3. කින්තිසුත්තවණ්ණනා

34. භවොති පරිත්තො. අභවොති මහන්තො. වුද්ධිඅත්ථො හි අයං අ-කාරො, ‘‘සංවරාසංවරො, ඵලාඵල’’න්තිආදීසු විය, තස්මා භවාභවහෙතූති ඛුද්දකස්ස මහන්තස්ස වා භවස්ස හෙතු, තං පච්චාසීසමානොති අත්ථො. තෙනාහ – ‘‘තස්මිං තස්මිං භවෙ සුඛං වෙදිස්සාමී’’තිආදි.

35. ලොකුත්තරබොධිපක්ඛියධම්මෙ උද්දිස්ස පුථුජ්ජනානං විවාදො සම්භවතීති ආහ – ‘‘ලොකියලොකුත්තරාව කථිතා’’ති. ලොකියාපි හි බොධිපක්ඛියධම්මා ලොකුත්තරධම්මාධිගමස්ස ආසන්නකාරණත්තා විසෙසකාරණන්ති යාව අඤ්ඤෙහි ලොකියධම්මෙහි අභිවිසිට්ඨොති කත්වා, ‘‘ඉමෙසු සත්තතිංසබොධිපක්ඛියධම්මෙසූ’’ති අවිසෙසෙන වුත්තං. අත්ථතො නානං හොතීති අත්ථතො භෙදො හොති බොධිපක්ඛියධම්මානං සමධිගතත්තා. න හි කායාදයො භාවෙතබ්බා, සතියෙව පන භාවෙතබ්බාති. බ්‍යඤ්ජනතො නානං භෙදං. ඉමිනාපි කාරණෙනාති ඉමායපි යුත්තියා. ඉදානි තං යුත්තිං දස්සෙන්තො – ‘‘අත්ථඤ්ච බ්‍යඤ්ජනඤ්චා’’තිආදිමාහ. තත්ථ සමානෙත්වාති සුත්තන්තරතො සමානෙත්වා, සුත්තන්තරපදෙහි ච සමානෙත්වා. අඤ්ඤථාති අඤ්ඤතො, භූතතො අපගතං කත්වාති අත්ථො. මිච්ඡා රොපිතභාවොති අයාථාවතො ඨපිතභාවො. අත්ථඤ්ච බ්‍යඤ්ජනඤ්ච විඤ්ඤාපනකාරණමෙවාති අවිපරීතත්ථස්ස සද්දස්ස ච බුජ්ඣනහෙතුතාය.

37. ඉධ ධම්මවිනයට්ඨානෙ සතියෙව සතිපට්ඨානන්ති ගහිතා, අත්ථතො සමෙති නාම යාථාවතො අත්ථස්ස ගහිතත්තා. අසභාවනිරුත්තිභාවතො බ්‍යඤ්ජනතො නානත්තන්ති තං ලිඞ්ගභෙදෙන වචනභෙදෙන ච දස්සෙන්තො, ‘‘සතිපට්ඨානොති වා සතිපට්ඨානාති වා මිච්ඡා රොපෙථා’’ති ආහ. අප්පමත්තකන්ති අණුමත්තං සල්ලහුකං, න ගරුතරං අධනිතං කත්වා වත්තබ්බම්පි ධනිතං ඝොසවන්තං කත්වා රොපිතෙ වුත්තදොසාභාවතොති තෙනාහ – ‘‘නිබ්බුතිං පත්තුං සක්කා හොතී’’ති.

බ්‍යඤ්ජනස්ස මිච්ඡාරොපනං න විසෙසන්තරායකරං හොතීති ඤාපනත්ථං, චතුසු මග්ගෙසු පඤ්හං කථෙත්වාව පරිනිබ්බුතො. සුත්තන්තබ්‍යඤ්ජනං සන්ධායෙතං වුත්තං – ‘‘අප්පමත්තකං ඛො පනා’’ති.

38. අථ චතුත්ථවාරෙ විවාදො කස්මා ජාතො? යාවතා නෙසං වචනං අත්ථතො චෙව සමෙති බ්‍යඤ්ජනතො චාති අධිප්පායො. සඤ්ඤාය විවාදොති කිඤ්චාපි සමෙති අත්ථතො චෙව බ්‍යඤ්ජනතො ච, සඤ්ඤා පන නෙසං අවිසුද්ධා, තාය සඤ්ඤාය වසෙන විවාදො ජාතොති දස්සෙන්තො ‘‘අහ’’න්තිආදිමාහ. අහං සතිපට්ඨානන්ති වදාමි, අයං සතිපට්ඨානොති වදතීති එවං තෙසං ඤාණං හොතීති ඉමමත්ථං, ‘‘එසෙව නයො’’ති ඉමිනා අතිදිසති.

39. න චොදනත්ථාය වෙගායිතබ්බන්ති සීඝං සීඝං න චොදනා කාතබ්බාති අත්ථො. තස්මාති යස්මා එකච්චො කොධනභාවෙන එවං පටිප්ඵරි, තස්මා. අනාදානදිට්ඨීති ආදියිත්වා අනභිනිවිසනතො අනාදානදිට්ඨී අදළ්හග්ගාහී. පක්ඛිපන්තො වියාති ගිලිත්වා පක්ඛිපන්තො විය.

උපඝාතොති චිත්තප්පඝාතො ඵරසුපඝාතො විය. වණඝට්ටිතස්ස වියාති වණෙ ඝට්ටිතස්ස විය දුක්ඛුප්පත්ති චිත්තදුක්ඛුප්පත්ති. ද්වෙ වාරෙ වත්වාපි විසජ්ජෙතීති සුප්පටිනිස්සග්ගී එවං පගෙව චොදිතමත්තෙ විස්සජ්ජෙති චෙති අධිප්පායො. කථනවසෙන ච කායචිත්තකිලමථො. එවරූපොති සහසා අවිස්සජ්ජෙන්තෙන චොදකස්ස විහෙසාවාදො හුත්වාපි අක්කොධනාදිසභාවො.

උපෙක්ඛාති සකෙන කම්මෙන පඤ්ඤායිස්සතීති තස්මිං පුග්ගලෙ අජ්ඣුපෙක්ඛණා. උපෙක්ඛං අතිමඤ්ඤති නාම තස්ස අනාචාරස්ස අනජ්ඣුපෙක්ඛණතො.

40. වචනසඤ්චාරොති පෙසුඤ්ඤවසෙන අඤ්ඤථාවචනුපසංහාරො. දිට්ඨිපළාසොති යුගග්ගාහවසෙන ලද්ධි. සා පන චිත්තස්ස අනාරාධනියභාවො සත්ථුචිත්තස්ස අනාරාධකභාවො. කලහොති අධිකරණුප්පාදවසෙන පවත්තො විග්ගහො භණ්ඩනස්ස පුබ්බභාගො.

යෙන කාරණෙනාති යෙන ධම්මෙන සත්ථුසාසනෙන. තමෙව හි සන්ධාය වදති – ‘‘ධම්මොති සාරණීයධම්මො අධිප්පෙතො’’ති. එත්ථාති ‘‘ධම්මස්ස චානුධම්ම’’න්ති එත්ථ. ධම්මොති සම්බුද්ධස්ස තස්ස තථා පවත්තං බ්‍යාකරණං යථා විවාදාපන්නා සඤ්ඤත්තිං ගච්ඡන්ති. තෙනාහ – ‘‘තෙසං භික්ඛූනං සඤ්ඤත්තිකරණ’’න්ති. තදෙව බ්‍යාකරණං අනුධම්මොති භික්ඛුනා වුච්චමානො අනුපවත්තො ධම්මො. තෙනාහ – ‘‘තදෙව බ්‍යාකරොති නාමා’’ති. කොචීති යො කොචි. සහධම්මිකො සකාරණො. අඤ්ඤත්ථො අයං කිං සද්දොති ආහ ‘‘අඤ්ඤො’’ති. අස්සාති වුත්තනයෙන පටිපන්නභික්ඛුනො, තස්ස පටිපත්ති න කෙනචි ගරහණීයා හොතීති අත්ථො. සෙසං සබ්බං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

කින්තිසුත්තවණ්ණනාය ලීනත්ථප්පකාසනා සමත්තා.