2. උදොසිතසික්ඛාපදවණ්ණනා

භික්ඛුනාති භික්ඛුස්සාති අත්ථො, සාමිඅත්ථෙ චෙතං කරණවචනං. තෙනාහ ‘‘පුරිමසික්ඛාපදෙ වියා’’තිආදි. අථ කස්මා කරණවසෙනෙව කරණවචනස්ස අත්ථං අග්ගහෙත්වා සාමිවසෙන අත්ථො වෙදිතබ්බොති ආහ ‘‘කරණවසෙන හී’’තිආදි. හීති කාරණත්ථෙ නිපාතො. ඡින්නපලිබොධොති ඡින්නචීවරාවාසපලිබොධො. එකාව රත්ති එකරත්තං, සමාසන්තගතස්ස අත්ථං. තිණ්ණං චීවරානං සමාහාරොති තිචීවරං. තෙන තිචීවරෙන, තීහි චීවරෙහීති අත්ථො. එකෙන විප්පවුත්ථොපි (පාරා. අට්ඨ. 2.475-476) හි තිචීවරෙන විප්පවුත්ථො නාම හොති පටිසිද්ධපරියාපන්නෙන විප්පවුත්ථත්තා, අවයවෙපි වා සමුදායවොහාරතො. තෙනාහ ‘‘තිචීවරාධිට්ඨානනයෙනා’’තිආදි.

ඉදානි විප්පවාසලක්ඛණවවත්ථාපනත්ථං ‘‘ගාමො එකූපචාරො’’තිආදිමාහ. තත්ථ නිවෙසනන්ති උදොසිතාදීනං වසෙන අකතාය පතිස්සයවිකතියා අධිවචනං. උදොසිතොති (පාරා. අට්ඨ. 2.482-487) යානාදීනං භණ්ඩානං සාලා. යො ‘‘උදවසිතො’’තිපි වුච්චති. අට්ටොති පටිරාජාදිපටිබාහනත්ථං ඉට්ඨකාහි කතො බහලභිත්තිකො චතුපඤ්චභූමිකො පතිස්සයවිසෙසො. ‘‘අට්ටොති බහලභිත්තිකගෙහං, යස්ස ගොපානසියො අග්ගහෙත්වා ඉට්ඨකාහි එව ඡදනං හොතී’’ති අපරෙ. ‘‘අට්ටාකාරෙන කරීයතී’’තිපි වදන්ති. මාළොති එකකූටසඞ්ගහිතො චතුරස්සපාසාදො, එකකූටසඞ්ගහිතො වා අනෙකකොණවන්තො පතිස්සයවිසෙසො. ‘‘මාළොති වට්ටාකාරෙන කතසෙනාසන’’න්ති අපරෙ. පාසාදොති දීඝපාසාදො, අඩ්ඪයොගාදිභෙදො අට්ටමාළහම්මියවජ්ජිතො සබ්බො වා පාසාදො. හම්මියන්ති මුණ්ඩච්ඡදනපාසාදො. ‘‘චන්දියඞ්ගණයුත්ත’’න්ති අපරෙ. නාවාති ථලට්ඨඋදකට්ඨවසෙන ද්විධා නාවා. සත්ථොති ජඞ්ඝසත්ථො, සකටසත්ථො වා. ධඤ්ඤකරණන්ති (පාරා. අට්ඨ. 2.491-494) ඛලං වුච්චති. ආරාමොති පුප්ඵාරාමො, ඵලාරාමො වා. විහාරොති සපරික්ඛිත්තො වා අපරික්ඛිත්තො වා සකලො ආවාසො. ‘‘ගෙහම්පී’’ති කෙචි. නිවෙසනාදීනි චෙත්ථ ගාමතො බහි නිවිට්ඨානි ගහිතානි. අන්තොගාමෙ ඨිතානං පන ගාමග්ගහණෙනෙව ගහිතත්තා ගාමපරිහාරොයෙවාති. ‘‘නිවෙසනාදයො හම්මියපරියොසානා ගාමපරික්ඛෙපතො බහි නිවිට්ඨා’’ති අපරෙ. හත්ථපාසාතික්කමෙති එත්ථ හත්ථපාසො නාම අඩ්ඪතෙය්‍යරතනප්පමාණො පදෙසො, තස්ස අතික්කමො හත්ථපාසාතික්කමො, තස්මිං හත්ථපාසාතික්කමෙ. හත්ථපාසබ්භන්තරෙ පන වත්ථුං වට්ටති. තං පමාණං අතික්කමිත්වා සචෙපි ඉද්ධිමා භික්ඛු ආකාසෙ අරුණං උට්ඨාපෙති, නිස්සග්ගියමෙව හොති.

අයං පනෙත්ථ විනිච්ඡයො – සචෙ (පාරා. අට්ඨ. 2.477-478) ගාමො එකස්ස රඤ්ඤො වා භොජකස්ස වා වසෙන එකකුලස්ස හොති, පාකාරාදිනා පරික්ඛිත්තත්තා එකූපචාරො ච, එවරූපෙ ගාමෙ චීවරං නික්ඛිපිත්වා තස්මිං ගාමබ්භන්තරෙ යථාරුචිතට්ඨානෙ වසිතබ්බං, සචෙ අපරික්ඛිත්තො, යස්මිං ඝරෙ චීවරං නික්ඛිත්තං හොති, තස්මිං ඝරෙ වසිතබ්බං, තස්ස ඝරස්ස සමන්තතො හත්ථපාසා වා න විජහිතබ්බං.

සචෙ ගාමො වෙසාලිකුසිනාරාදයො විය නානාරාජූනං වා භොජකානං වා හොති, වුත්තප්පකාරෙන පරික්ඛිත්තො ච, එවරූපෙ ගාමෙ යස්මිං ඝරෙ චීවරං නික්ඛිත්තං හොති, තස්මිං ඝරෙ වා වත්ථබ්බං, තස්ස ඝරස්ස හත්ථපාසා වා න විජහිතබ්බං. යස්සා වීථියා ඝරං හොති, තස්සා වීථියා තස්ස ඝරස්ස සම්මුඛාට්ඨානෙ සභායං වා ඝරද්වාරෙ වා වත්ථබ්බං, තෙසං සභාද්වාරානං හත්ථපාසා වා න විජහිතබ්බං.

සචෙ සො ගාමො අපරික්ඛිත්තො, යස්මිං ඝරෙ චීවරං නික්ඛිත්තං, තත්ථ වා තස්ස හත්ථපාසෙ වා වත්ථබ්බං. නිවෙසනෙ පන සචෙ එකකුලස්ස නිවෙසනං හොති, පරික්ඛිත්තඤ්ච, අන්තොනිවෙසනෙ චීවරං නික්ඛිපිත්වා අන්තොනිවෙසනෙ වත්ථබ්බං. අපරික්ඛිත්තං චෙ හොති, යස්මිං ගබ්භෙ චීවරං නික්ඛිත්තං, තස්මිං වත්ථබ්බං, තස්ස ගබ්භස්ස හත්ථපාසා වා න විජහිතබ්බං.

සචෙ නානාකුලස්ස නිවෙසනං හොති, පරික්ඛිත්තඤ්ච, යස්මිං ගබ්භෙ චීවරං නික්ඛිත්තං, තස්මිං ගබ්භෙ වත්ථබ්බං, සබ්බෙසං සාධාරණද්වාරමූලෙ වා තෙසං ගබ්භද්වාරමූලානං හත්ථපාසා වා න විජහිතබ්බං. අපරික්ඛිත්තං චෙ, යස්මිං ගබ්භෙ චීවරං නික්ඛිත්තං, තස්මිං ගබ්භෙ වත්ථබ්බං, තස්ස ගබ්භස්ස හත්ථපාසා වා න විජහිතබ්බං. එස නයො උදොසිතාදීසුපි.

සත්ථො පන ජඞ්ඝසත්ථො වා හොතු, සකටසත්ථො වා. සචෙ එකකුලස්ස සත්ථො හොති, සත්ථෙ චීවරං නික්ඛිපිත්වා පුරතො වා පච්ඡතො වා සත්තබ්භන්තරා න විජහිතබ්බා, පස්සතො අබ්භන්තරං න විජහිතබ්බං. සචෙ (පාරා. අට්ඨ. 2.489) සත්ථො ගච්ඡන්තො ගාමං වා නදිං වා පරියාදියිත්වා තිට්ඨති, අන්තොපවිට්ඨෙන සද්ධිං එකාබද්ධො හුත්වා ඔරඤ්ච පාරඤ්ච ඵරිත්වා ඨිතො හොති, සත්ථපරිහාරොව ලබ්භති. අථ ගාමෙ වා නදියා වා පරියාපන්නො හොති අන්තොපවිට්ඨො, ගාමපරිහාරො චෙව නදිපරිහාරො ච ලබ්භති. සචෙ විහාරසීමං අතික්කමිත්වා තිට්ඨති, අන්තොසීමාය ච චීවරං හොති, විහාරං ගන්ත්වා වසිතබ්බං. සචෙ බහිසීමාය චීවරං හොති, සත්ථසමීපෙයෙව වසිතබ්බං. සචෙ ගච්ඡන්තො සකටෙ වා භග්ගෙ, ගොණෙ වා නට්ඨෙ අන්තරා ඡිජ්ජති, යස්මිං කොට්ඨාසෙ චීවරං නික්ඛිත්තං, තත්ථ වසිතබ්බං.

ඛෙත්තෙපි (පාරා. අට්ඨ. 2.490) සචෙ එකකුලස්ස ඛෙත්තං හොති, පරික්ඛිත්තඤ්ච, අන්තොඛෙත්තෙ චීවරං නික්ඛිපිත්වා අන්තොඛෙත්තෙ වත්ථබ්බං. සචෙ අපරික්ඛිත්තං, හත්ථපාසා චීවරං න විජහිතබ්බං. සචෙ නානාකුලස්ස ඛෙත්තං හොති, පරික්ඛිත්තඤ්ච, අන්තොඛෙත්තෙ චීවරං නික්ඛිපිත්වා ඛෙත්තද්වාරමූලෙ වා වත්ථබ්බං, තස්ස හත්ථපාසා වා න විජහිතබ්බං. සචෙ අපරික්ඛිත්තං, චීවරං හත්ථපාසා න විජහිතබ්බං. එස නයො ධඤ්ඤකරණාරාමෙසු ද්වීසුපි. විහාරෙ පන නිවෙසනෙ වුත්තසදිසොව විනිච්ඡයො.

රුක්ඛමූලෙ පන යං මජ්ඣන්හිකෙ කාලෙ සමන්තා ඡායා ඵරති, තස්මිං ඨානෙ අවිරළෙ පදෙසෙ තස්ස ඡායාය ඵුට්ඨොකාසස්ස අන්තොයෙව නික්ඛිපිතබ්බං. සචෙ විරළසාඛස්ස රුක්ඛස්ස ආතපෙන ඵුට්ඨොකාසෙ ඨපෙති, අරුණුග්ගමනෙ ච සො භික්ඛු තස්ස හත්ථපාසෙ න හොති, අඤ්ඤස්මිං ඨානෙ තස්ස ඡායායපි හොති, නිස්සග්ගියං හොති. සචෙ නානාකුලස්ස රුක්ඛො හොති, චීවරස්ස හත්ථපාසා න විජහිතබ්බං.

අජ්ඣොකාසෙ පන විඤ්ඣාටවිආදීසු අරඤ්ඤෙසුපි සමුද්දමජ්ඣෙ මච්ඡබන්ධානං අගමනපථදීපකෙසුපි චීවරං ඨපෙත්වා තතො සමන්තා සත්තබ්භන්තරෙ පදෙසෙ යත්ථ කත්ථචි වසිතබ්බං, ඉතො අඤ්ඤත්ථ වසන්තො විප්පවුත්ථො නාම හොතීති දට්ඨබ්බං.

ඉමස්ස පන විත්ථාරස්ස ඉධ අවුත්තත්තා, සමන්තපාසාදිකායඤ්ච වුත්තත්තා ‘‘අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො’’තිආදි වුත්තං. එත්ථාති ‘‘තිචීවරෙන විප්පවසෙය්‍යා’’ති එතස්මිං පදෙ. සඞ්ඛෙපොති සඞ්ඛෙපවණ්ණනා. එත්ථ පන පාළියං (පාරා. 477) ‘‘ගාමො එකූපචාරො නානූපචාරො’’තිආදිනා අවිසෙසෙන මාතිකං නික්ඛිපිත්වාපි ගාමනිවෙසනඋදොසිතඛෙත්තධඤ්ඤකරණආරාමවිහාරානං එකූපචාරනානූපචාරතා ‘‘ගාමො එකූපචාරො නාම එකකුලස්ස ගාමො හොති පරික්ඛිත්තො ච අපරික්ඛිත්තො චා’’තිආදිනා (පාරා. 478) පරික්ඛිත්තාපරික්ඛිත්තවසෙන විභත්තා. අට්ටමාළපාසාදහම්මියනාවාසත්ථරුක්ඛමූලඅජ්ඣොකාසානං පන එවං අවත්වා ‘‘එකකුලස්ස අට්ටො හොති, නානාකුලස්ස අට්ටො හොතී’’තිආදිනා (පාරා. 484) නයෙන එකකුලනානාකුලවසෙන ච අන්තෙ ‘‘අජ්ඣොකාසො එකූපචාරො නාම අගාමකෙ අරඤ්ඤෙ සමන්තා සත්තබ්භන්තරා එකූපචාරො, තතො පරං නානූපචාරොති (පාරා. 494) ච එවං එකූපචාරනානූපචාරතා විභත්තා. තස්මා ගාමාදීසු පරික්ඛිත්තං එකූපචාරං, අපරික්ඛිත්තං නානූපචාරන්ති ච, අට්ටාදිසු යං එකකුලස්ස, තං එකූපචාරං, යං නානාකුලස්ස, තං නානූපචාරන්ති ච ගහෙතබ්බං. අජ්ඣොකාසෙ වුත්තනයෙන ගහෙතබ්බං. උපචාරොති හි ‘‘ගාමො එකූපචාරො නානූපචාරො’’තිආදීසු ද්වාරං, ‘‘අජ්ඣොකාසො එකූපචාරො’’ති එත්ථ සමන්තා සත්තබ්භන්තරසඞ්ඛාතං පමාණන්ති අපරෙ.

අඤ්ඤත්‍ර භික්ඛුසම්මුතියාති භික්ඛුනො සඞ්ඝෙන දින්නා සම්මුති භික්ඛුසම්මුති, තං විනාති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘යං සඞ්ඝො’’තිආදි. අවිප්පවාසසම්මුතිං දෙතීති අවිප්පවාසා සම්මුති, අවිප්පවාසාය වා සම්මුති අවිප්පවාසසම්මුති, තං ඤත්තිදුතියෙන කම්මෙන දෙතීති අත්ථො.

සන්තරුත්තරෙනාති ‘‘අන්තර’’න්ති අන්තරවාසකො වුච්චති, ‘‘උත්තර’’න්ති උත්තරාසඞ්ගො, සහ අන්තරෙන උත්තරං සන්තරුත්තරං, තෙන සන්තරුත්තරෙන, සහ අන්තරවාසකෙන උත්තරාසඞ්ගෙනාති අත්ථො. අන්තොඅරුණෙ පච්චුද්ධටෙති නිවත්තිත්වා සම්පාපුණිතුමසක්කොන්තෙන තත්ථෙව ඨත්වා අන්තො අරුණෙ පච්චුද්ධටෙ. පච්චාගන්තබ්බන්ති යථා රොගො න කුප්පති, තථා පුන චීවරස්ස ඨපිතට්ඨානං ආගන්තබ්බං. යතො පට්ඨාය හි සත්ථං වා පරියෙසති, ‘‘ගච්ඡාමී’’ති ආභොගං වා කරොති, තතො පට්ඨාය වට්ටති. ‘‘න දානි ගමිස්සාමී’’ති එවං පන ධුරනික්ඛෙපං කරොන්තෙන පච්චුද්ධරිතබ්බං ‘‘අතිරෙකචීවරට්ඨානෙ ඨස්සතී’’ති. තෙනාහ ‘‘තත්ථෙව වා ඨිතෙන පච්චුද්ධරිතබ්බ’’න්ති. සොති යස්ස සම්මුති දින්නා, සො රොගො. ලද්ධකප්පියමෙව පුන සම්මුතිදානකිච්චං නත්ථීති අධිප්පායො.

අධිට්ඨිතචීවරතාති තිචීවරාධිට්ඨානනයෙන අධිට්ඨිතචීවරතා. විප්පවාසො නාම යදි බද්ධසීමායං චීවරං හොති, තතො බහි අරුණුට්ඨාපනං. අථ අබද්ධසීමායං, යථාවුත්තගාමාදීනං බහි හත්ථපාසාතික්කමෙ අරුණුට්ඨාපනං. බද්ධසීමායං පන යත්ථ කත්ථචි චීවරං ඨපෙත්වා අන්තොසීමායමෙව යත්ථ කත්ථචි වසිතුං වට්ටති. ඉධ අපච්චුද්ධරණං අකිරියාති සම්බන්ධො.

උදොසිතසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.