4. පුරාණචීවරසික්ඛාපදවණ්ණනා

‘‘අම්හාකමෙව ඤාතී’’ති ඤායතීති ඤාති, සාව ඤාතිකා, න ඤාතිකා අඤ්ඤාතිකා, තාය අඤ්ඤාතිකාය. තෙනාහ ‘‘න ඤාතිකායා’’ති. මාතිතො වා පිතිතො වාති මාතිපක්ඛතො වා පිතිපක්ඛතො වා. යාව සත්තමං යුගන්ති (පාරා. අට්ඨ. 2.503-505) යාව සත්තමස්ස පුරිසස්ස, සත්තමාය වා ඉත්ථියා ආයුප්පමාණං, යාව පිතාමහයුගං පිතාමහියුගං මාතාමහයුගං මාතාමහියුගන්ති වුත්තං හොති. අථ වා යාව සත්තමං යුගන්ති යාව සත්තමද්වන්දන්ති අත්ථො. යුගසද්දො චෙත්ථ එකසෙසනයෙන දට්ඨබ්බො ‘‘යුගො ච යුගො ච යුගා’’ති. එවඤ්හි තත්ථ තත්ථ ද්වන්දං ගහිතං හොති. කෙනචි ආකාරෙන අසම්බද්ධායාති භාතුභගිනිභාගිනෙය්‍යපුත්තපපුත්තාදීසු යෙන කෙනචි ආකාරෙන අසම්බද්ධාය. පිතා, පිතුපිතා, තස්ස පිතා, තස්සාපි පිතාති එවං යාව සත්තමා යුගා, පිතා, පිතුමාතා, තස්සා පිතා ච මාතා ච භාතා ච භගිනී ච, පුත්තා ච, ධීතරො චාති එවම්පි උද්ධඤ්ච අධො ච යාව සත්තමා යුගා, පිතා, පිතුභාතා, පිතුභගිනී, පිතුපුත්තා, පිතුධීතරො, තෙසම්පි පුත්තධීතුපරම්පරාති එවම්පි යාව සත්තමා යුගා, මාතා, මාතුමාතා, තස්සා මාතා, තස්සාපි මාතාති එවං යාව සත්තමා යුගා, මාතා, මාතුපිතා, තස්ස පිතා ච මාතා ච භාතා ච භගිනී ච පුත්තා ච ධීතරො චාති එවම්පි උද්ධඤ්ච අධො ච යාව සත්තමා යුගා, මාතා, මාතුභාතා, මාතුභගිනී, මාතුපුත්තා, මාතුධීතරො, තෙසම්පි පුත්තධීතුපරම්පරාති එවම්පි යාව සත්තමා යුගා, තාව නෙව මාතුසම්බන්ධෙන, න පිතුසම්බන්ධෙන යා සම්බද්ධා, සා ‘‘අඤ්ඤාතිකා නාමා’’ති වුත්තං හොති.

සාකියානියො වියාති පඤ්චසතමත්තා සාකියානියො විය. නිදස්සනමත්තඤ්චෙතං, තස්මා භික්ඛුභාවෙ ඨත්වා පරිවත්තලිඞ්ගා භික්ඛුනියොපි ඉධ සුද්ධභික්ඛුසඞ්ඝෙ ‘‘උපසම්පන්නා’’ ඉච්චෙව වෙදිතබ්බා. උභතොසඞ්ඝෙ වාති භික්ඛුනිසඞ්ඝෙ ඤත්තිචතුත්ථෙන, භික්ඛුසඞ්ඝෙ ඤත්තිචතුත්ථෙනාති එවං උභතොසඞ්ඝෙ වා. පුරාණචීවරන්ති එත්ථ චීවරන්ති නිවාසනපාරුපනුපගමෙව අධිප්පෙතන්ති ආහ ‘‘රජිත්වා’’තිආදි. කප්පං කත්වාති කප්පබින්දුං දත්වා. ‘‘ඉමිනා අදින්නකප්පං පාචිත්තියවත්ථු න හොතීති දස්සෙතී’’ති (සාරත්ථ. ටී. 2.505) වදන්ති. පරිභොගසීසෙනාති කායෙන ඵුසිත්වා පරිභොගසීසෙන. අංසෙති ජත්තුම්හි. මත්ථකෙති සීසමත්ථකෙ. සචෙ පන පච්චත්ථරණස්ස හෙට්ඨා කත්වා නිපජ්ජති, හත්ථෙහි වා උක්ඛිපිත්වා ආකාසෙ විතානං කත්වා සීසෙන අසම්ඵුසන්තො ගච්ඡති, අයං පරිභොගො නාම න හොති.

කායවිකාරං වා කරොතීති යථා සා ‘‘ධොවාපෙතුකාමො අය’’න්ති ජානාති, එවං කායවිකාරං කරොති. ‘‘අන්තොද්වාදසහත්ථෙ ඔකාසෙ ඨත්වා උපරි වා ඛිපතී’’ති ඉමිනා උපචාරං මුඤ්චිත්වා ඔරතො ඛිපන්තස්ස අනාපත්තීති දස්සෙති. අඤ්ඤස්ස වා හත්ථෙ පෙසෙතීති අන්තොද්වාදසහත්ථෙ ඔකාසෙ ඨත්වා සික්ඛමානසාමණෙරසාමණෙරිඋපාසකඉත්ථියාදීසු යස්ස කස්සචි අඤ්ඤස්ස හත්ථෙ වා පෙසෙති. සොති උපාසකො ච සාමණෙරො ච. උපසම්පජ්ජිත්වා ධොවතීති එත්ථ උපාසකො ලිඞ්ගෙ පරිවත්තෙ භික්ඛුනීසු පබ්බජිත්වා උපසම්පජ්ජිත්වා ධොවති, සාමණෙරො ලිඞ්ගෙ පරිවත්තෙ භික්ඛුනීසු උපසම්පජ්ජිත්වා ධොවතීති යථායොගං අත්ථො ගහෙතබ්බො. සචෙ පන භික්ඛුනියා හත්ථෙ දින්නං හොති, සචෙ ලිඞ්ගෙ පරිවත්තෙ ධොවති, වට්ටති.

එත්ථ ච එකස්ස තික්ඛත්තුං නිස්සජ්ජනාභාවතො තීණිපි කාරෙන්තස්ස එකෙන නිස්සග්ගියං, ද්වීහි ද්වෙ දුක්කටානි. ද්වෙ කාරෙන්තස්ස එකෙන නිස්සග්ගියං, දුතියෙන දුක්කටං. තෙනාහ ‘‘ධොවනාදීනි තීණී’’තිආදි. ‘‘එකෙන වත්ථුනා’’ති පඨමං කත්වා නිට්ඨාපිතං සන්ධාය වුත්තං. සචෙ පන ‘‘ඉමං චීවරං රජිත්වා ධොවිත්වා ආනෙහී’’ති වුත්තෙ සා භික්ඛුනී පඨමං ධොවිත්වා පච්ඡා රජති, නිස්සග්ගියෙන දුක්කටමෙව, එවං සබ්බෙසු විපරීතවචනෙසු නයො නෙතබ්බො. සචෙ පන ‘‘ධොවිත්වා ආනෙහී’’ති වුත්තා ධොවති චෙව රජති ච, ධොවාපනපච්චයා එව ආපත්ති, රජනෙ අනාපත්ති. එවං සබ්බත්ථ. තෙනාහ ‘‘සචෙ පන‘ධොවා’ති වුත්තා’’තිආදි. භික්ඛූනං වසෙන එකතො උපසම්පන්නාය ධොවාපෙන්තස්ස යථාවත්ථුකමෙවාති ආහ ‘‘භික්ඛුනිසඞ්ඝවසෙනා’’තිආදි.

අඤ්ඤස්ස වා සන්තකන්ති අඤ්ඤස්ස සන්තකං පුරාණචීවරං ධොවාපෙන්තස්සාති අත්ථො. නිසීදනපච්චත්ථරණන්ති අඤ්ඤස්ස වා අත්තනො වා සන්තකං නිසීදනඤ්චෙව පච්චත්ථරණඤ්ච. නිවාසනපාරුපනුපගස්සෙව ච ඉධ ‘‘පුරාණචීවර’’න්ති අධිප්පෙතත්තා අත්තනො සන්තකම්පි නිසීදනපච්චත්ථරණං ධොවාපෙන්තස්ස දුක්කටමෙව හොති, න නිස්සග්ගියං. අවුත්තා වා ධොවතීති උද්දෙසාය වා ඔවාදාය වා ආගතා කිලිට්ඨචීවරං දිස්වා ඨපිතට්ඨානතො වා ගහෙත්වා, ‘‘දෙථ අය්‍ය, ධොවිස්සාමී’’ති ආහරාපෙත්වා වා ධොවති චෙව රජති ච ආකොටෙති ච, අයං අවුත්තා ධොවති නාම. යාපි ‘‘ඉමං චීවරං ධොවා’’ති දහරං වා සාමණෙරං වා ආණාපෙන්තස්ස භික්ඛුනො වචනං සුත්වා ‘‘ආහරථය්‍ය, අහං ධොවිස්සාමී’’ති ධොවති, තාවකාලිකං වා ගහෙත්වා ධොවිත්වා රජිත්වා දෙති, අයම්පි අවුත්තා ධොවති නාම.

අඤ්ඤං වා පරික්ඛාරන්ති උපාහනත්ථවිකපත්තත්ථවිකඅංසබද්ධකකායබන්ධනමඤ්චපීඨතට්ටිකාදිං යං කිඤ්චි. ‘‘උපචාරෙ ඨත්වා’’ති වචනතො පෙසිත්වා ධොවනෙපි අනාපත්ති. උපචාරෙති අන්තොද්වාදසහත්ථෙ ඔකාසෙ.

පුරාණචීවරසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.