3. අකාලචීවරසික්ඛාපදවණ්ණනා

තතියෙ නිට්ඨිතචීවරස්මිං භික්ඛුනාති සාමිවසෙනෙව කරණත්ථො වෙදිතබ්බො. අකාලචීවරං නාම ය්වායං ‘‘අනත්ථතෙ කථිනෙ වස්සානස්ස පච්ඡිමො මාසො, අත්ථතෙ කථිනෙ පඤ්චමාසා’’ති (පාරා. 649) චීවරකාලො වුත්තො, තං ඨපෙත්වා අඤ්ඤදා උප්පන්නං, යඤ්ච කාලෙපි සඞ්ඝස්ස වා ‘‘ඉදං අකාලචීවර’’න්ති, පුග්ගලස්ස වා ‘‘ඉදං තුය්හං දම්මී’’තිආදිනා නයෙන දින්නං, එතං අකාලචීවරං නාම. උප්පජ්ජෙය්‍යාති එවරූපං චීවරං අත්තනො භාගපටිලාභවසෙන සඞ්ඝතො වා සුත්තන්තිකාදිගණතො වා ඤාතිතො වා මිත්තතො වා පංසුකූලං වා අත්තනො වා ධනෙන (පාරා. 500), අථ වා පන ‘‘අට්ඨිමා, භික්ඛවෙ, මාතිකා චීවරස්ස උප්පාදාය සීමාය දෙති, කතිකාය දෙති, භික්ඛාපඤ්ඤත්තිකාය දෙති, සඞ්ඝස්ස දෙති, උභතොසඞ්ඝස්ස දෙති, වස්සංවුට්ඨසඞ්ඝස්ස දෙති, ආදිස්ස දෙති, පුග්ගලස්ස දෙතී’’ති (මහාව. 379) ඉමාසං අට්ඨන්නං මාතිකානං අඤ්ඤතරතො උප්පජ්ජෙය්‍ය. එත්ථ ච ‘‘සීමාය දම්මී’’ති එවං සීමං පරාමසිත්වා දෙන්තො සීමාය දෙති නාම, එස නයො සබ්බත්ථ. එත්ථ ච සීමාති ඛණ්ඩසීමා උපචාරසීමා සමානසංවාසසීමා අවිප්පවාසසීමා ලාභසීමා ගාමසීමා නිගමසීමා නගරසීමා අබ්භන්තරසීමා උදකුක්ඛෙපසීමා ජනපදසීමා රට්ඨසීමා රජ්ජසීමා දීපසීමා චක්කවාළසීමාති පන්නරසවිධා. තත්ථ උපචාරසීමා නාම පරික්ඛිත්තස්ස විහාරස්ස පරික්ඛෙපෙන, අපරික්ඛිත්තස්ස පරික්ඛෙපාරහට්ඨානෙන පරිච්ඡින්නා. අපි ච භික්ඛූනං ධුවසන්නිපාතට්ඨානතො වා පරියන්තෙ ඨිතභොජනසාලතො වා නිබද්ධවසනකආවාසතො වා ථාමමජ්ඣිමස්ස පුරිසස්ස ද්වින්නං ලෙඩ්ඩුපාතානං අන්තො ‘‘උපචාරසීමා’’ති වෙදිතබ්බා. සා පන ආවාසෙ වඩ්ඪන්තෙ වඩ්ඪති, හායන්තෙ හායති, යොජනසතම්පි උපචාරසීමාව හොති. තත්ථ දින්නලාභො සබ්බෙසං අන්තොසීමගතානං පාපුණාති, භික්ඛුනීනං ආරාමපවෙසනසෙනාසනාපුච්ඡනානි පරිවාසමානත්තාරොචනං වස්සච්ඡෙදනිස්සයසෙනාසනග්ගාහාදිවිධානන්ති ඉදම්පි සබ්බං ඉමිස්සාව සීමාය වසෙන වෙදිතබ්බං. ලාභසීමාති යං රාජරාජමහාමත්තාදයො විහාරං කාරාපෙත්වා ගාවුතං වා අද්ධයොජනං වා යොජනං වා සමන්තා පරිච්ඡින්දිත්වා ‘‘අයං අම්හාකං විහාරස්ස ලාභසීමා, යං එත්ථන්තරෙ උප්පජ්ජති, තං සබ්බං අම්හාකං විහාරස්ස දෙමා’’ති ඨපෙන්ති, අයං ලාභසීමා නාම. කාසිකොසලාදීනං පන රට්ඨානං අන්තො බහූ ජනපදා හොන්ති, තත්ථ එකො ජනපදපරිච්ඡෙදො ජනපදසීමා, කාසිකොසලාදිරට්ඨපරිච්ඡෙදො රට්ඨසීමා, එකස්ස රඤ්ඤො ආණාපවත්තිට්ඨානං රජ්ජසීමා, සමුද්දන්තෙන පරිච්ඡින්නො මහාදීපො වා අන්තරදීපො වා දීපසීමා, එකචක්කවාළපබ්බතපරික්ඛෙපබ්භන්තරං චක්කවාළසීමා, සෙසා නිදානකථායං වුත්තනයා එව. තත්ථ ‘‘ඛණ්ඩසීමාය දෙමා’’ති දින්නං ඛණ්ඩසීමට්ඨානංයෙව පාපුණාති, තතො බහිසීමාය සීමන්තරිකට්ඨානම්පි න පාපුණාති. ‘‘උපචාරසීමාය දෙමා’’ති දින්නං පන අන්තොපරිච්ඡෙදෙ ඛණ්ඩසීමාසීමන්තරිකාසු ඨිතානම්පි පාපුණාති, සමානසංවාසසීමාය දින්නං ඛණ්ඩසීමාසීමන්තරිකට්ඨානං න පාපුණාති, අවිප්පවාසසීමාලාභසීමාසු දින්නං තාසං අන්තොගධානංයෙව පාපුණාති, ගාමසීමාදීසු දින්නං තාසං සීමානං අබ්භන්තරෙ බද්ධසීමට්ඨානම්පි පාපුණාති, අබ්භන්තරසීමාඋදකුක්ඛෙපසීමාසු දින්නං තත්ථ අන්තොගධානංයෙව පාපුණාති, ජනපදසීමාදීසු දින්නම්පි තාසං අබ්භන්තරෙ බද්ධසීමට්ඨානම්පි පාපුණාති, තස්මා යං ජම්බුදීපෙ ඨත්වා ‘‘තම්බපණ්ණිදීපෙ සඞ්ඝස්ස දෙමා’’ති දීයති, තං තම්බපණ්ණිදීපතො එකොපි ගන්ත්වා සබ්බෙසං සඞ්ගණ්හිතුං ලභති. සචෙපි තත්ථෙව එකො සභාගො භික්ඛු සභාගානං භාගං ගණ්හාති, න වාරෙතබ්බො. යො පන විහාරං පවිසිත්වා ‘‘අසුකසීමායා’’ති අවත්වාව කෙවලං ‘‘සීමාය දම්මී’’ති වදති, සො පුච්ඡිතබ්බො ‘‘සීමා නාම බහුවිධා, කතරං සන්ධාය වදසී’’ති, සචෙ වදති ‘‘අහමෙතං භෙදං න ජානාමි, සීමට්ඨකසඞ්ඝො ගණ්හතූ’’ති, උපචාරසීමට්ඨෙහි භාජෙතබ්බං.

කතිකායාතිඑත්ථ කතිකා නාම සමානලාභකතිකා. සා පන එවං කාතබ්බා, එකස්මිං විහාරෙ සන්නිපතිතෙහි භික්ඛූහි යං විහාරං සඞ්ගණ්හිතුකාමා සමානලාභං කාතුං ඉච්ඡන්ති, තස්ස නාමං ගහෙත්වා ‘‘අසුකො නාම විහාරො පොරාණකො අප්පලාභො’’ති යං කිඤ්චි කාරණං වත්වා ‘‘තං විහාරං ඉමිනා විහාරෙන සද්ධිං එකලාභං කාතුං සඞ්ඝස්ස රුච්චතී’’ති තික්ඛත්තුං සාවෙතබ්බං, එත්තාවතා තස්මිං විහාරෙ නිසින්නොපි ඉධ නිසින්නොව හොති, තස්මිං විහාරෙපි එවමෙව කාතබ්බං, එත්තාවතා ඉධ නිසින්නොපි තස්මිං නිසින්නොව හොති. එකස්මිං විහාරෙ ලාභෙ භාජියමානෙ ඉතරස්මිං ඨිතස්ස භාගං ගහෙතුං වට්ටති.

භික්ඛාපඤ්ඤත්තියාති එත්ථ භික්ඛාපඤ්ඤත්ති නාම දායකස්ස පරිච්චාගපඤ්ඤත්තිට්ඨානං, තස්මා ‘‘යත්ථ මය්හං ධුවකාරා කරීයන්ති, තත්ථ දම්මී’’ති වා ‘‘තත්ථ දෙථා’’ති වා වුත්තෙ යත්ථ තස්ස පාකවත්තං වා වත්තති, යතො වා භික්ඛූ නිච්චං භොජෙති, යත්ථ වා තෙන කිඤ්චි සෙනාසනං කතං, සබ්බත්ථ දින්නමෙව හොති. සචෙ පන එකස්මිං ධුවකාරට්ඨානෙ ථොකතරා භික්ඛූ හොන්ති, එකමෙව වා වත්ථං හොති, මාතිකං ආරොපෙත්වා යථා සො වදති, තථා ගහෙතබ්බං.

සඞ්ඝස්ස දෙතීති එත්ථ විහාරං පවිසිත්වා ‘‘සඞ්ඝස්ස දම්මී’’ති දින්නං උපචාරසීමාගතානඤ්ච තතො බහිද්ධාපි තෙහි සද්ධිං එකාබද්ධානඤ්ච පාපුණාති, තස්මා තෙසං ගාහකෙ සති අසම්පත්තානම්පි භාගො දාතබ්බො. යං පන බහි උපචාරසීමාය භික්ඛූ දිස්වා ‘‘සඞ්ඝස්සා’’ති දීයති, තං එකාබද්ධපරිසාය පාපුණාති. යෙ පන ද්වාදසහි හත්ථෙහි පරිසං අසම්පත්තා, තෙසං න පාපුණාති.

උභතොසඞ්ඝස්සාති එත්ථ පන යං උභතොසඞ්ඝස්ස දින්නං, තතො උපඩ්ඪං භික්ඛූනං, උපඩ්ඪං භික්ඛුනීනං දාතබ්බං. සචෙපි එකො භික්ඛු හොති, එකා වා භික්ඛුනී, අන්තමසො අනුපසම්පන්නස්සාපි උපඩ්ඪමෙව දාතබ්බං. ‘‘උභතොසඞ්ඝස්ස ච තුය්හඤ්චා’’ති වුත්තෙ පන සචෙ දස භික්ඛූ ච දස භික්ඛුනියො ච හොන්ති, එකවීසති පටිවීසෙ කත්වා එකො පුග්ගලස්ස දාතබ්බො, දස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස, දස භික්ඛුනිසඞ්ඝස්ස ච, යෙන පුග්ගලිකො ලද්ධො, සො සඞ්ඝතොපි අත්තනො වස්සග්ගෙන ගහෙතුං ලභති, කස්මා? උභතොසඞ්ඝග්ගහණෙන ගහිතත්තා, ‘‘උභතොසඞ්ඝස්ස ච චෙතියස්ස චා’’ති වුත්තෙපි එසෙව නයො. ඉධ පන චෙතියස්ස සඞ්ඝතො පාපුණකොට්ඨාසො නාම නත්ථි, එකපුග්ගලස්ස පත්තකොට්ඨාසසමො එකො කොට්ඨාසො හොති. ‘‘භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච භික්ඛුනීනඤ්චා’’ති වුත්තෙ පන න මජ්ඣෙ භින්දිත්වා දාතබ්බං, භික්ඛූ ච භික්ඛුනියො ච ගණෙත්වා දාතබ්බං. ‘‘භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච භික්ඛුනීනඤ්ච තුය්හඤ්චා’’ති වුත්තෙ පුග්ගලො විසුං න ලභති, පාපුණකොට්ඨාසතො එකමෙව ලභති. ‘‘චෙතියස්ස චා’’ති වුත්තෙ පන චෙතියස්ස එකො පුග්ගලපටිවීසො ලබ්භති. ‘‘භික්ඛූනඤ්ච භික්ඛුනීනඤ්චා’’ති වුත්තෙපි න මජ්ඣෙ භින්දිත්වා දාතබ්බං, පුග්ගලගණනාය එව විභජිතබ්බං, තෙහි සද්ධිං පුග්ගලචෙතියපරාමසනං අනන්තරනයසදිසමෙව, යථා ච භික්ඛුසඞ්ඝං ආදිං කත්වා නයො නීතො, එවං භික්ඛුනිසඞ්ඝං ආදිං කත්වාපි නෙතබ්බො. ‘‘භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච තුය්හඤ්චා’’ති වුත්තෙපි පුග්ගලස්ස විසුං න ලබ්භති, චෙතියස්ස පන ලබ්භති. ‘‘භික්ඛූනඤ්ච තුය්හඤ්චා’’ති වුත්තෙපි විසුං න ලබ්භති, චෙතියස්ස පන ලබ්භතියෙව.

වස්සංවුට්ඨසඞ්ඝස්සාති එත්ථ සචෙ විහාරං පවිසිත්වා ‘‘වස්සංවුට්ඨසඞ්ඝස්ස දම්මී’’ති වදති, යෙ තත්ථ වස්සච්ඡෙදං අකත්වා පුරිමවස්සංවුට්ඨා, තෙසං බහි සීමට්ඨානම්පි පාපුණාති, න අඤ්ඤෙසං. සචෙ පන බහිඋපචාරසීමායං ඨිතො ‘‘වස්සංවුට්ඨසඞ්ඝස්සා’’ති වදති, යත්ථකත්ථචි වුට්ඨවස්සානං සබ්බෙසං සම්පත්තානං පාපුණාති. අථ ‘‘අසුකවිහාරෙ වස්සංවුට්ඨස්සා’’ති වදති, තත්ථ වස්සංවුට්ඨානංයෙව යාව කථිනස්සුබ්භාරා පාපුණාති. ගිම්හානං පඨමදිවසතො පට්ඨාය එවං වදති, තත්‍ර සම්මුඛීභූතානං සබ්බෙසං පාපුණාති, න අඤ්ඤෙසං.

ආදිස්ස දෙතීති ආදිසිත්වා පරිච්ඡින්දිත්වා දෙති, කථං? භික්ඛූ අජ්ජතනාය වා ස්වාතනාය වා යාගුයා නිමන්තෙත්වා තෙ ඝරෙ යාගුං පායෙත්වා ‘‘ඉමානි චීවරානි යෙහි මය්හං යාගු පීතා, තෙසං දම්මී’’ති වදති, යෙහි නිමන්තිතෙහි යාගු පීතා, තෙසංයෙව පාපුණාති, භත්තඛජ්ජකාදීහි නිමන්තිතෙසුපි එසෙව නයො.

පුග්ගලස්ස දෙතීති ‘‘ඉදං චීවරං ඉත්ථන්නාමස්ස දම්මී’’ති එවං පරම්මුඛා වා, පාදමූලෙ ඨපෙත්වා ‘‘ඉදං තුම්හාක’’න්ති එවං සම්මුඛා වා දෙතීති අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපකථා, විත්ථාරො පන සමන්තපාසාදිකායං වුත්තො. ඉති ඉමාසං අට්ඨන්නං මාතිකාපදානං වසෙන යං අකාලචීවරලක්ඛණෙන පටිලද්ධං, තං සන්ධාය ‘‘අකාලචීවරං උප්පජ්ජෙය්‍යා’’ති වුත්තං.

ආකඞ්ඛමානෙනාති ඉච්ඡමානෙන. ඛිප්පමෙව කාරෙතබ්බන්ති සීඝං අන්තොදසාහෙයෙව කාරෙතබ්බං. නො චස්ස පාරිපූරීති නො චෙ පාරිපූරී භවෙය්‍ය, යත්තකෙන කරියමානං අධිට්ඨානචීවරං පහොති, තං චීවරං තත්තකං න භවෙය්‍ය, ඌනකං භවෙය්‍යාති අත්ථො. සතියා පච්චාසායාති ‘‘අසුකදිවසං නාම සඞ්ඝො චීවරානි ලභිස්සති, තතො මෙ චීවරං උප්පජ්ජිස්සතී’’තිඉමිනා නයෙන සඞ්ඝගණඤාතිමිත්තෙසු වා අඤ්ඤතරට්ඨානතො, ‘‘පංසුකූලං වා ලච්ඡාමී’’ති, ‘‘ඉමිනා වා කප්පියභණ්ඩෙන චීවරං ගණ්හිස්සාමී’’ති එවං විජ්ජමානාය චීවරාසාය. තතො චෙ උත්තරීති මාසපරමතො චෙ උත්තරි නික්ඛිපෙය්‍ය, නිස්සග්ගියන්ති අත්ථො. යදි පනස්ස මූලචීවරං සණ්හං හොති, පච්චාසාචීවරං ථූලං හොති, න සක්කා යොජෙතුං, රත්තියො ච සෙසා හොන්ති, න තාව මාසො පූරති, න අකාමා චීවරං කාරෙතබ්බං, අඤ්ඤං පච්චාසාචීවරං ලභිත්වා එව කාලබ්භන්තරෙ කාරෙතබ්බං. සචෙ න ලභති, පච්චාසාචීවරම්පි පරික්ඛාරචොළං අධිට්ඨාතබ්බං. අථ මූලචීවරං ථූලං හොති, පච්චාසාචීවරං සණ්හං, මූලචීවරං පරික්ඛාරචොළං අධිට්ඨහිත්වා පච්චාසාචීවරමෙව මූලචීවරං කත්වා ඨපෙතබ්බං, තං පුන මාසපරිහාරං ලභති, එතෙනුපායෙන යාව න ලච්ඡති, තාව අඤ්ඤං මූලචීවරං කත්වා ඨපෙතුං ලබ්භති. ඉමස්ස ‘‘ඉදං මෙ, භන්තෙ, අකාලචීවරං මාසාතික්කන්තං නිස්සග්ගිය’’න්ති (පාරා. 500) ඉමිනා නයෙන නිස්සජ්ජනවිධානං වෙදිතබ්බං.

සාවත්ථියං සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ අකාලචීවරං පටිග්ගහෙත්වා මාසං අතික්කමනවත්ථුස්මිං

පඤ්ඤත්තං, සාධාරණපඤ්ඤත්ති, අනාණත්තිකං, ඉතො පරං සබ්බං පඨමකථිනෙ වුත්තසදිසමෙව. කෙවලඤ්හි තත්ථ දසාහාතික්කමො, ඉධ මාසාතික්කමොති අයං විසෙසො. සෙසං තාදිසමෙවාති.

අකාලචීවරසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.