6. ඉසිගිලිසුත්තවණ්ණනා

133. සමඤ්ඤායති එතායාති සමඤ්ඤා, නාමන්ති අත්ථො. අයමයං නාමාති පඤ්ඤාපෙන්ති එතාය, තථාපඤ්ඤාපනමත්තන්ති වා පඤ්ඤත්ති, නාමමෙව. තෙනාහ ‘‘පුරිමපදස්සෙව වෙවචන’’න්ති. සෙසෙසුපීති ‘‘පණ්ඩවස්ස පබ්බතස්සා’’තිආදීසු තීසු වාරෙසුපි.

සමුට්ඨානං තාව සුත්තස්ස කථෙත්වා අත්ථසංවණ්ණනං කාතුං ‘‘තදා කිරා’’තිආදි වුත්තං. න පබ්බතෙහි අත්ථොති න භගවතො පබ්බතෙහි කථිතෙහි අත්ථො අත්ථි. ඉසිගිලිභාවොති ඉසිගිලිනාමතා. ඉතීති ඉමිනා කාරණෙන, ඉමං අට්ඨුප්පත්තිං අවෙක්ඛන්තොති අත්ථො.

චෙතියගබ්භෙති චෙතියඝරෙ චෙතියස්ස අබ්භන්තරෙ. යමකමහාද්වාරන්ති යමකකවාටයුත්තං මහන්තං ද්වාරං. ද්වෙධා කත්වාති පබ්බතස්ස අබ්භන්තරෙ මණ්ඩපසඞ්ඛෙපෙන ලෙණං නිම්මිනිත්වා ද්වෙධා කත්වා තදා තෙ තත්ථ වසිංසු.

වසිතකාලඤ්ච කථෙන්තො තෙසං මාතුයා යාව තතියභවතො පට්ඨාය සමුදාගමං දස්සෙතුං, ‘‘අතීතෙ කිරා’’තිආදි වුත්තං. පත්ථෙසීති තස්සා කිර ඛෙත්තකුටියා වීහයො භජ්ජන්තියා තත්ථ මහාකරඤ්ජපුප්ඵප්පමාණා මහන්තා මනොහරා පඤ්චසතමත්තා ලාජා ජායිංසු. සා තා ගහෙත්වා මහන්තෙ පදුමිනිපත්තෙ ඨපෙසි. තස්මිඤ්ච සමයෙ එකො පච්චෙකබුද්ධො තස්සා අනුග්ගහත්ථං අවිදූරෙ ඛෙත්තපාළියා ගච්ඡති. සා තං දිස්වා පසන්නමානසා සුපුප්ඵිතං මහන්තං එකං පදුමං ගහෙත්වා තත්ථ ලාජෙ පක්ඛිපිත්වා පච්චෙකබුද්ධං උපසඞ්කමිත්වා පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දිත්වා, ‘‘ඉමස්ස, භන්තෙ, පුඤ්ඤස්ස ආනුභාවෙන ආනුභාවසම්පන්නෙ පඤ්චසතපුත්තෙ ලභෙය්‍ය’’න්ති පඤ්ච පුත්තසතානි පත්ථෙසි. තස්මිංයෙව ඛණෙති යදා සා යථාවුත්තං පත්ථනං පට්ඨපෙසි; තස්මිංයෙව ඛණෙ පඤ්චසතා මිගලුද්දකා සම්භතසම්භාරා පරිපක්කපච්චෙකබොධිඤාණා තස්සෙව පච්චෙකබුද්ධස්ස මධුරමංසං දත්වා, ‘‘එතිස්සා පුත්තා භවෙය්‍යාමා’’ති පත්ථයිංසු. අතීතාසු අනෙකජාතීසු තස්සා පුත්තභාවෙන ආගතත්තා තථා තෙසං අහොසීති වදන්ති. පාදුද්ධාරෙති පාදුද්ධාරෙ පාදුද්ධාරෙ. පාදුද්ධාරසීසෙන චෙත්ථ නික්ඛිපනං ආහ.

ගබ්භමලං නිස්සායාති බහි නික්ඛන්තං ගබ්භමලං නිස්සයං කත්වා සංසෙදජභාවෙන නිබ්බත්තා. ඔපපාතිකභාවෙනාති කෙචි. ඛයවයං පට්ඨපෙත්වාති විපස්සනං ආරභිත්වා. විපස්සනාති අනිච්චානුපස්සනාපුබ්බිකා සප්පච්චයනාමරූපදස්සනපුබ්බිකා ච, සඞ්ඛාරෙ සම්මසන්තස්ස අනිච්චලක්ඛණෙ දිට්ඨෙ, ‘‘යදනිච්චං තං දුක්ඛං, යං දුක්ඛං තදනත්තා’’ති සෙසලක්ඛණානි සුවිඤ්ඤෙය්‍යානෙව හොන්ති. පච්චෙකබොධිඤාණං නිබ්බත්තයිංසූති ද්වෙ අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි කප්පානං සතසහස්සඤ්ච පච්චෙකබොධිපාරමිතාය පරිනිප්ඵන්නත්තා ඤාණස්ස පරිපාකත්තා වුත්තනයෙන සයමෙව විපස්සනං පවත්තෙත්වා මත්ථකං පාපෙත්වා පච්චෙකබොධිඤාණං අධිගච්ඡිංසු. සබ්බෙපි තෙ තංයෙව ගාථං අභාසිංසූති ආහ – ‘‘අයං තෙසං බ්‍යාකරණගාථා අහොසී’’ති.

සරොරුහන්ති සරසි ජාතං. පදුමපලාසපත්තජන්ති ඛුද්දකමහන්තෙහි කමලදලෙහි සහජාතං. ඛුද්දකමහන්තකමලදලසඞ්ඛාතානි වා පදුමපලාසපත්තානි එත්ථ සන්තීති පදුමපලාසපත්තං, පදුමගච්ඡං. තත්ථ ජාතන්ති පදුමපලාසපත්තජං. සුපුප්ඵිතන්ති සුට්ඨු පුප්ඵිතං සම්මා විකසිතං. භමරගණානුචිණ්ණන්ති භමරගණෙහි අනුකුලඤ්චෙව අනුපරිබ්භමිතඤ්ච. අනිච්චතායුපගතන්ති ඛණෙ ඛණෙ වණ්ණභෙදාදිවසෙන අනිච්චතාය උපගතං. විදිත්වාති විපස්සනාපඤ්ඤාසහිතාය මග්ගපඤ්ඤාය ජානිත්වා. එකො චරෙති තස්මා අඤ්ඤොපි මාදිසො හොතුකාමො එවං පටිපජ්ජිත්වා එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පොති.

135. සතිසාරසීලසාරාදිසමන්නාගමනෙන සත්තෙසු සාරභූතා. සබ්බසො වට්ටදුක්ඛස්ස විගතත්තා නිද්දුක්ඛා. සමුච්ඡින්නතණ්හතාය නිත්තණ්හා. මානච්ඡිදොති ථුතිවචනං.

එතෙසං එකනාමකායෙවාති එතෙසං ආගතානං පච්චෙකබුද්ධානං පාළියං අනාගතා අඤ්ඤෙ පච්චෙකබුද්ධා සමානනාමකා එව. වුත්තමෙවත්ථං පාකටීකරණත්ථං ‘‘ඉමෙසු හී’’තිආදි වුත්තං. විසුං විසුං අවත්වාති පච්චෙකං සරූපතො අවත්වා. අඤ්ඤෙ චාති අසාධාරණත්තා ආහ. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

ඉසිගිලිසුත්තවණ්ණනාය ලීනත්ථප්පකාසනා සමත්තා.