8. සහධම්මිකවග්ගො

4. පහාරසික්ඛාපදවණ්ණනා

අඞ්ගෙසු න මොක්ඛාධිප්පායතා විය අමරණාධිප්පායතා වත්තබ්බාති චෙ? න වත්තබ්බා. කස්මා? යො භික්ඛු සයං පහාරං දාතුකාමො, සො අධිප්පායෙන තස්ස මරණෙ පයොගවිරහොවාති කත්වා අමරණාධිකාරත්තා කෙවලං අමරණාධිප්පායො එව සොති තා විය තා න වුත්තා. මොක්ඛාධිප්පායස්ස පන කොපො නත්ථි, තස්මා අනාපත්තීති වුත්තං.

පහාරසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

5. තලසත්තිකසික්ඛාපදවණ්ණනා

තලමෙව තලසත්තිකං. ‘‘පොථනසමත්ථට්ඨෙන සත්තික’’න්ති එකෙ. යස්මා පහරිතුකාමතාය පහරතො පුරිමෙන පාචිත්තියං, කෙවලං උච්චාරෙතුකාමතාය උග්ගිරණමත්තෙ කතෙ ඉමිනා පාචිත්තියං. ඉමිනා පන විරජ්ඣිත්වා පහාරො දින්නො, තස්මා නපහරිතුකාමතාය දින්නත්තා දුක්කටං. කිමිදං දුක්කටං පහාරපච්චයා, උදාහු උග්ගිරණපච්චයාති? පහාරපච්චයා එව දුක්කටං, පුරිමං උග්ගිරණපච්චයා පාචිත්තියන්ති සදුක්කටං පාචිත්තියං යුජ්ජති. පුරිමඤ්හි උග්ගිරණං, පච්ඡා පහාරො. න ච පච්ඡිමං පහාරං නිස්සාය පුරිමං උග්ගිරණං අනාපත්තිවත්ථුකං භවිතුමරහතීති නො තක්කොති (වජිර. ටී. පාචිත්තිය 456) ආචරියො.

තලසත්තිකසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

7. සඤ්චිච්චසික්ඛාපදවණ්ණනා

පරො කුක්කුච්චං උප්පාදෙතු වා, මා වා, තං අප්පමාණං. ‘‘කුක්කුච්චුපාදන’’න්ති තතියමඞ්ගං තස්ස අධිප්පායවසෙන වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං.

සඤ්චිච්චසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

8. උපස්සුතිසික්ඛාපදවණ්ණනා

උපස්සුතින්ති යථා උපකුජ්ඣං ‘‘සමීපකුජ්ඣ’’න්ති වුච්චති, තථා උපස්සුති ‘‘සමීපස්සුතී’’ති වෙදිතබ්බා. යත්ථ ඨිතො සුණාති, තං ඨානන්ති අත්ථො. සුතීති පනෙත්ථ පරෙසං වචනසද්දො ච. සො හි සුය්‍යතීති සුති නාම. උපසුය්‍යති වා එත්ථාති උපස්සුති. ඔකාසො හි සුති නාම. ඉමෙසං සුත්වාති එත්ථ ‘‘වචන’’න්ති පාඨසෙසො.

සමුට්ඨානාදීනි අතීතද්වයසදිසානීති න ගහෙතබ්බානි. ථෙය්‍යසත්ථසමුට්ඨානං. සියා කිරියං ගන්ත්වා සවනෙ. සියා අකිරියං ඨිතට්ඨානං ආගන්ත්වා වදන්තානං අජානාපනවසෙන සමුට්ඨානතො. ‘‘සඤ්ඤාවිමොක්ඛං, සචිත්තකං, ලොකවජ්ජං, කායකම්මං, වචීකම්මං, අකුසලචිත්තං, දුක්ඛවෙදන’’න්ති ලිඛිතං.

උපස්සුතිසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

9. කම්මප්පටිබාහනසික්ඛාපදවණ්ණනා

අප්පමත්තකවිස්සජ්ජනකෙන පන චීවරං කරොන්තස්ස සෙනාසනක්ඛන්ධකවණ්ණනායං (චූළව. 328) වුත්තප්පභෙදානි සූචිආදීනි අනපලොකෙත්වාපි දාතබ්බානි. තතො අතිරෙකං දෙන්තෙන අපලොකනකම්මං කාතබ්බං. එවං කතං පන අපලොකනං කම්මලක්ඛණමෙවාති අධිප්පායො. එවං සබ්බත්ථ කම්මලක්ඛණං වෙදිතබ්බං. ගාමසීමාවිහාරෙසු ඔසාරණාදීනි සඞ්ඝකම්මානියෙව න වට්ටන්ති. විස්සජ්ජියවෙභඞ්ගියානි පන වට්ටන්ති. ‘‘සඞ්ඝස්ස සන්තක’’න්ති සාමඤ්ඤතො අවත්වා ‘‘ඉමස්මිං විහාරෙ සඞ්ඝස්ස සන්තක’’න්ති අපලොකෙතබ්බන්ති ච, ‘‘සමුට්ඨානාදීනි අදින්නාදානසදිසානි, ඉදං පන දුක්ඛවෙදන’’න්ති පාඨොති ච ලිඛිතං.

කම්මප්පටිබාහනසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

10. ඡන්දංඅදත්වාගමනසික්ඛාපදවණ්ණනා

සන්නිපාතං අනාගන්ත්වා චෙ ඡන්දං න දෙති, අනාපත්තීති එකෙ. දුක්කටන්ති එකෙ ධම්මකම්මන්තරායකරණාධිප්පායත්තා.

ඡන්දංඅදත්වාගමනසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

11. දුබ්බලසික්ඛාපදවණ්ණනා

අකප්පියෙන වාති සුවණ්ණරජතමයමඤ්චාදිනා. කප්පියමඤ්චො සම්පටිච්ඡිතබ්බොති ‘‘සඞ්ඝස්ස දෙමා’’ති දින්නං සන්ධාය වුත්තං, තෙහි පන ‘‘විහාරස්ස දෙමා’’ති වුත්තෙ සුවණ්ණරජතමයාදිඅකප්පියමඤ්චාපි සම්පටිච්ඡිතබ්බාති ච, ‘‘අරඤ්ජරො බහුඋදකගණ්හනකො’’ති ච, ‘‘සඞ්ඝිකපඅභොගෙන වාති සචෙ ආරාමිකාදයො පටිසාමෙත්වා පටිදෙන්ති, පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටතී’’ති ච, ‘‘කංසලොහාදිභාජනං සඞ්ඝස්ස දින්නම්පි පාරිහාරියං න වට්ටතී’’ති (චූළව. අට්ඨ. 321) සමන්තපාසාදිකායං වුත්තත්තා අත්තනො හත්ථෙන ගහෙත්වා පටිසාමිතුං න ලභතීති ච, ‘‘වෙධකො කායබන්ධනස්සාති වදන්තී’’ති ච, ‘‘හිඞ්ගු හිඞ්ගුලිහරිතාලමනොසිලා අඤ්ජනානී’’ති පාඨොති ච, ‘‘දාරුමයො වා…පෙ… අපාදකොපි සමුග්ගො’’ති පාඨොති ච, ‘‘දාරුමයො තුම්බොති දාරුමයො උදකතුම්බො’’ති ච, ‘‘ථම්භතුලාසොපානඵලකාදීසූ’’ති ච ලිඛිතං.

දුබ්බලසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

12. පරිණාමනසික්ඛාපදවණ්ණනා

එකො භික්ඛු උක්ඛිත්තකස්ස දාතුකාමො හොති, තස්ස දානං නිවාරෙත්වා අඤ්ඤස්ස දාපෙති, අනාපත්ති. තථා සද්ධාදෙය්‍යවිනිපාතනං කරොන්තස්ස දාපෙති, අත්තනො නිස්සිතකා ඉත්ථන්නාමස්ස පත්තං දාතුකාමා ආපුච්ඡන්ති, ‘‘විසභාගො එසො, සභාගස්ස දෙහී’’ති වදති. අනාපත්ති අත්තනො භාරභූතත්තා. තස්ස පන දාතුකාමං අඤ්ඤස්ස දාපෙති, ආපත්ති එව. සබ්බත්ථ ආපුච්ඡිත්වා දාතුකාමං යථාසුඛං විචාරෙතුං ලභති.

පරිණාමනසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

සහධම්මිකවග්ගො අට්ඨමො.