන වුත්තං – ‘‘සක්කෙන පසීදිත්වා දින්නෙ අට්ඨ වරෙ ගණ්හන්තො’’තිආදි.

පඨමජවනවාරෙති උප්පන්නස්ස සබ්බපඨමජවනවාරෙ. සො හි පටිසන්ධියා ආසන්නභාවතො අවිසදො හොති, දෙවභාවෙ නිකන්තිවසෙන උප්පජ්ජනතො න ජානාති. අඤ්ඤාහි දෙවතාහි අසාධාරණජානනං හොති දුතියජවනවාරතො පට්ඨාය පවත්තනතො.

අඤ්ඤෙපි දෙවාතිආදිනා බොධිසත්තස්ස තත්ථ සම්පජඤ්ඤෙනෙව ඨිතභාවං බ්‍යතිරෙකමුඛෙන විභාවෙති. ආහාරූපච්ඡෙදෙන කාලඞ්කරොන්තීති ඉදං ඛිඩ්ඩාපදොසිකවසෙන වුත්තං. ඉතරෙසම්පි දිබ්බභොගෙහි මුච්ඡිතතං අජ්ඣාපන්නානං තිට්ඨන්තානං සම්පජඤ්ඤාභාවො හොතියෙව. කිං තථාරූපං ආරම්මණං නත්ථීති යථාරූපං උළාරං පණීතඤ්ච ආරම්මණං පටිච්ච තෙ දෙවා සංමුච්ඡිතා ආහාරූපච්ඡෙදම්පි කරොන්ති, කිං තථාරූපං උළාරං පණීතඤ්ච ආරම්මණං බොධිසත්තස්ස නත්ථීති බොධිසත්තස්ස සම්පජඤ්ඤානුභාවං විභාවෙතුං චොදනං සමුට්ඨාපෙති? බොධිසත්තො හි යත්ථ යත්ථ නිබ්බත්තති, තත්ථ තත්ථ අඤ්ඤෙ සත්තෙ දසහි විසෙසෙහි අධිග්ගණ්හාති, පගෙව තත්ථ දෙවභූතො, තථාපි ‘‘සතො සම්පජානො’’ති අයමෙත්ථ අච්ඡරියධම්මො වුත්තො.

200. සම්පත්තිභවෙ දීඝායුකතා නාම පඤ්ඤාබලෙන හොති, බොධිසත්තො ච මහාපඤ්ඤො, තස්මා තත්ථ තත්ථ භවෙ තෙන දීඝායුකෙන භවිතබ්බන්ති අධිප්පායෙන, ‘‘සෙසත්තභාවෙසු කිං යාවතායුකං න තිට්ඨතී’’ති චොදෙති. ඉතරො ‘‘ආම න තිට්ඨතී’’ති පටිජානිත්වා, ‘‘අඤ්ඤදා හී’’තිආදිනා තත්ථ කාරණමාහ. ‘‘ඉධ න භවිස්සාමී’’ති අධිමුච්චනවසෙන කාලකිරියා අධිමුත්තිකාලකිරියා. පාරමිධම්මානඤ්හි උක්කංසප්පත්තියා තස්මිං තස්මිං අත්තභාවෙ අභිඤ්ඤාසමාපත්තීහි සන්තානස්ස විසෙසිතත්තා අත්තසිනෙහස්ස තනුභාවෙන සත්තෙසු ච මහාකරුණාය උළාරභාවෙන අධිට්ඨානස්ස තික්ඛවිසදභාවාපත්තියා බොධිසත්තානං අධිප්පායා සමිජ්ඣන්ති, චිත්තෙ විය කම්මෙසු ච තෙසං වසිභාවො, තස්මා යත්ථුපපන්නානං පාරමියො සම්මදෙව පරිබ්‍රූහෙන්ති, වුත්තනයෙන කාලං කත්වා තත්ථ උපපජ්ජන්ති. තථා හි අයං මහාසත්තො ඉමස්මිංයෙව කප්පෙ නානාජාතීසු අපරිහීනජ්ඣානො කාලං කත්වා බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තො අප්පකමෙව කාලං තත්ථ ඨත්වා තතො චවිත්වා ඉධ නිබ්බත්තො. තෙනාහ – ‘‘අයං කාලකිරියා අඤ්ඤෙසං න හොතී’’ති. සබ්බපාරමීනං පූරිතත්තාති ඉමිනා පයොජනාභාවතො තත්ථ ඨත්වා අධිමුත්තිකාලකිරියා නාම න හොතීති දස්සෙති. අපිච චරිමභවෙ චතුමහානිධිසමුට්ඨානපුබ්බිකාය දිබ්බසම්පත්තිසදිසාය මහාසම්පත්තියා නිබ්බත්ති විය බුද්ධභූතස්ස අසදිසදානාදිවසෙන අනඤ්ඤසාධාරණලාභුප්පත්ති විය ච ඉතො පරං මහාපුරිසස්ස දිබ්බසම්පත්තිඅනුභවනං නාම නත්ථීති යාවතායුකට්ඨානං උස්සාහජාතස්ස පුඤ්ඤසම්භාරස්ස වසෙනාති දට්ඨබ්බං. අයඤ්හෙත්ථ ධම්මතා.

මනුස්සගණනාවසෙන, න දෙවගණනාවසෙන. පුබ්බනිමිත්තානීති චුතියා පුබ්බනිමිත්තානි. අමිලායිත්වාති එත්ථ අමිලාතග්ගහණෙනෙව තාසං මාලානං වණ්ණසම්පදාපි ගන්ධසම්පදාපි සොභාසම්පදාපි දස්සිතාති දට්ඨබ්බං. බාහිරබ්භන්තරානං රජොජල්ලානං ලෙසස්සපි අභාවතො දෙවානං සරීරගතානි වත්ථානි සබ්බකාලං පරිසුද්ධපභස්සරානෙව හුත්වා තිට්ඨන්තීති ආහ ‘‘වත්ථෙසුපි එසෙව නයො’’ති. නෙව සීතං න උණ්හන්ති යස්ස සීතස්ස පතීකාරවසෙන අධිකං සෙවියමානං උණ්හං, සයමෙව වා ඛරතරං හුත්වා අධිභවන්තං සරීරෙ සෙදං උප්පාදෙය්‍ය, තාදිසං නෙව සීතං න උණ්හං හොති. තස්මිං කාලෙති යථාවුත්තෙ මරණාසන්නකාලෙ. බින්දුබින්දුවසෙනාති මුත්තගුළිකා විය බින්දු බින්දු හුත්වා සෙදා මුච්චන්ති. දන්තානං ඛණ්ඩිතභාවො ඛණ්ඩිච්චං. කෙසානං පලිතභාවො පාලිච්චං. ආදි-සද්දෙන වලිත්තචතං සඞ්ගණ්හාති. කිලන්තරූපො අත්තභාවො හොති, න පන ඛණ්ඩිච්චපාලිච්චාදීහීති අධිප්පායො. උක්කණ්ඨිතාති අනභිරති, සා නත්ථි උපරූපරි උළාරුළාරානමෙව භොගානං විසෙසතො රුචිජනකානං උපතිට්ඨනතො.

පණ්ඩිතා එවාති බුද්ධිසම්පන්නා එව දෙවතා. යථා දෙවතා ‘‘සම්පති ජාතා කීදිසෙන පුඤ්ඤකම්මෙන ඉධ නිබ්බත්තා’’ති චින්තෙත්වා, ‘‘ඉමිනා නාම පුඤ්ඤකම්මෙන ඉධ නිබ්බත්තා’’ති ජානන්ති, එවං අතීතභවෙ අත්තනා කතං එකච්චං අඤ්ඤම්පි පුඤ්ඤං ජානන්තියෙව මහාපුඤ්ඤාති ආහ – ‘‘යෙ මහාපුඤ්ඤා’’තිආදි.

න පඤ්ඤායන්ති චිරතරකාලත්තා පරමායුනො. අනිය්‍යානිකන්ති න නිය්‍යානාවහං සත්තානං අභාජනභාවතො. සත්තා න පරමායුනො හොන්ති නාම පාපුස්සන්නතායාති ආහ – ‘‘තදා හි සත්තා උස්සන්නකිලෙසා හොන්තී’’ති. එත්ථාහ – ‘‘කස්මා සම්බුද්ධා මනුස්සලොකෙ එව උප්පජ්ජන්ති, න දෙවබ්‍රහ්මලොකෙසූ’’ති. දෙවලොකෙ තාව නුප්පජ්ජන්ති බ්‍රහ්මචරියවාසස්ස අනොකාසභාවතො තථා අනච්ඡරියභාවතො. අච්ඡරියධම්මා හි බුද්ධා භගවන්තො, තෙසං සා අච්ඡරියධම්මතා දෙවත්තභාවෙ ඨිතානං න පාකටා හොති යථා මනුස්සභූතානං. දෙවභූතෙ හි සම්මාසම්බුද්ධෙ දිස්සමානං බුද්ධානුභාවං දෙවානුභාවතොව ලොකො දහති, න බුද්ධානුභාවතො, තථා සති සම්මාසම්බුද්ධෙ නාධිමුච්චති න සම්පසීදති ඉස්සරකුත්තග්ගාහං න විස්සජ්ජෙති, දෙවත්තභාවස්ස ච චිරකාලපවත්තනතො එකච්චසස්සතවාදතො න පරිමුච්චති. ‘‘බ්‍රහ්මලොකෙ නුප්පජ්ජන්තී’’ති එත්ථාපි එසෙව නයො. සත්තානං තාදිසගාහවිමොචනත්ථඤ්හි බුද්ධා භගවන්තො මනුස්සසුගතියංයෙව උප්පජ්ජන්ති; න දෙවසුගතියං, මනුස්සසුගතියං උප්පජ්ජන්තාපි ඔපපාතිකා න හොන්ති, සති ච ඔපපාතිකූපපත්තියං වුත්තදොසානතිවත්තනතො. ධම්මවෙනෙය්‍යානං අත්ථාය ධම්මතන්තියා ඨපනස්ස විය ධාතුවෙනෙය්‍යානං අත්ථාය ධාතූනං ඨපනස්ස ඉච්ඡිතබ්බත්තා ච. න හි ඔපපාතිකානං පරිනිබ්බානතො උද්ධං සරීරධාතුයො තිට්ඨන්ති, තස්මා න ඔපපාතිකා හොන්ති, චරිමභවෙ ච මහාබොධිසත්තා, මනුස්සභාවස්ස පාකටකරණාය දාරපරිග්ගහම්පි කරොන්තා යාව පුත්තමුඛදස්සනා අගාරමජ්ඣෙ තිට්ඨන්ති. පරිපාකගතසීලනෙක්ඛම්මපඤ්ඤාදිපාරමිකාපි න අභිනික්ඛමන්ති, කිං වා එතාය කාරණචින්තාය? සබ්බබුද්ධෙහි ආචිණ්ණසමාචිණ්ණා, යදිදං මනුස්සභූතානංයෙව අභිසම්බුජ්ඣනා, න දෙවභූතානන්ති අයමෙත්ථ ධම්මතා. තථා හි තදත්ථො මහාභිනීහාරොපි මනුස්සභූතානංයෙව ඉජ්ඣති, න ඉතරෙසං.

කස්මා පන සම්මාසම්බුද්ධා ජම්බුදීපෙයෙව උප්පජ්ජන්ති, න සෙසදීපෙසූති? කෙචි තාව ආහු – ‘‘යස්මා පථවියා නාභිභූතා බුද්ධානුභාවසහිතා අචලට්ඨානභූතා බොධිමණ්ඩභූමි ජම්බුදීපෙයෙව උප්පජ්ජති, තස්මා ජම්බුදීපෙයෙව උප්පජ්ජන්තී’’ති; ‘‘තථා ඉතරෙසම්පි අවිජහිතට්ඨානානං තත්ථෙව ලබ්භමානතො’’ති. අයං පනෙත්ථ අම්හාකං ඛන්ති – යස්මා පුරිමබුද්ධානං මහාබොධිසත්තානං පච්චෙකබුද්ධානඤ්ච නිබ්බත්තියා සාවකබොධිසත්තානං සාවකබොධියා අභිනීහාරො සාවකපාරමීනං සම්භරණං පරිපාචනඤ්ච බුද්ධඛෙත්තභූතෙ ඉමස්මිං චක්කවාළෙ ජම්බුදීපෙයෙව ඉජ්ඣති, න අඤ්ඤත්ථ. වෙනෙය්‍යානං විනයනත්ථො ච බුද්ධුප්පාදොති අග්ගසාවකාදිවෙනෙය්‍යවිසෙසාපෙක්ඛාය එකස්මිං ජම්බුදීපෙයෙව බුද්ධා නිබ්බත්තන්ති, න සෙසදීපෙසු. අයඤ්ච නයො සබ්බබුද්ධානං ආචිණ්ණසමාචිණ්ණොති තෙසං උත්තමපුරිසානං තත්ථෙව උප්පත්ති සම්පත්තිචක්කානං විය අඤ්ඤමඤ්ඤුපනිස්සයතො අපරාපරං වත්තතීති දට්ඨබ්බං. තෙනාහ – ‘‘තීසු දීපෙසු බුද්ධා න නිබ්බත්තන්ති, ජම්බුදීපෙයෙව නිබ්බත්තන්තීති දීපං පස්සතී’’ති. ඉමිනා නයෙන දෙසනියමෙපි කාරණං වත්තබ්බං.

ඉදානි ච ඛත්තියකුලං ලොකසම්මතං බ්‍රාහ්මණානම්පි පූජනීයභාවතො. රාජා මෙ පිතා භවිස්සතීති කුලං පස්සි පිතුවසෙන කුලස්ස නිද්දිසිතබ්බතො. දසන්නං මාසානං උපරි සත්ත දිවසානීති පස්සි තෙන අත්තනො අන්තරායාභාවං අඤ්ඤාසි, තස්සා ච තුසිතභවෙ දිබ්බසම්පත්තිපච්චනුභවනං.

තා දෙවතාති දසසහස්සිචක්කවාළදෙවතා. කථං පන තා බොධිසත්තස්ස පූරිතපාරමිභාවං භාවිනඤ්ච සම්බුද්ධභාවං ජානන්තීති? මහෙසක්ඛානං දෙවතානං වසෙන, යෙභුය්‍යෙන ච තා දෙවතා අභිසමයභාගිනො. තථා හි භගවතො ච ධම්මදානසංවිභාගෙ අනෙකවාරං දසසහස්සචක්කවාළවාසිදෙවතාසන්නිපාතො අහොසි.

චවාමීති පජානාති චුතිආසන්නජවනෙහි ඤාණසහිතෙහි චුතියා උපට්ඨිතභාවස්ස පටිසංවිදිතත්තා. චුතිචිත්තං න ජානාති චුතිචිත්තක්ඛණස්ස ඉත්තරභාවතො. තථා හි තං චුතූපපාතඤාණස්සපි අවිසයො එව. පටිසන්ධිචිත්තෙපි එසෙව නයො. ආවජ්ජනපරියායොති ආවජ්ජනක්කමො. යස්මා එකවාරං ආවජ්ජිතමත්තෙන ආරම්මණං නිච්ඡිනිතුං න සක්කා, තස්මා තමෙවාරම්මණං දුතියං තතියඤ්ච ආවජ්ජිත්වා නිච්ඡීයති, ආවජ්ජනසීසෙන චෙත්ථ ජවනවාරො ගහිතො. තෙනාහ – ‘‘දුතියතතියචිත්තවාරෙයෙව ජානිස්සතී’’ති. චුතියා පුරෙතරං කතිපයචිත්තවාරතො පට්ඨාය මරණං මෙ ආසන්නන්ති ජානනතො, ‘‘චුතික්ඛණෙපි චවාමීති පජානාතී’’ති වුත්තං. පටිසන්ධියා පන අපුබ්බභාවතො පටිසන්ධිචිත්තං න ජානාති. නිකන්තියා උප්පත්තිතො පරතො අසුකස්මිං ඨානෙ මයා පටිසන්ධි ගහිතාති පජානාති, දුතියජවනතො පට්ඨාය ජානාතීති වුත්තොවායමත්ථො. තස්මිං කාලෙති පටිසන්ධිග්ගහණකාලෙ. දසසහස්සී කම්පතීති එත්ථ කම්පනකාරණං හෙට්ඨා වුත්තමෙව. මහාකාරුණිකා බුද්ධා භගවන්තො සත්තානං හිතසුඛවිධානතප්පරතාය බහුලං සොමනස්සිකාව හොන්තීති තෙසං පඨමමහාවිපාකචිත්තෙන පටිසන්ධිග්ගහණං අට්ඨකථායං (දී. නි. අට්ඨ. 2.17; ධ. ස. 498; ම. නි. අට්ඨ. 3.199) වුත්තං. මහාසීවත්ථෙරො පන යදිපි මහාකාරුණිකා බුද්ධා භගවන්තො සත්තානං හිතසුඛවිධානතප්පරා, විවෙකජ්ඣාසයා පන විසඞ්ඛාරනින්නා සබ්බසඞ්ඛාරෙසු අජ්ඣුපෙක්ඛණබහුලාති පඤ්චමෙන මහාවිපාකචිත්තෙන පටිසන්ධිග්ගහණමාහ.

පුරෙ පුණ්ණමාය සත්තමදිවසතො පට්ඨායාති පුණ්ණමාය පුරෙ සත්තමදිවසතො පට්ඨාය, සුක්කපක්ඛෙ නවමිතො පට්ඨායාති අත්ථො. සත්තමෙ දිවසෙති ආසාළ්හීපුණ්ණමාය. ඉදං සුපිනන්ති ඉදානි වුච්චමානාකාරං සුපිනං. නෙසං දෙවියොති මහාරාජූනං දෙවියො.

සො ච ඛො පුරිසගබ්භො, න ඉත්ථිගබ්භො, පුත්තො තෙ භවිස්සතීති එත්තකමෙව තෙ බ්‍රාහ්මණා අත්තනො සුපිනසත්ථනයෙන කථෙසුං. සචෙ අගාරං අජ්ඣාවසිස්සතීතිආදි පන දෙවතාවිග්ගහෙන භාවිනමත්ථං යාථාවතො පවෙදෙසුං.

ගබ්භාවක්කන්තියොති එත්ථ ගබ්භො වුච්චති මාතුකුච්ඡි, තත්ථ උප්පත්ති අවක්කන්ති, තාව ගබ්භාවක්කන්ති, යාව න නික්ඛමති. ඨිතකාව නික්ඛමන්ති ධම්මාසනතො ඔතරන්තො ධම්මකථිකො විය.

201. වත්තමානසමීපෙ වත්තමානෙ විය වොහරීයතීති ඔක්කමතීති වුත්තන්ති ආහ – ‘‘ඔක්කන්තො හොතීති අත්ථො’’ති. එවං හොතීති එවං වුත්තප්පකාරෙනස්ස සම්පජානනා හොති. න ඔක්කමමානෙ පටිසන්ධික්ඛණස්ස දුවිඤ්ඤෙය්‍යත්තා. තථා ච වුත්තං – ‘‘පටිසන්ධිචිත්තං න ජානාතී’’ති. දසසහස්සචක්කවාළපත්ථරණෙන වා අප්පමාණො. අතිවිය සමුජ්ජලභාවෙන උළාරො. දෙවානුභාවන්ති දෙවානං පභානුභාවං. දෙවානඤ්හි පභංසො ඔභාසො අධිභවති, න තෙසං ආධිපච්චං. තෙනාහ ‘‘දෙවාන’’න්තිආදි.

රුක්ඛගච්ඡාදිනා කෙනචි න හඤ්ඤතීති අඝා, අබාධා. තෙනාහ ‘‘නිච්චවිවටා’’ති. අසංවුතාති හෙට්ඨා උපරි ච කෙන චි න පිහිතා. තෙනාහ ‘‘හෙට්ඨාපි අප්පතිට්ඨා’’ති. තත්ථ පි-සද්දෙන යථා හෙට්ඨා උදකස්ස පිධායිකා පථවී නත්ථීති අසංවුතා ලොකන්තරිකා, එවං උපරිපි චක්කවාළෙසු විය දෙවවිමානානං අභාවතො අසංවුතා අප්පතිට්ඨාති දස්සෙති. අන්ධකාරො එත්ථ අත්ථීති අන්ධකාරා. චක්ඛුවිඤ්ඤාණං න ජායති ආලොකස්සාභාවතො, න චක්ඛුනො. තථා හි ‘‘තෙන ඔභාසෙන අඤ්ඤමඤ්ඤං සඤ්ජානන්තී’’ති වුත්තං. ජම්බුදීපෙ ඨිතමජ්ඣන්හිකවෙලායං පුබ්බවිදෙහවාසීනං අත්ථඞ්ගමනවසෙන උපඩ්ඪං සූරියමණ්ඩලං පඤ්ඤායති, අපරගොයානවාසීනං උග්ගමනවසෙන, එවං සෙසදීපෙසුපීති ආහ – ‘‘එකප්පහාරෙනෙව තීසු දීපෙසු පඤ්ඤායන්තී’’ති. ඉතො අඤ්ඤථා පන ද්වීසු එව දීපෙසු එකප්පහාරෙනෙව පඤ්ඤායතීති. එකෙකාය දිසාය නව නව යොජනසතසහස්සානි අන්ධකාරවිධමනම්පි ඉමිනා නයෙන දට්ඨබ්බං. පභාය නප්පහොන්තීති අත්තනො පභාය ඔභාසිතුං න අභිසම්භුණන්ති. යුගන්ධරපබ්බතමත්ථකප්පමාණෙ ආකාසෙ විචරණතො, ‘‘චක්කවාළපබ්බතස්ස වෙමජ්ඣෙන චරන්තී’’ති වුත්තං.

වාවටාති ඛාදනත්ථං ගණ්හිතුං උපක්කමන්තා. විපරිවත්තිත්වාති විවට්ටිත්වා. ඡිජ්ජිත්වාති මුච්ඡාපත්තියා ඨිතට්ඨානතො මුච්චිත්වා, අඞ්ගපච්චඞ්ගච්ඡෙදනවසෙන වා ඡිජ්ජිත්වා. අච්චන්තඛාරෙති ආතපසන්තාපාභාවෙන අතිසීතභාවං සන්ධාය අච්චන්තඛාරතා වුත්තා සියා. න හි තං කප්පසණ්ඨානඋදකං සම්පත්තිකරමහාමෙඝවුට්ඨං පථවීසන්ධාරකං කප්පවිනාසකඋදකං විය ඛාරං භවිතුමරහති. තථා හි සති පථවීපි විලීයෙය්‍ය. තෙසං වා පාපකම්මබලෙන පෙතානං පකතිඋදකස්ස පුබ්බඛෙළභාවාපත්ති විය තස්ස උදකස්ස තදා ඛාරභාවාපත්ති හොතීති වුත්තං ‘‘අච්චන්තඛාරෙ උදකෙ’’ති. සමන්තතොති සබ්බභාගතො ඡප්පකාරම්පි.

202. චතුන්නං මහාරාජූනං වසෙනාති වෙස්සවණාදිචතුමහාරාජභාවසාමඤ්ඤෙන.

203. සභාවෙනෙවාති පරස්ස සන්තිකෙ ගහණෙන විනා අත්තනො සභාවෙනෙව සයමෙව අධිට්ඨහිත්වා සීලසම්පන්නා.

මනුස්සෙසූති ඉදං පකතිචාරිත්තවසෙන වුත්තං – ‘‘මනුස්සිත්ථියා නාම මනුස්සපුරිසෙසු පුරිසාධිප්පායචිත්තං උප්පජ්ජෙය්‍යා’’ති, බොධිසත්තමාතු පන දෙවෙසූපි තාදිසං චිත්තං නුප්පජ්ජතෙව. යථා බොධිසත්තස්ස ආනුභාවෙන බොධිසත්තස්ස මාතු පුරිසාධිප්පායචිත්තං නුප්පජ්ජති, එවං තස්ස ආනුභාවෙනෙව සා කෙනචි පුරිසෙන අනතික්කමනීයාති ආහ – ‘‘පාදා න වහන්ති, දිබ්බසඞ්ඛලිකා විය බජ්ඣන්තී’’ති.

පුබ්බෙ ‘‘කාමගුණූපසංහිතං චිත්තං නුප්පජ්ජතී’’ති වුත්තං, පුන ‘‘පඤ්චහි කාමගුණෙහි සමප්පිතා සමඞ්ගීභූතා පරිචාරෙතී’’ති වුත්තං, කථමිදං අඤ්ඤමඤ්ඤං න විරුජ්ඣතීති ආහ ‘‘පුබ්බෙ’’තිආදි. වත්ථුපටික්ඛෙපොති අබ්‍රහ්මචරියවත්ථුපටිසෙධො. තෙනාහ ‘‘පුරිසාධිප්පායවසෙනා’’ති. ආරම්මණපටිලාභොති රූපාදිපඤ්චකාමගුණාරම්මණස්සෙව පටිලාභො.

204. කිලමථොති ඛෙදො. කායස්ස හි ගරුභාවකඨිනභාවාදයොපි තස්සා තදා න හොන්ති එව. ‘‘තිරොකුච්ඡිගතං පස්සතී’’ති වුත්තං, කදා පට්ඨාය පස්සතීති ආහ – ‘‘කලලාදිකාලං අතික්කමිත්වා’’තිආදි. දස්සනෙ පයොජනං සයමෙව වදති, තස්ස අභාවතො කලලාදිකාලෙ න පස්සති. පුත්තෙනාති දහරෙන මන්දෙන උත්තානසෙය්‍යකෙන. යං තං මාතූතිආදි පකතිචාරිත්තවසෙන වුත්තං. චක්කවත්තිගබ්භතොපි හි සවිසෙසං බොධිසත්තගබ්භො පරිහාරං ලභති පුඤ්ඤසම්භාරස්ස සාතිසයත්තා, තස්මා බොධිසත්තමාතා අතිවිය සප්පායාහාරාචාරා ච හුත්වා සක්කච්චං පරිහරති. පුරත්ථාභිමුඛොති මාතු පුරත්ථාභිමුඛො. ඉදානි තිරොකුච්ඡිගතස්ස දිස්සමානතාය අබ්භන්තරං බාහිරඤ්ච කාරණං දස්සෙතුං, ‘‘පුබ්බෙ කතකම්ම’’න්තිආදි වුත්තං. අස්සාති දෙවියා. වත්ථුන්ති කුච්ඡිං. ඵලිකඅබ්භපටලාදිනො විය බොධිසත්තමාතුකුච්ඡිතචස්ස පටලභාවෙන ආලොකස්ස විබන්ධාභාවතො යථා බොධිසත්තමාතා කුච්ඡිගතං බොධිසත්තං පස්සති, කිමෙවං බොධිසත්තොපි මාතරං අඤ්ඤඤ්ච පුරතො රූපගතං පස්සති, නොති ආහ, ‘‘බොධිසත්තො පනා’’තිආදි. කස්මා පන සති චක්ඛුම්හි ආලොකෙ ච න පස්සතීති ආහ – ‘‘න හි අන්තොකුච්ඡියං චක්ඛුවිඤ්ඤාණං උප්පජ්ජතී’’ති. අස්සාසපස්සාසා විය හි තත්ථ චක්ඛුවිඤ්ඤාණම්පි න උප්පජ්ජති තජ්ජාසමන්නාහාරස්සාභාවතො.

205. යථා අඤ්ඤා ඉත්ථියො විජාතපච්චයා තාදිසෙන රොගෙන අභිභූතාපි හුත්වා මරන්ති, බොධිසත්තමාතු පන බොධිසත්තෙ කුච්ඡිගතෙ න කොචි රොගො උප්පජ්ජති; කෙවලං ආයුපරික්ඛයෙනෙව කාලං කරොති, ස්වායමත්ථො හෙට්ඨා වුත්තොයෙව. බොධිසත්තෙන වසිතට්ඨානං හීතිආදිනා තත්ථ කාරණමාහ. අපනෙත්වාති අග්ගමහෙසිට්ඨානතො නීහරිත්වා. අනුරක්ඛිතුං න සක්කොතීති සම්මා ගබ්භපරිහාරං නානුයුඤ්ජති, තෙන ගබ්භො බහ්වාබාධො හොති. වත්ථුවිසදං හොතීති ගබ්භාසයො පරිසුද්ධො හොති. මාතු මජ්ඣිමවයස්ස තතියකොට්ඨාසෙ බොධිසත්තස්ස ගබ්භොක්කමනම්පි තස්සා ආයුපරිමාණවිලොකනෙනෙව සඞ්ගහිතං වයොවසෙන උප්පජ්ජනකවිකාරස්ස පරිවජ්ජනතො, ඉත්ථිසභාවෙන උප්පජ්ජනකවිකාරො පන බොධිසත්තස්ස ආනුභාවෙනෙව වූපසම්මති.

සත්තමාසජාතොති පටිසන්ධිග්ගහණතො සත්තමෙ මාසෙ ජාතො. සො සීතුණ්හක්ඛමො න හොති අතිවිය සුඛුමාලතාය. අට්ඨමාසජාතො කාමං සත්තමාසජාතතො බුද්ධිඅවයවො, එකච්චෙ පන චම්මපදෙසා බුද්ධිං පාපුණන්තා ඝට්ටනං න සහන්ති, තෙන සො න ජීවති. සත්තමාසජාතස්ස පන න තාව තෙ ජාතාති වදන්ති.

ඨිතාව හුත්වාති නිද්දුක්ඛතාය ඨිතා එව හුත්වා. දුක්ඛස්ස හි බලවභාවතො තං දුක්ඛං අසහමානා අඤ්ඤා ඉත්ථියො නිසින්නා වා නිපන්නා වා විජායන්ති. උපවිජඤ්ඤාති උපගතවිජායනකාලා. සකලනගරවාසිනොති කපිලවත්ථුං පරිවාරෙත්වා ඨිතෙසු දෙවදහාදීසු ඡසු නගරෙසු වසන්තා.

දෙවා නං පඨමං පටිග්ගණ්හන්තීති ලොකනාථං මහාපුරිසං මයමෙව පඨමං පටිග්ගණ්හාමාති සඤ්ජාතගාරවබහුමානා අත්තනො පීතිං පවෙදෙන්තා ඛීණාසවා සුද්ධාවාසබ්‍රහ්මානො ආදිතො පටිග්ගණ්හන්ති. සූතිවෙසන්ති සූතිජග්ගනධාතිවෙසං. එකෙති උත්තරවිහාරවාසිනො. මච්ඡක්ඛිසදිසං ඡවිවසෙන.

206. අජිනප්පවෙණියාති අජිනචම්මෙහි සිබ්බෙත්වා කතපවෙණියා. මහාතෙජොති මහානුභාවො. මහායසොති මහාපරිවාරො විපුලකිත්තිඝොසො ච.

භග්ගවිභග්ගාති සම්බාධට්ඨානතො නික්ඛමනෙන විභාවිතත්තා භග්ගා විභග්ගා විය ච හුත්වා. තෙන නෙසං අවිසදභාවමෙව දස්සෙති. අලග්ගො හුත්වාති ගබ්භාසයෙ යොනිපදෙසෙ ච කත්ථචි අලග්ගො අසත්තො හුත්වා. උදකෙනාති ගබ්භාසයගතෙන උදකෙන අමක්ඛිතො නික්ඛමති සම්මක්ඛිතස්ස තාදිසස්ස උදකසෙම්හාදිකස්සෙව තත්ථ අභාවතො. බොධිසත්තස්ස හි පුඤ්ඤානුභාවෙන පටිසන්ධිග්ගහණතො පට්ඨාය තං ඨානං විසුද්ධං පරමසුගන්ධගන්ධකුටි විය චන්දනගන්ධං වායන්තං තිට්ඨති. උදකවට්ටියොති උදකක්ඛන්ධා.

207. මුහුත්තජාතොති මුහුත්තෙන ජාතො හුත්වා මුහුත්තමත්තොව. අනුධාරියමානෙති අනුකූලවසෙන නීයමානෙ. ආගතානෙවාති තං ඨානං උපගතානි එව.

අනෙකසාඛන්ති රතනමයානෙකසතපතිට්ඨානහීරකං. සහස්සමණ්ඩලන්ති තෙසං උපරි පතිට්ඨිතං අනෙකසහස්සමණ්ඩලහීරකං. මරූති දෙවා.

න ඛො පනෙවං දට්ඨබ්බන්ති සත්තපදවීතිහාරතො පගෙව දිසාවිලොකනස්ස කතත්තා. තෙනාහ ‘‘මහාසත්තො හී’’තිආදි. එකඞ්ගණානීති විවටභාවෙන විහාරඞ්ගණපරිවෙණඞ්ගණානි විය එකඞ්ගණසදිසානි අහෙසුං. සදිසොපි නත්ථීති තුම්හාකං ඉදං විලොකනං විසිට්ඨෙ පස්සිතුං ඉධ තුම්හෙහි සදිසොපි නත්ථි, කුතො උත්තරිතරොති ආහංසු. සබ්බපඨමොති සබ්බප්පධානො. පධානපරියායො හි ඉධ පඨමසද්දො. තෙනාහ ‘‘ඉතරානී’’තිආදි. එත්ථ ච මහෙසක්ඛා තාව දෙවා තථා වදන්ති, ඉතරෙ පන කථන්ති? මහාසත්තස්ස ආනුභාවදස්සනෙනෙව. මහෙසක්ඛානඤ්හි දෙවානං මහාසත්තස්ස ආනුභාවො විය තෙන සදිසානම්පි ආනුභාවො පච්චක්ඛො අහොසි. ඉතරෙ පන තෙසං වචනං සුත්වා සද්දහන්තා අනුමිනන්තා තථා ආහංසු.

ජාතමත්තස්සෙව බොධිසත්තස්ස ඨානාදීනි යෙසං විසෙසාධිගමානං පුබ්බනිමිත්තභූතානීති තෙ නිද්ධාරෙත්වා දස්සෙන්තො, ‘‘එත්ථ චා’’තිආදිමාහ. තත්ථ පතිට්ඨානං චතුඉද්ධිපාදපටිලාභස්ස පුබ්බනිමිත්තං ඉද්ධිපාදවසෙන ලොකුත්තරධම්මෙසු සුප්පතිට්ඨිතභාවසමිජ්ඣනතො. උත්තරාභිමුඛභාවො ලොකස්ස උත්තරණවසෙන ගමනස්ස පුබ්බනිමිත්තං. සත්තපදගමනං සත්තබොජ්ඣඞ්ගාදිගමනස්ස පුබ්බනිමිත්තං, විසුද්ධඡත්තධාරණං සුවිසුද්ධවිමුත්තිඡත්තධාරණස්ස පුබ්බනිමිත්තං, පඤ්චරාජකකුධභණ්ඩානි පඤ්චවිධවිමුත්තිගුණපරිවාරතාය පුබ්බනිමිත්තං, අනාවටදිසානුවිලොකනං අනාවටඤාණතාය පුබ්බනිමිත්තං, ‘‘අග්ගොහමස්මී’’තිආදිවචනං අප්පටිවත්තියධම්මචක්කපවත්තනස්ස පුබ්බනිමිත්තං; අයමන්තිමා ජාතීති ආයතිං ජාතියා අභාවකිත්තනා අනුපාදි…පෙ… පුබ්බනිමිත්තන්ති වෙදිතබ්බං; තස්ස තස්ස අනාගතෙ ලද්ධබ්බවිසෙසස්ස තං තං නිමිත්තං අබ්‍යභිචාරීනිමිත්තන්ති දට්ඨබ්බං. න ආගතොති ඉමස්මිං සුත්තෙ අඤ්ඤත්ථ ච වක්ඛමානාය අනුපුබ්බියා අනාගතතං සන්ධාය වුත්තං. ආහරිත්වාති තස්මිං තස්මිං සුත්තෙ අට්ඨකථාසු ච ආගතනයෙන ආහරිත්වා දීපෙතබ්බො.

දසසහස්සිලොකධාතු කම්පීති පන ඉදං සතිපි ඉධ පාළියං ආගතත්තෙ වක්ඛමානානමච්ඡරියානං මූලභූතං දස්සෙතුං වුත්තං, එවං අඤ්ඤම්පීදිසං දට්ඨබ්බං. තන්ති බද්ධා වීණා, චම්මබද්ධා භෙරියොති පඤ්චඞ්ගිකතූරියස්ස නිදස්සනමත්තං, ච-සද්දෙන වා ඉතරෙසම්පි සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. භිජ්ජිංසූති පාදෙසු බද්ධට්ඨානෙසුයෙව භිජ්ජිංසු. විගච්ඡිංසූති වූපසමිංසු. සකතෙජොභාසිතානීති අතිවිය සමුජ්ජලාය අත්තනො පභාය ඔභාසිතානි අහෙසුං. න පවත්තීති න සන්දී. වාතො න වායීති ඛරො වාතො න වායි, මුදුසුඛො පන සත්තානං සුඛාවහො වායි. පථවීගතා අහෙසුං උච්චට්ඨානෙ ඨාතුං අවිසහන්තා. උතුසම්පන්නොති අනුණ්හාසීතතාසඞ්ඛාතෙන උතුනා සම්පන්නො. වාමහත්ථං උරෙ ඨපෙත්වා දක්ඛිණෙන පුථුපාණිනා හත්ථතාළනෙන සද්දකරණං අප්ඵොටනං. මුඛෙන උස්සෙළනං සද්දමුඤ්චනං සෙළනං. එකද්ධජමාලා අහොසීති එත්ථ ඉති-සද්දො ආදිඅත්ථො. තෙන විචිත්තපුප්ඵසුගන්ධපුප්ඵවස්සදෙවා වස්සිංසු, සූරියෙ දිබ්බමානෙ එව තාරකා ඔභාසිංසු, අච්ඡං විප්පසන්නං උදකං පථවිතො උබ්භිජ්ජි, බිලාසයා දරිසයා තිරච්ඡානා ආසයතො නික්ඛමිංසු; රාගදොසමොහාපි තනු භවිංසු, පථවියං රජො වූපසමි, අනිට්ඨගන්ධො විගච්ඡි, දිබ්බගන්ධො වායි, රූපිනො දෙවා සරූපෙනෙව මනුස්සානං ආපාථමගමංසු, සත්තානං චුතුපපාතා නාහෙසුන්ති ඉමෙසං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. යානි මහාභිනීහාරසමයෙ උප්පන්නානි ද්වත්තිංස පුබ්බනිමිත්තානි, තානි අනවසෙසානි තදා අහෙසුන්ති.

තත්‍රාපීති තෙසුපි පථවිකම්පාදීසු එවං පුබ්බනිමිත්තභාවො වෙදිතබ්බො, න කෙවලං සම්පතිජාතස්ස ඨානාදීසු එවාති අධිප්පායො. සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණපටිලාභස්ස පුබ්බනිමිත්තං සබ්බස්ස ඤෙය්‍යස්ස තිත්ථකරමතස්ස ච චාලනතො. කෙනචි අනුස්සාහිතානංයෙව ඉමස්මිංයෙව එකචක්කවාළෙ සන්නිපාතො, කෙනචි අනුස්සාහිතානංයෙව එකප්පහාරෙනෙව සන්නිපතිත්වා ධම්මපටිග්ගණ්හනස්ස පුබ්බනිමිත්තං, පඨමං දෙවතානං පටිග්ගහණං දිබ්බවිහාරපටිලාභස්ස, පච්ඡා මනුස්සානං පටිග්ගහණං තත්ථෙව ඨානස්ස නිච්චලසභාවතො ආනෙඤ්ජවිහාරපටිලාභස්ස පුබ්බනිමිත්තං. වීණානං සයං වජ්ජනං පරූපදෙසෙන විනා සයමෙව අනුපුබ්බවිහාරපටිලාභස්ස පුබ්බනිමිත්තං. භෙරීනං වජ්ජනං චක්කවාළපරියන්තාය පරිසාය පවෙදනසමත්ථස්ස ධම්මභෙරියා අනුසාවනස්ස අමතදුන්දුභිඝොසනස්ස පුබ්බනිමිත්තං. අන්දුබන්ධනාදීනං ඡෙදො මානවිනිබන්ධඡෙදනස්ස පුබ්බනිමිත්තං; සුපට්ටනසම්පාපුණනං අත්ථාදි අනුරූපං අත්ථාදීසු ඤාණස්ස භෙදාධිගමස්ස පුබ්බනිමිත්තං.

නිබ්බානරසෙනාති කිලෙසානං නිබ්බායනරසෙන. එකරසභාවස්සාති සාසනස්ස සබ්බත්ථ එකරසභාවස්ස. වාතස්ස අවායනං කිස්ස පුබ්බනිමිත්තන්ති ආහ ‘‘ද්වාසට්ඨිදිට්ඨිගතභින්දනස්සා’’ති. ආකාසාදිඅප්පතිට්ඨවිසමචඤ්චලට්ඨානං පහාය සකුණානං පථවීගමනං තාදිසං මිච්ඡාගාහං පහාය සත්තානං පාණෙහි රතනත්තයසරණගමනස්ස පුබ්බනිමිත්තං. දෙවතානං අප්ඵොටනාදීහි කීළනං පමොදනුප්පත්තිඋදානස්ස භවවන්තගමනෙන ධම්මසභාවබොධනෙන ච පමොදවිභාවනස්ස පුබ්බනිමිත්තං. ධම්මවෙගවස්සනස්සාති දෙසනාඤාණවෙගෙන ධම්මාමතස්ස වස්සනස්ස පුබ්බනිමිත්තං. කායගතාසතිවසෙන ලද්ධජ්ඣානං පාදකං කත්වා උප්පාදිතමග්ගඵලසුඛානුභවො කායගතාසතිඅමතපටිලාභො, තස්ස පන කායස්සපි අතප්පකසුඛාවහත්තා ඛුදාපිපාසාපීළනාභාවො පුබ්බනිමිත්තං වුත්තො. අරියද්ධජමාලාමාලිතායාති සදෙවකස්ස ලොකස්ස අරියමග්ගබොජ්ඣඞ්ගධජමාලාහි මාලිතභාවස්ස පුබ්බනිමිත්තං. යං පනෙත්ථ අනුද්ධටං, තං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

එත්ථාති ‘‘සම්පතිජාතො’’තිආදිනා ආගතෙ ඉමස්මිං ඨානෙ. විස්සජ්ජිතොව, තස්මා අම්හෙහි ඉධ අපුබ්බං වත්තබ්බං නත්ථීති අධිප්පායො. තදා පථවියං ගච්ඡන්තොපි මහාසත්තො ආකාසෙන ගච්ඡන්තො විය මහාජනස්ස උපට්ඨාසීති අයමෙත්ථ නියති ධම්මනියාමො බොධිසත්තානං ධම්මතාති ඉදං නියතිවාදවසෙන කථනං. ‘‘පුබ්බෙ පුරිමජාතීසු තාදිසස්ස පුඤ්ඤසම්භාරකම්මස්ස කතත්තා උපචිතත්තා මහාජනස්ස තථා උපට්ඨාසී’’ති ඉදං පුබ්බෙකතකම්මවාදවසෙන කථනං. ඉමෙසං සත්තානං උපරි ඊසනසීලතාය යථාසකං කම්මමෙව ඉස්සරො නාම, තස්ස නිම්මානං අත්තනො ඵලස්ස නිබ්බත්තනං, මහාපුරිසොපි සදෙවකං ලොකං අභිභවිතුං සමත්ථෙන උළාරෙන පුඤ්ඤකම්මුනා නිබ්බත්තිතො තෙන ඉස්සරෙන නිම්මිතො නාම, තස්ස චායං නිම්මානවිසෙසො, යදිදං මහානුභාවතා. යාය මහාජනස්ස තථා උපට්ඨාසීති ඉදං ඉස්සරනිම්මානවාදවසෙන කථනං. එවං තං තං බහුං වත්වා කිං ඉමාය පරියායකථායාති අවසානෙ උජුකමෙව එවං බ්‍යාකාසි. සම්පතිජාතො පථවියං කථං පදසා ගච්ඡති, එවංමහානුභාවො ආකාසෙන මඤ්ඤෙ ගච්ඡතීති පරිකප්පනස්ස වසෙන ආකාසෙන ගච්ඡන්තො විය අහොසි. සීඝතරං පන සත්තපදවීතිහාරෙන ගතත්තා දිස්සමානරූපොපි මහාජනස්ස අදිස්සමානො විය අහොසි. අචෙලකභාවො ඛුද්දකසරීරතා ච තාදිසස්ස ඉරියාපථස්ස අනනුච්ඡවිකාති කම්මානුභාවසඤ්ජනිතපාටිහාරියවසෙන අලඞ්කාරපටියත්තො විය; සොළසවස්සුද්දෙසිකො විය ච මහාජනස්ස උපට්ඨාසීති වෙදිතබ්බං; බුද්ධභාවානුච්ඡවිකස්ස බොධිසත්තානුභාවස්ස යාථාවතො පවෙදිතත්තා බුද්ධෙන විය…පෙ… අත්තමනා අහොසි.

පාකටා හුත්වාති විභූතා හුත්වා. බුද්ධානං යෙ යෙ සඞ්ඛාරෙ වවත්ථපෙතුකාමා, තෙ තෙ උප්පාදක්ඛණෙපි සබ්බසො සුප්පටිවිදිතා සුපාකටා හත්ථතලෙ ආමලකං විය සුට්ඨු විභූතා එව හුත්වා උපට්ඨහන්ති. තෙනාහ ‘‘යථා හී’’තිආදි. අනොකාසගතෙති පරිග්ගහස්ස අනොකාසකාලෙ පවත්තෙ. නිප්පදෙසෙති නිරවසෙසෙ. ඔකාසප්පත්තෙති ඨානගමනාදිකාලෙ උප්පන්නෙ, තෙ හි සම්මසනස්ස යොග්‍යකාලෙ උප්පත්තියා ඔකාසප්පත්තාති අධිප්පායො. සත්තදිවසබ්භන්තරෙති ඉදං බුද්ධානං පාකතිකසම්මසනවසෙන වුත්තං, ආකඞ්ඛන්තා පන තෙ යදා කදාචි උප්පන්නසඞ්ඛාරෙ සම්මසන්තියෙව. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

අච්ඡරියබ්භුතසුත්තවණ්ණනාය ලීනත්ථප්පකාසනා සමත්තා.