1. චීවරවග්ගො

1. කථිනසික්ඛාපදවණ්ණනා

නිස්සග්ගියෙසු පන චීවරවග්ගස්ස තාව පඨමසික්ඛාපදෙ නිට්ඨිතචීවරස්මින්ති සූචිකම්මපරියොසානෙන වා, ‘‘නට්ඨං වා විනට්ඨං වා දඩ්ඪං වා චීවරාසා වා උපච්ඡින්නා’’ති (පාරා. 463) ඉමෙසු වා යෙන කෙනචි ආකාරෙන නිට්ඨිතෙ චීවරස්මිං, චීවරස්ස කරණපලිබොධෙ උපච්ඡින්නෙති අත්ථො. අත්ථතකථිනස්ස හි භික්ඛුනො යාව ඉමෙහාකාරෙහි චීවරපලිබොධො න ඡිජ්ජති, තාව කථිනානිසංසං ලභති. උබ්භතස්මිං කථිනෙති යං සඞ්ඝස්ස කථිනං අත්ථතං, තස්මිඤ්ච උබ්භතෙ. තත්‍රෙවං සඞ්ඛෙපතො කථිනත්ථාරො ච උබ්භාරො ච වෙදිතබ්බො. අයඤ්හි කථිනත්ථාරො නාම භගවතා පුරිමවස්සංවුට්ඨානං අනුඤ්ඤාතො, සො සබ්බන්තිමෙන පරිච්ඡෙදෙන පඤ්චන්නං ජනානං වට්ටති, තස්මා යත්ථ චත්තාරො වා තයො වා ද්වෙ වා එකො වා පුරිමවස්සං උපගතො, තත්ථ පච්ඡිමවස්සූපගතෙ ගණපූරකෙ කත්වා අත්ථරිතබ්බං, තෙ ච ගණපූරකාව හොන්ති, ආනිසංසෙ න ලභන්ති, තස්මා සචෙ පුරිමවස්සංවුට්ඨානං ගහට්ඨපබ්බජිතෙසු යො කොචි ධම්මෙන සමෙන චීවරං දෙති ‘‘ඉමිනා කථිනං අත්ථරථා’’ති (මහාව. 306-309), තං ඛන්ධකෙ වුත්තාය ඤත්තිදුතියකම්මවාචාය කථිනත්ථාරාරහස්ස භික්ඛුනො දාතබ්බං. තෙන තදහෙව පඤ්ච වා අතිරෙකානි වා ඛණ්ඩානි ඡින්දිත්වා සඞ්ඝාටි වා උත්තරාසඞ්ගො වා අන්තරවාසකො වා කාතබ්බො, සෙසභික්ඛූහිපි තස්ස සහායෙහි භවිතබ්බං, සචෙ කතචීවරමෙව උප්පජ්ජති, සුන්දරමෙව. අච්ඡින්නාසිබ්බිතං පන න වට්ටති. තෙන භික්ඛුනා සචෙ සඞ්ඝාටියා අත්ථරිතුකාමො හොති, පොරාණිකං සඞ්ඝාටිං පච්චුද්ධරිත්වා නවං සඞ්ඝාටිං අධිට්ඨහිත්වා ‘‘ඉමාය සඞ්ඝාටියා කථිනං අත්ථරාමී’’ති අත්ථරිතබ්බං. උත්තරාසඞ්ගඅන්තරවාසකෙසුපි එසෙව නයො. තතො තෙන පුරිමවස්සංවුට්ඨෙ අන්තොසීමාගතෙ භික්ඛූ උපසඞ්කමිත්වා ‘‘අත්ථතං, භන්තෙ, සඞ්ඝස්ස කථිනං, ධම්මිකො කථිනත්ථාරො, අනුමොදථා’’ති (පරි. 413) වත්තබ්බං, ථෙරානඤ්ච නවානඤ්ච බහූනඤ්ච එකස්ස ච අනුරූපං සල්ලක්ඛෙත්වා වත්තබ්බං. තෙහිපි ‘‘අත්ථතං, භන්තෙ, සඞ්ඝස්ස කථින’’න්ති වා ‘‘අත්ථතං, ආවුසො, සඞ්ඝස්ස කථින’’න්ති වා වත්වා ‘‘ධම්මිකො කථිනත්ථාරො, අනුමොදාමා’’ති වා ‘‘අනුමොදාමී’’ති වා වත්තබ්බං. පුරිමවස්සංවුට්ඨෙසුපි යෙ අනුමොදන්ති, තෙසංයෙව අත්ථතං හොති කථිනං. තෙ තතො පට්ඨාය යාව කථිනස්සුබ්භාරා අනාමන්තචාරො, අසමාදානචාරො, යාවදත්ථචීවරං, ගණභොජනං, යො ච තත්ථ චීවරුප්පාදො, තස්මිං ආවාසෙ සඞ්ඝස්ස උප්පන්නචීවරඤ්චාති ඉමෙ පඤ්චානිසංසෙ ලභන්ති, අයං තාව කථිනත්ථාරො. තං පනෙතං කථිනං ‘‘අට්ඨිමා, භික්ඛවෙ, මාතිකා කථිනස්සුබ්භාරාය පක්කමනන්තිකා නිට්ඨානන්තිකා සන්නිට්ඨානන්තිකා නාසනන්තිකා සවනන්තිකා ආසාවච්ඡෙදිකා සීමාතික්කමනන්තිකා සහුබ්භාරා’’ති (මහාව. 310) එවං වුත්තාසු අට්ඨසු මාතිකාසු අඤ්ඤතරවසෙන උද්ධරීයති, තත්ථ විත්ථාරවිනිච්ඡයො සමන්තපාසාදිකායං (මහාව. අට්ඨ. 310) වුත්තනයෙන වෙදිතබ්බො. ඉති ‘‘උබ්භතස්මිං කථිනෙ’’තිඉමිනා සෙසපලිබොධාභාවං දස්සෙති.

දසාහපරමන්ති දස අහානි පරමො පරිච්ඡෙදො අස්සාති දසාහපරමො, තං දසාහපරමං කාලං ධාරෙතබ්බන්ති අත්ථො. අධිට්ඨිතවිකප්පිතෙසු අපරියාපන්නත්තා අතිරෙකං චීවරන්ති අතිරෙකචීවරං, චීවරං නාම ඛොමං කප්පාසිකං කොසෙය්‍යං කම්බලං සාණං භඞ්ගන්ති එතෙසං වා තදනුලොමානං වා අඤ්ඤතරං අයමස්ස ජාති, පමාණතො පන තං විකප්පනුපගං පච්ඡිමං ඉධ අධිප්පෙතං. වුත්තඤ්හෙතං ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ආයාමතො අට්ඨඞ්ගුලං සුගතඞ්ගුලෙන චතුරඞ්ගුලවිත්ථතං පච්ඡිමං චීවරං විකප්පෙතු’’න්ති (මහාව. 358). යං පන වුත්තං ‘‘අධිට්ඨිතවිකප්පිතෙසු අපරියාපන්නත්තා’’ති, එත්ථ ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, තිචීවරං අධිට්ඨාතුං න විකප්පෙතුං, වස්සිකසාටිකං වස්සානං චතුමාසං අධිට්ඨාතුං තතො පරං විකප්පෙතුං, නිසීදනං අධිට්ඨාතුං න විකප්පෙතුං පච්චත්ථරණං අධිට්ඨාතුං න විකප්පෙතුං, කණ්ඩුප්පටිච්ඡාදිං යාව ආබාධා අධිට්ඨාතුං තතො පරං විකප්පෙතුං, මුඛපුඤ්ඡනචොළකං අධිට්ඨාතුං න විකප්පෙතුං, පරික්ඛාරචොළං අධිට්ඨාතුං න විකප්පෙතු’’න්ති (මහාව. 358) ඉමිනා නයෙන අධිට්ඨාතබ්බවිකප්පෙතබ්බතා ජානිතබ්බා. තත්ථ තිචීවරං අධිට්ඨහන්තෙන රජිත්වා කප්පබින්දුං දත්වා පමාණයුත්තමෙව අධිට්ඨාතබ්බං, තස්ස පමාණං උක්කට්ඨපරිච්ඡෙදෙන සුගතචීවරතො ඌනකං වට්ටති, ලාමකපරිච්ඡෙදෙන සඞ්ඝාටියා තාව උත්තරාසඞ්ගස්ස ච දීඝතො මුට්ඨිපඤ්චකං, තිරියං මුට්ඨිත්තිකං, අන්තරවාසකො දීඝතො මුට්ඨිපඤ්චකො, තිරියං ද්විහත්ථොපි වට්ටති. වුත්තප්පමාණතො පන අතිරෙකඤ්ච ඌනකඤ්ච ‘‘පරික්ඛාරචොළ’’න්ති අධිට්ඨාතබ්බං. තත්ථ යස්මා ‘‘ද්වෙ චීවරස්ස අධිට්ඨානානි කායෙන වා අධිට්ඨෙති, වාචාය වා අධිට්ඨෙතී’’ති වුත්තං, තස්මා පුරාණසඞ්ඝාටිං ‘‘ඉමං සඞ්ඝාටිං පච්චුද්ධරාමී’’ති පච්චුද්ධරිත්වා නවං හත්ථෙන ගහෙත්වා ‘‘ඉමං සඞ්ඝාටිං අධිට්ඨාමී’’ති චිත්තෙන ආභොගං කත්වා කායවිකාරං කරොන්තෙන කායෙන වා අධිට්ඨාතබ්බා, වචීභෙදං කත්වා වාචාය වා අධිට්ඨාතබ්බා. තත්‍ර දුවිධං අධිට්ඨානං – සචෙ හත්ථපාසෙ හොති, ‘‘ඉමං සඞ්ඝාටිං අධිට්ඨාමී’’ති වාචා භින්දිතබ්බා. අථ අන්තොගබ්භාදීසු සාමන්තවිහාරෙ වා හොති, ඨපිතට්ඨානං සල්ලක්ඛෙත්වා ‘‘එතං සඞ්ඝාටිං අධිට්ඨාමී’’ති වාචා භින්දිතබ්බා. එස නයො උත්තරාසඞ්ගෙ ච අන්තරවාසකෙ ච. නාමමත්තමෙව හි විසෙසො. තස්මා සබ්බානි සඞ්ඝාටිං උත්තරාසඞ්ගං අන්තරවාසකන්ති එවං අත්තනො අත්තනො නාමෙනෙව අධිට්ඨාතබ්බානි. සචෙ අධිට්ඨහිත්වා ඨපිතවත්ථෙහි සඞ්ඝාටිආදීනි කරොති, නිට්ඨිතෙ රජනෙ ච කප්පෙ ච ‘‘ඉමං පච්චුද්ධරාමී’’ති පච්චුද්ධරිත්වා පුන අධිට්ඨාතබ්බානි. ඉදඤ්ච පන තිචීවරං සුඛපරිභොගත්ථං පරික්ඛාරචොළං අධිට්ඨාතුම්පි වට්ටති.

වස්සිකසාටිකා අනතිරිත්තපමාණා නාමං ගහෙත්වා වුත්තනයෙනෙව චත්තාරො වස්සිකෙ මාසෙ අධිට්ඨාතබ්බා, තතො පරං පච්චුද්ධරිත්වා විකප්පෙතබ්බා, වණ්ණභෙදමත්තරත්තාපි චෙසා වට්ටති, ද්වෙ පන න වට්ටන්ති. නිසීදනං වුත්තනයෙන අධිට්ඨාතබ්බමෙව, තඤ්ච ඛො පමාණයුත්තං එකමෙව, ද්වෙ න වට්ටන්ති. පච්චත්ථරණම්පි අධිට්ඨාතබ්බමෙව, තං පන මහන්තම්පි එකම්පි බහූනිපි වට්ටන්ති, නීලම්පි පීතකම්පි සදසම්පි පුප්ඵදසම්පීති සබ්බප්පකාරම්පි වට්ටති. කණ්ඩුප්පටිච්ඡාදි යාව ආබාධො අත්ථි, තාව පමාණිකා අධිට්ඨාතබ්බා, ආබාධෙ වූපසන්තෙ පච්චුද්ධරිත්වා විකප්පෙතබ්බා, සා එකාව වට්ටති. මුඛපුඤ්ඡනචොළං අධිට්ඨාතබ්බමෙව, තං පන එකම්පි බහූනිපි මහන්තම්පි වට්ටතියෙව. පරික්ඛාරචොළෙ ගණනා නත්ථි, යත්තකං ඉච්ඡති, තත්තකං අධිට්ඨාතබ්බමෙව. ථවිකාපි පරිස්සාවනම්පි විකප්පනුපගං පච්ඡිමපමාණං ‘‘පරික්ඛාරචොළ’’න්ති අධිට්ඨාතබ්බමෙව, බහූනිපි එකතො කත්වා ‘‘ඉමානි චීවරානි පරික්ඛාරචොළානි අධිට්ඨාමී’’තිආදිනා නයෙන අධිට්ඨාතුං වට්ටතියෙව. මඤ්චභිසි පීඨභිසි බිබ්බොහනං පාවාරො කොජවොති එතෙසු පන සෙනාසනපරික්ඛාරත්ථාය දින්නපච්චත්ථරණෙ ච අධිට්ඨානකිච්චං නත්ථියෙව. සබ්බඤ්ච පනෙතං වුත්තප්පකාරෙන අධිට්ඨිතචීවරං අඤ්ඤස්ස දානෙන, අච්ඡින්දිත්වා ගහණෙන, විස්සාසග්ගාහෙන, හීනායාවත්තනෙන, සික්ඛාපච්චක්ඛානෙන, කාලඞ්කිරියාය, ලිඞ්ගපරිවත්තනෙන, පච්චුද්ධරණෙනාති ඉමෙහි අට්ඨහි කාරණෙහි අධිට්ඨානං විජහති. තිචීවරං පන කනිට්ඨඞ්ගුලිනඛපිට්ඨිප්පමාණෙන ඡිද්දෙනාපි විජහති, තඤ්ච ඛො විනිබ්බෙධෙනෙව. සචෙ හි ඡිද්දස්ස අබ්භන්තරෙ එකතන්තුපි අච්ඡින්නො හොති, රක්ඛතියෙව. තත්ථ සඞ්ඝාටියා ච උත්තරාසඞ්ගස්ස ච දීඝන්තතො විදත්ථිප්පමාණස්ස තිරියන්තතො අට්ඨඞ්ගුලප්පමාණස්ස පදෙසස්ස ඔරතො ඡිද්දං අධිට්ඨානං භින්දති, අන්තරවාසකෙපි දීඝන්තතො එතදෙව පමාණං, තිරියන්තෙන පන චතුරඞ්ගුලතා වෙදිතබ්බා. තිණ්ණන්නම්පි වුත්තොකාසස්ස පරතො න භින්දති, තස්මා ඡිද්දෙ ජාතෙ තිචීවරං අතිරෙකචීවරට්ඨානෙ තිට්ඨති, සූචිකම්මං කත්වා පුන අධිට්ඨාතබ්බං. වස්සිකසාටිකා වස්සානමාසාතික්කමෙනාපි, කණ්ඩුප්පටිච්ඡාදි ආබාධවූපසමෙනාපි අධිට්ඨානං විජහති. තස්මා සා තතො පරං විකප්පෙතබ්බා. විකප්පනලක්ඛණං පන සබ්බචීවරානං විකප්පනසික්ඛාපදෙයෙව වණ්ණයිස්සාම. කෙවලඤ්හි ඉමස්මිං ඔකාසෙ යං එවං අනධිට්ඨිතං අවිකප්පිතඤ්ච, තං ‘‘අතිරෙකචීවර’’න්ති වෙදිතබ්බං.

තං අතික්කාමයතො නිස්සග්ගියං පාචිත්තියන්ති තං යථාවුත්තජාතිප්පමාණං චීවරංදසාහපරමං කාලං අතික්කාමයතො එත්ථන්තරෙ යථා අතිරෙකචීවරං න හොති, තථා අක්‍රුබ්බතො නිස්සග්ගියං පාචිත්තියං, තඤ්ච චීවරං නිස්සග්ගියං හොති, පාචිත්තියං ආපත්ති චස්ස හොතීති අත්ථො. අථ වා නිස්සජ්ජනං නිස්සග්ගියං, පුබ්බභාගෙ කත්තබ්බස්ස විනයකම්මස්සෙතං නාමං, නිස්සග්ගියමස්ස අත්ථීති නිස්සග්ගියමිච්චෙව. කිං තං? පාචිත්තියං. තං අතික්කාමයතො සහ නිස්සග්ගියෙන නිස්සග්ගියවිනයකම්මං පාචිත්තියං හොතීති අයමෙත්ථ අත්ථො. තඤ්ච පනෙතං චීවරං යං දිවසං උප්පන්නං, තස්ස යො අරුණො, සො උප්පන්නදිවසනිස්සිතො, තස්මා චීවරුප්පාදදිවසෙන සද්ධිං එකාදසෙ අරුණුග්ගමනෙ දසාහාතික්කමිතං හොති, තං ගහෙත්වා සඞ්ඝස්ස වා ගණස්ස වා පුග්ගලස්ස වා නිස්සජ්ජිතබ්බං, තත්‍රායං නයො – සඞ්ඝස්ස තාව එවං නිස්සජ්ජිතබ්බං ‘‘ඉදං මෙ, භන්තෙ, චීවරං දසහාතික්කන්තං නිස්සග්ගියං, ඉමාහං සඞ්ඝස්ස නිස්සජ්ජාමී’’ති නිස්සජ්ජිත්වා ‘‘අහං, භන්තෙ, එකං නිස්සග්ගියං පාචිත්තියං ආපන්නො, තං පටිදෙසෙමී’’ති එවං ආපත්ති දෙසෙතබ්බා. සචෙ ද්වෙ හොන්ති, ‘‘ද්වෙ’’ති වත්තබ්බං, සචෙ තදුත්තරි, ‘‘සම්බහුලා’’ති වත්තබ්බං. නිස්සජ්ජනෙපි සචෙ ද්වෙ වා බහූනි වා හොන්ති, ‘‘ඉමානි මෙ, භන්තෙ, චීවරානි දසාහාතික්කන්තානි නිස්සග්ගියානි, ඉමානාහං සඞ්ඝස්ස නිස්සජ්ජාමී’’ති වත්තබ්බං, පාළිං වත්තුං අසක්කොන්තෙන අඤ්ඤථාපි වත්තබ්බං. බ්‍යත්තෙන භික්ඛුනා පටිබලෙන සඞ්ඝො ඤාපෙතබ්බො ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු ආපත්තිං සරති විවරති උත්තානිං කරොති දෙසෙති, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, අහං ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො ආපත්තිං පටිග්ගණ්හෙය්‍ය’’න්ති (චූළව. 239), ඉමිනා ලක්ඛණෙන ආපත්තිං පටිග්ගණ්හිත්වා වත්තබ්බො ‘‘පස්සසී’’ති, ‘‘ආම පස්සාමී’’ති, ‘‘ආයතිං සංවරෙය්‍යාසී’’ති, ‘‘සාධු සුට්ඨු සංවරිස්සාමී’’ති. ද්වීසු පන සම්බහුලාසු වා පුරිමනයෙනෙව වචනභෙදො කාතබ්බො. දෙසිතාය ආපත්තියා ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, ඉදං චීවරං ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො නිස්සග්ගියං සඞ්ඝස්ස නිස්සට්ඨං, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉමං චීවරං ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො දදෙය්‍යා’’ති (පාරා. 464) එවං නිස්සට්ඨචීවරං දාතබ්බං, ද්වීසු බහූසු වා වචනභෙදො කාතබ්බො.

ගණස්ස පන නිස්සජ්ජන්තෙන ‘‘ඉමාහ’’න්ති වා ‘‘ඉමානි අහ’’න්ති වා වත්වා ‘‘ආයස්මන්තානං නිස්සජ්ජාමී’’ති වත්තබ්බං, ආපත්තිප්පටිග්ගාහකෙනාපි ‘‘සුණන්තු මෙ ආයස්මන්තා, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු ආපත්තිං සරති…පෙ… දෙසෙති, යදායස්මන්තානං පත්තකල්ල’’න්ති වත්තබ්බං, චීවරදානෙපි ‘‘සුණන්තු මෙ ආයස්මන්තා, ඉදං චීවරං ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො නිස්සග්ගියං ආයස්මන්තානං නිස්සට්ඨං, යදායස්මන්තානං පත්තකල්ලං, ආයස්මන්තා ඉමං චීවරං ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො දදෙය්‍යු’’න්ති (පාරා. 466) වත්තබ්බං, සෙසං පුරිමසදිසමෙව. පුග්ගලස්ස පන නිස්සජ්ජන්තෙන ‘‘ඉමාහ’’න්ති වා ‘‘ඉමානි අහ’’න්ති වා වත්වා ‘‘ආයස්මතො නිස්සජ්ජාමී’’ති වත්තබ්බං, නිස්සජ්ජිත්වා ‘‘අහං, භන්තෙ, එකං නිස්සග්ගියං පාචිත්තියං ආපන්නො, තං පටිදෙසෙමී’’ති එවං ආපත්ති දෙසෙතබ්බා. සචෙ පන නවකතරො හොති, ‘‘ආවුසො’’ති වත්තබ්බං, තෙනාපි ‘‘පස්සසී’’ති වා ‘‘පස්සථා’’ති වා වුත්තෙ ‘‘ආම, භන්තෙ’’ති වා ‘‘ආම ආවුසො’’ති වා වත්වා ‘‘පස්සාමී’’ති වත්තබ්බං, තතො ‘‘ආයතිං සංවරෙය්‍යාසී’’ති වා ‘‘සංවරෙය්‍යාථා’’ති වා වුත්තෙ ‘‘සාධු සුට්ඨු සංවරිස්සාමී’’ති වත්තබ්බං. එවං දෙසිතාය ආපත්තියා ‘‘ඉමං චීවරං ආයස්මතො දම්මී’’ති දාතබ්බං, ද්වීසු තීසු වා පුබ්බෙ වුත්තානුසාරෙනෙව නයො වෙදිතබ්බො. ද්වින්නං පන යථා ගණස්ස, එවං නිස්සජ්ජිතබ්බං, තතො ආපත්තිප්පටිග්ගහණඤ්ච නිස්සට්ඨචීවරදානඤ්ච තෙසං අඤ්ඤතරෙන යථා එකෙන පුග්ගලෙන, තථා කාතබ්බං, ඉදං පන සබ්බනිස්සග්ගියෙසු විධානං. චීවරං පත්තො නිසීදනන්ති වත්ථුමත්තමෙව හි නානං, පරම්මුඛං පන වත්ථු ‘‘එත’’න්ති නිස්සජ්ජිතබ්බං. සචෙ බහූනි හොන්ති, ‘‘එතානී’’ති වත්තබ්බං. නිස්සට්ඨදානෙපි එසෙව නයො. නිස්සට්ඨවත්ථුං ‘‘දින්නමිදං ඉමිනා මය්හ’’න්ති සඤ්ඤාය න පටිදෙන්තස්ස දුක්කටං, තස්ස සන්තකභාවං ඤත්වා ලෙසෙන අච්ඡින්දන්තො සාමිකස්ස ධුරනික්ඛෙපෙන භණ්ඩං අග්ඝාපෙත්වා කාරෙතබ්බොති.

වෙසාලියං ඡබ්බග්ගියෙ භික්ඛූ ආරබ්භ අතිරෙකචීවරධාරණවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, ‘‘දසාහපරම’’න්ති අයමෙත්ථ අනුපඤ්ඤත්ති, සාධාරණපඤ්ඤත්ති, අනාණත්තිකං, අනිස්සජ්ජිත්වා පරිභුඤ්ජන්තස්ස දුක්කටං, යථා ච ඉධ, එවං සබ්බත්ථ, තස්මා නං පරතො න වක්ඛාම. දසාහං අනතික්කන්තෙපි අතික්කන්තසඤ්ඤිනො වෙමතිකස්ස ච දුක්කටං. අතික්කන්තෙ අනතික්කන්තසඤ්ඤිනොපි වෙමතිකස්සපි නිස්සග්ගියං පාචිත්තියමෙව, තථා අනධිට්ඨිතාවිකප්පිතඅඅස්සජ්ජිතඅනට්ඨාවිනට්ඨඅදඩ්ඪාවිලුත්තෙසු අධිට්ඨිතාදිසඤ්ඤිනො. අන්තොදසාහං අධිට්ඨිතෙ විකප්පිතෙ විස්සජ්ජිතෙ නට්ඨෙ විනට්ඨෙ දඩ්ඪෙ අච්ඡින්නෙ විස්සාසෙන ගාහිතෙ උම්මත්තකාදීනඤ්ච අනාපත්ති. ආචාරවිපත්ති, යථා ච ඉදං, එවං ඉතො පරානිපි, උභතොපාතිමොක්ඛෙසුපි හි පාරාජිකානි ච සඞ්ඝාදිසෙසා ච සීලවිපත්ති, සෙසාපත්තියො ආචාරවිපත්ති, ආජීවවිපත්ති වා දිට්ඨිවිපත්ති වා කාචි ආපත්ති නාම නත්ථි. ආජීවවිපත්තිපච්චයා පන ඨපෙත්වා දුබ්භාසිතං ඡ ආපත්තික්ඛන්ධා පඤ්ඤත්තා, දිට්ඨිවිපත්තිපච්චයා පාචිත්තියදුක්කටවසෙන ද්වෙ ආපත්තික්ඛන්ධා පඤ්ඤත්තාති, ඉදමෙත්ථ ලක්ඛණං, ඉති විපත්තිකථා ඉධෙව නිට්ඨිතාති, න නං ඉතො පරං විචාරයිස්සාම. ජාතිප්පමාණසම්පන්නස්ස චීවරස්ස අත්තනො සන්තකතා, ගණනුපගතා, ඡින්නපලිබොධභාවො, අතිරෙකචීවරතා, දසාහාතික්කමොති ඉමානෙත්ථ පඤ්ච අඞ්ගානි. කථිනසමුට්ඨානං, අකිරියං, නොසඤ්ඤාවිමොක්ඛං, අචිත්තකං, පණ්ණත්තිවජ්ජං, කායකම්මං, වචීකම්මං, තිචිත්තං, තිවෙදනන්ති.

කථිනසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

2. උදොසිතසික්ඛාපදවණ්ණනා

දුතියෙ නිට්ඨිතචීවරස්මිං භික්ඛුනාතිඑත්ථ පුරිමසික්ඛාපදෙ විය අත්ථං අග්ගහෙත්වා නිට්ඨිතෙ චීවරස්මිං භික්ඛුනොති එවං සාමිවසෙන කරණවචනස්ස අත්ථො වෙදිතබ්බො. කරණවසෙන හි භික්ඛුනා ඉදං නාම කම්මං කාතබ්බං, තං නත්ථි, සාමිවසෙන පන භික්ඛුනො චීවරස්මිං නිට්ඨිතෙ කථිනෙ ච උබ්භතෙ එවං ඉමෙහි චීවරනිට්ඨානකථිනුබ්භාරෙහි ඡින්නපලිබොධො එකරත්තම්පි චෙ භික්ඛු තිචීවරෙන විප්පවසෙය්‍යාති එවං අත්ථො යුජ්ජති. තත්ථ තිචීවරෙනාති තිචීවරාධිට්ඨානනයෙන අධිට්ඨිතෙසු සඞ්ඝාටිආදීසු යෙනකෙනචි. විප්පවසෙය්‍යාති වියුත්තො වසෙය්‍ය, ‘‘ගාමො එකූපචාරො නානූපචාරො’’තිආදිනා (පාරා. 477) නයෙන පාළියං වුත්තානං ගාමනිගමනනිවෙසනඋදොසිතඅට්ටමාළපාසාදහම්මියනාවාසත්ථඛෙත්තධඤ්ඤකරණආරාමවිහාරරුක්ඛමූලඅජ්ඣොකාසප්පභෙදානං පන්නරසානං නික්ඛෙපට්ඨානානං යත්ථකත්ථචි නික්ඛිපිත්වා තෙසං ගාමාදීනං බහි හත්ථපාසාතික්කමෙන අරුණං උට්ඨාපෙය්‍යාති අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරො පන සමන්තපාසාදිකායං (පාරා. අට්ඨ. 2.473-477-8) වුත්තො. අඤ්ඤත්‍ර භික්ඛුසම්මුතියාති යං සඞ්ඝො ගිලානස්ස භික්ඛුනො තිචීවරෙන අවිප්පවාසසම්මුතිං දෙති, තං ඨපෙත්වා අලද්ධසම්මුතිකස්ස භික්ඛුනො එකරත්තම්පි විප්පවාසතො වුත්තනයෙනෙව නිස්සග්ගියං පාචිත්තියන්ති වෙදිතබ්බං, කෙවලං ඉධ ‘‘ඉදං මෙ, භන්තෙ, චීවරං රත්තිවිප්පවුත්ථං අඤ්ඤත්‍ර භික්ඛුසම්මුතියා නිස්සග්ගිය’’න්තිආදිනා නයෙන වචනභෙදො හොති, අයං පන විසෙසො.

සාවත්ථියං සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ සන්තරුත්තරෙන ජනපදචාරිකං පක්කමනවත්ථුස්මිං

පඤ්ඤත්තං, ‘‘අඤ්ඤත්‍ර භික්ඛුසම්මුතියා’’ති අයමෙත්ථ අනුපඤ්ඤත්ති, සාධාරණපඤ්ඤත්ති, අනාණත්තිකං, අවිප්පවුත්ථෙ විප්පවුත්ථසඤ්ඤිනො චෙව වෙමතිකස්ස ච දුක්කටං. විප්පවුත්ථෙ විප්පවුත්ථසඤ්ඤිනොපි අවිප්පවුත්ථසඤ්ඤිනොපි වෙමතිකස්සාපි නිස්සග්ගියං පාචිත්තියං, තථා අපච්චුද්ධටඅවිස්සජ්ජිතාදීසු ච පච්චුද්ධටවිස්සජ්ජිතාදිසඤ්ඤිනො. අන්තොඅරුණෙ පච්චුද්ධටෙ පන පඨමකථිනෙ වුත්තවිස්සජ්ජිතාදිභෙදෙ ච අනාපත්ති, තථා ලද්ධසම්මුතිකස්ස විප්පවාසෙ. ආබාධෙ පන වූපසන්තෙ පච්චාගන්තබ්බං, තත්ථෙව වා ඨිතෙන පච්චුද්ධරිතබ්බං, අථාපිස්ස පුන සො වා අඤ්ඤො වා ආබාධො කුප්පති, ලද්ධකප්පියමෙව. අධිට්ඨිතචීවරතා, අනත්ථතකථිනතා, අලද්ධසම්මුතිකතා, රත්තිවිප්පවාසොති ඉමානෙත්ථ චත්තාරි අඞ්ගානි. සමුට්ඨානාදීනි පඨමකථිනෙ වුත්තප්පකාරානෙව. කෙවලඤ්හි තත්ථ අනධිට්ඨානං අවිකප්පනඤ්ච අකිරියා, ඉධ අප්පච්චුද්ධරණං, අයං විසෙසොති.

උදොසිතසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

3. අකාලචීවරසික්ඛාපදවණ්ණනා

තතියෙ නිට්ඨිතචීවරස්මිං භික්ඛුනාති සාමිවසෙනෙව කරණත්ථො වෙදිතබ්බො. අකාලචීවරං නාම ය්වායං ‘‘අනත්ථතෙ කථිනෙ වස්සානස්ස පච්ඡිමො මාසො, අත්ථතෙ කථිනෙ පඤ්චමාසා’’ති (පාරා. 649) චීවරකාලො වුත්තො, තං ඨපෙත්වා අඤ්ඤදා උප්පන්නං, යඤ්ච කාලෙපි සඞ්ඝස්ස වා ‘‘ඉදං අකාලචීවර’’න්ති, පුග්ගලස්ස වා ‘‘ඉදං තුය්හං දම්මී’’තිආදිනා නයෙන දින්නං, එතං අකාලචීවරං නාම. උප්පජ්ජෙය්‍යාති එවරූපං චීවරං අත්තනො භාගපටිලාභවසෙන සඞ්ඝතො වා සුත්තන්තිකාදිගණතො වා ඤාතිතො වා මිත්තතො වා පංසුකූලං වා අත්තනො වා ධනෙන (පාරා. 500), අථ වා පන ‘‘අට්ඨිමා, භික්ඛවෙ, මාතිකා චීවරස්ස උප්පාදාය සීමාය දෙති, කතිකාය දෙති, භික්ඛාපඤ්ඤත්තිකාය දෙති, සඞ්ඝස්ස දෙති, උභතොසඞ්ඝස්ස දෙති, වස්සංවුට්ඨසඞ්ඝස්ස දෙති, ආදිස්ස දෙති, පුග්ගලස්ස දෙතී’’ති (මහාව. 379) ඉමාසං අට්ඨන්නං මාතිකානං අඤ්ඤතරතො උප්පජ්ජෙය්‍ය. එත්ථ ච ‘‘සීමාය දම්මී’’ති එවං සීමං පරාමසිත්වා දෙන්තො සීමාය දෙති නාම, එස නයො සබ්බත්ථ. එත්ථ ච සීමාති ඛණ්ඩසීමා උපචාරසීමා සමානසංවාසසීමා අවිප්පවාසසීමා ලාභසීමා ගාමසීමා නිගමසීමා නගරසීමා අබ්භන්තරසීමා උදකුක්ඛෙපසීමා ජනපදසීමා රට්ඨසීමා රජ්ජසීමා දීපසීමා චක්කවාළසීමාති පන්නරසවිධා. තත්ථ උපචාරසීමා නාම පරික්ඛිත්තස්ස විහාරස්ස පරික්ඛෙපෙන, අපරික්ඛිත්තස්ස පරික්ඛෙපාරහට්ඨානෙන පරිච්ඡින්නා. අපි ච භික්ඛූනං ධුවසන්නිපාතට්ඨානතො වා පරියන්තෙ ඨිතභොජනසාලතො වා නිබද්ධවසනකආවාසතො වා ථාමමජ්ඣිමස්ස පුරිසස්ස ද්වින්නං ලෙඩ්ඩුපාතානං අන්තො ‘‘උපචාරසීමා’’ති වෙදිතබ්බා. සා පන ආවාසෙ වඩ්ඪන්තෙ වඩ්ඪති, හායන්තෙ හායති, යොජනසතම්පි උපචාරසීමාව හොති. තත්ථ දින්නලාභො සබ්බෙසං අන්තොසීමගතානං පාපුණාති, භික්ඛුනීනං ආරාමපවෙසනසෙනාසනාපුච්ඡනානි පරිවාසමානත්තාරොචනං වස්සච්ඡෙදනිස්සයසෙනාසනග්ගාහාදිවිධානන්ති ඉදම්පි සබ්බං ඉමිස්සාව සීමාය වසෙන වෙදිතබ්බං. ලාභසීමාති යං රාජරාජමහාමත්තාදයො විහාරං කාරාපෙත්වා ගාවුතං වා අද්ධයොජනං වා යොජනං වා සමන්තා පරිච්ඡින්දිත්වා ‘‘අයං අම්හාකං විහාරස්ස ලාභසීමා, යං එත්ථන්තරෙ උප්පජ්ජති, තං සබ්බං අම්හාකං විහාරස්ස දෙමා’’ති ඨපෙන්ති, අයං ලාභසීමා නාම. කාසිකොසලාදීනං පන රට්ඨානං අන්තො බහූ ජනපදා හොන්ති, තත්ථ එකො ජනපදපරිච්ඡෙදො ජනපදසීමා, කාසිකොසලාදිරට්ඨපරිච්ඡෙදො රට්ඨසීමා, එකස්ස රඤ්ඤො ආණාපවත්තිට්ඨානං රජ්ජසීමා, සමුද්දන්තෙන පරිච්ඡින්නො මහාදීපො වා අන්තරදීපො වා දීපසීමා, එකචක්කවාළපබ්බතපරික්ඛෙපබ්භන්තරං චක්කවාළසීමා, සෙසා නිදානකථායං වුත්තනයා එව. තත්ථ ‘‘ඛණ්ඩසීමාය දෙමා’’ති දින්නං ඛණ්ඩසීමට්ඨානංයෙව පාපුණාති, තතො බහිසීමාය සීමන්තරිකට්ඨානම්පි න පාපුණාති. ‘‘උපචාරසීමාය දෙමා’’ති දින්නං පන අන්තොපරිච්ඡෙදෙ ඛණ්ඩසීමාසීමන්තරිකාසු ඨිතානම්පි පාපුණාති, සමානසංවාසසීමාය දින්නං ඛණ්ඩසීමාසීමන්තරිකට්ඨානං න පාපුණාති, අවිප්පවාසසීමාලාභසීමාසු දින්නං තාසං අන්තොගධානංයෙව පාපුණාති, ගාමසීමාදීසු දින්නං තාසං සීමානං අබ්භන්තරෙ බද්ධසීමට්ඨානම්පි පාපුණාති, අබ්භන්තරසීමාඋදකුක්ඛෙපසීමාසු දින්නං තත්ථ අන්තොගධානංයෙව පාපුණාති, ජනපදසීමාදීසු දින්නම්පි තාසං අබ්භන්තරෙ බද්ධසීමට්ඨානම්පි පාපුණාති, තස්මා යං ජම්බුදීපෙ ඨත්වා ‘‘තම්බපණ්ණිදීපෙ සඞ්ඝස්ස දෙමා’’ති දීයති, තං තම්බපණ්ණිදීපතො එකොපි ගන්ත්වා සබ්බෙසං සඞ්ගණ්හිතුං ලභති. සචෙපි තත්ථෙව එකො සභාගො භික්ඛු සභාගානං භාගං ගණ්හාති, න වාරෙතබ්බො. යො පන විහාරං පවිසිත්වා ‘‘අසුකසීමායා’’ති අවත්වාව කෙවලං ‘‘සීමාය දම්මී’’ති වදති, සො පුච්ඡිතබ්බො ‘‘සීමා නාම බහුවිධා, කතරං සන්ධාය වදසී’’ති, සචෙ වදති ‘‘අහමෙතං භෙදං න ජානාමි, සීමට්ඨකසඞ්ඝො ගණ්හතූ’’ති, උපචාරසීමට්ඨෙහි භාජෙතබ්බං.

කතිකායාතිඑත්ථ කතිකා නාම සමානලාභකතිකා. සා පන එවං කාතබ්බා, එකස්මිං විහාරෙ සන්නිපතිතෙහි භික්ඛූහි යං විහාරං සඞ්ගණ්හිතුකාමා සමානලාභං කාතුං ඉච්ඡන්ති, තස්ස නාමං ගහෙත්වා ‘‘අසුකො නාම විහාරො පොරාණකො අප්පලාභො’’ති යං කිඤ්චි කාරණං වත්වා ‘‘තං විහාරං ඉමිනා විහාරෙන සද්ධිං එකලාභං කාතුං සඞ්ඝස්ස රුච්චතී’’ති තික්ඛත්තුං සාවෙතබ්බං, එත්තාවතා තස්මිං විහාරෙ නිසින්නොපි ඉධ නිසින්නොව හොති, තස්මිං විහාරෙපි එවමෙව කාතබ්බං, එත්තාවතා ඉධ නිසින්නොපි තස්මිං නිසින්නොව හොති. එකස්මිං විහාරෙ ලාභෙ භාජියමානෙ ඉතරස්මිං ඨිතස්ස භාගං ගහෙතුං වට්ටති.

භික්ඛාපඤ්ඤත්තියාති එත්ථ භික්ඛාපඤ්ඤත්ති නාම දායකස්ස පරිච්චාගපඤ්ඤත්තිට්ඨානං, තස්මා ‘‘යත්ථ මය්හං ධුවකාරා කරීයන්ති, තත්ථ දම්මී’’ති වා ‘‘තත්ථ දෙථා’’ති වා වුත්තෙ යත්ථ තස්ස පාකවත්තං වා වත්තති, යතො වා භික්ඛූ නිච්චං භොජෙති, යත්ථ වා තෙන කිඤ්චි සෙනාසනං කතං, සබ්බත්ථ දින්නමෙව හොති. සචෙ පන එකස්මිං ධුවකාරට්ඨානෙ ථොකතරා භික්ඛූ හොන්ති, එකමෙව වා වත්ථං හොති, මාතිකං ආරොපෙත්වා යථා සො වදති, තථා ගහෙතබ්බං.

සඞ්ඝස්ස දෙතීති එත්ථ විහාරං පවිසිත්වා ‘‘සඞ්ඝස්ස දම්මී’’ති දින්නං උපචාරසීමාගතානඤ්ච තතො බහිද්ධාපි තෙහි සද්ධිං එකාබද්ධානඤ්ච පාපුණාති, තස්මා තෙසං ගාහකෙ සති අසම්පත්තානම්පි භාගො දාතබ්බො. යං පන බහි උපචාරසීමාය භික්ඛූ දිස්වා ‘‘සඞ්ඝස්සා’’ති දීයති, තං එකාබද්ධපරිසාය පාපුණාති. යෙ පන ද්වාදසහි හත්ථෙහි පරිසං අසම්පත්තා, තෙසං න පාපුණාති.

උභතොසඞ්ඝස්සාති එත්ථ පන යං උභතොසඞ්ඝස්ස දින්නං, තතො උපඩ්ඪං භික්ඛූනං, උපඩ්ඪං භික්ඛුනීනං දාතබ්බං. සචෙපි එකො භික්ඛු හොති, එකා වා භික්ඛුනී, අන්තමසො අනුපසම්පන්නස්සාපි උපඩ්ඪමෙව දාතබ්බං. ‘‘උභතොසඞ්ඝස්ස ච තුය්හඤ්චා’’ති වුත්තෙ පන සචෙ දස භික්ඛූ ච දස භික්ඛුනියො ච හොන්ති, එකවීසති පටිවීසෙ කත්වා එකො පුග්ගලස්ස දාතබ්බො, දස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස, දස භික්ඛුනිසඞ්ඝස්ස ච, යෙන පුග්ගලිකො ලද්ධො, සො සඞ්ඝතොපි අත්තනො වස්සග්ගෙන ගහෙතුං ලභති, කස්මා? උභතොසඞ්ඝග්ගහණෙන ගහිතත්තා, ‘‘උභතොසඞ්ඝස්ස ච චෙතියස්ස චා’’ති වුත්තෙපි එසෙව නයො. ඉධ පන චෙතියස්ස සඞ්ඝතො පාපුණකොට්ඨාසො නාම නත්ථි, එකපුග්ගලස්ස පත්තකොට්ඨාසසමො එකො කොට්ඨාසො හොති. ‘‘භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච භික්ඛුනීනඤ්චා’’ති වුත්තෙ පන න මජ්ඣෙ භින්දිත්වා දාතබ්බං, භික්ඛූ ච භික්ඛුනියො ච ගණෙත්වා දාතබ්බං. ‘‘භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච භික්ඛුනීනඤ්ච තුය්හඤ්චා’’ති වුත්තෙ පුග්ගලො විසුං න ලභති, පාපුණකොට්ඨාසතො එකමෙව ලභති. ‘‘චෙතියස්ස චා’’ති වුත්තෙ පන චෙතියස්ස එකො පුග්ගලපටිවීසො ලබ්භති. ‘‘භික්ඛූනඤ්ච භික්ඛුනීනඤ්චා’’ති වුත්තෙපි න මජ්ඣෙ භින්දිත්වා දාතබ්බං, පුග්ගලගණනාය එව විභජිතබ්බං, තෙහි සද්ධිං පුග්ගලචෙතියපරාමසනං අනන්තරනයසදිසමෙව, යථා ච භික්ඛුසඞ්ඝං ආදිං කත්වා නයො නීතො, එවං භික්ඛුනිසඞ්ඝං ආදිං කත්වාපි නෙතබ්බො. ‘‘භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච තුය්හඤ්චා’’ති වුත්තෙපි පුග්ගලස්ස විසුං න ලබ්භති, චෙතියස්ස පන ලබ්භති. ‘‘භික්ඛූනඤ්ච තුය්හඤ්චා’’ති වුත්තෙපි විසුං න ලබ්භති, චෙතියස්ස පන ලබ්භතියෙව.

වස්සංවුට්ඨසඞ්ඝස්සාති එත්ථ සචෙ විහාරං පවිසිත්වා ‘‘වස්සංවුට්ඨසඞ්ඝස්ස දම්මී’’ති වදති, යෙ තත්ථ වස්සච්ඡෙදං අකත්වා පුරිමවස්සංවුට්ඨා, තෙසං බහි සීමට්ඨානම්පි පාපුණාති, න අඤ්ඤෙසං. සචෙ පන බහිඋපචාරසීමායං ඨිතො ‘‘වස්සංවුට්ඨසඞ්ඝස්සා’’ති වදති, යත්ථකත්ථචි වුට්ඨවස්සානං සබ්බෙසං සම්පත්තානං පාපුණාති. අථ ‘‘අසුකවිහාරෙ වස්සංවුට්ඨස්සා’’ති වදති, තත්ථ වස්සංවුට්ඨානංයෙව යාව කථිනස්සුබ්භාරා පාපුණාති. ගිම්හානං පඨමදිවසතො පට්ඨාය එවං වදති, තත්‍ර සම්මුඛීභූතානං සබ්බෙසං පාපුණාති, න අඤ්ඤෙසං.

ආදිස්ස දෙතීති ආදිසිත්වා පරිච්ඡින්දිත්වා දෙති, කථං? භික්ඛූ අජ්ජතනාය වා ස්වාතනාය වා යාගුයා නිමන්තෙත්වා තෙ ඝරෙ යාගුං පායෙත්වා ‘‘ඉමානි චීවරානි යෙහි මය්හං යාගු පීතා, තෙසං දම්මී’’ති වදති, යෙහි නිමන්තිතෙහි යාගු පීතා, තෙසංයෙව පාපුණාති, භත්තඛජ්ජකාදීහි නිමන්තිතෙසුපි එසෙව නයො.

පුග්ගලස්ස දෙතීති ‘‘ඉදං චීවරං ඉත්ථන්නාමස්ස දම්මී’’ති එවං පරම්මුඛා වා, පාදමූලෙ ඨපෙත්වා ‘‘ඉදං තුම්හාක’’න්ති එවං සම්මුඛා වා දෙතීති අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපකථා, විත්ථාරො පන සමන්තපාසාදිකායං වුත්තො. ඉති ඉමාසං අට්ඨන්නං මාතිකාපදානං වසෙන යං අකාලචීවරලක්ඛණෙන පටිලද්ධං, තං සන්ධාය ‘‘අකාලචීවරං උප්පජ්ජෙය්‍යා’’ති වුත්තං.

ආකඞ්ඛමානෙනාති ඉච්ඡමානෙන. ඛිප්පමෙව කාරෙතබ්බන්ති සීඝං අන්තොදසාහෙයෙව කාරෙතබ්බං. නො චස්ස පාරිපූරීති නො චෙ පාරිපූරී භවෙය්‍ය, යත්තකෙන කරියමානං අධිට්ඨානචීවරං පහොති, තං චීවරං තත්තකං න භවෙය්‍ය, ඌනකං භවෙය්‍යාති අත්ථො. සතියා පච්චාසායාති ‘‘අසුකදිවසං නාම සඞ්ඝො චීවරානි ලභිස්සති, තතො මෙ චීවරං උප්පජ්ජිස්සතී’’තිඉමිනා නයෙන සඞ්ඝගණඤාතිමිත්තෙසු වා අඤ්ඤතරට්ඨානතො, ‘‘පංසුකූලං වා ලච්ඡාමී’’ති, ‘‘ඉමිනා වා කප්පියභණ්ඩෙන චීවරං ගණ්හිස්සාමී’’ති එවං විජ්ජමානාය චීවරාසාය. තතො චෙ උත්තරීති මාසපරමතො චෙ උත්තරි නික්ඛිපෙය්‍ය, නිස්සග්ගියන්ති අත්ථො. යදි පනස්ස මූලචීවරං සණ්හං හොති, පච්චාසාචීවරං ථූලං හොති, න සක්කා යොජෙතුං, රත්තියො ච සෙසා හොන්ති, න තාව මාසො පූරති, න අකාමා චීවරං කාරෙතබ්බං, අඤ්ඤං පච්චාසාචීවරං ලභිත්වා එව කාලබ්භන්තරෙ කාරෙතබ්බං. සචෙ න ලභති, පච්චාසාචීවරම්පි පරික්ඛාරචොළං අධිට්ඨාතබ්බං. අථ මූලචීවරං ථූලං හොති, පච්චාසාචීවරං සණ්හං, මූලචීවරං පරික්ඛාරචොළං අධිට්ඨහිත්වා පච්චාසාචීවරමෙව මූලචීවරං කත්වා ඨපෙතබ්බං, තං පුන මාසපරිහාරං ලභති, එතෙනුපායෙන යාව න ලච්ඡති, තාව අඤ්ඤං මූලචීවරං කත්වා ඨපෙතුං ලබ්භති. ඉමස්ස ‘‘ඉදං මෙ, භන්තෙ, අකාලචීවරං මාසාතික්කන්තං නිස්සග්ගිය’’න්ති (පාරා. 500) ඉමිනා නයෙන නිස්සජ්ජනවිධානං වෙදිතබ්බං.

සාවත්ථියං සම්බහුලෙ භික්ඛූ ආරබ්භ අකාලචීවරං පටිග්ගහෙත්වා මාසං අතික්කමනවත්ථුස්මිං

පඤ්ඤත්තං, සාධාරණපඤ්ඤත්ති, අනාණත්තිකං, ඉතො පරං සබ්බං පඨමකථිනෙ වුත්තසදිසමෙව. කෙවලඤ්හි තත්ථ දසාහාතික්කමො, ඉධ මාසාතික්කමොති අයං විසෙසො. සෙසං තාදිසමෙවාති.

අකාලචීවරසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

4. පුරාණචීවරසික්ඛාපදවණ්ණනා

චතුත්ථෙ අඤ්ඤාතිකායාති න ඤාතිකාය, මාතිතො වා පිතිතො වා යාව සත්තමං යුගං, තාව කෙනචි ආකාරෙන අසම්බද්ධායාති අත්ථො. භික්ඛුනියාති සාකියානියො විය සුද්ධභික්ඛුසඞ්ඝෙ වා උභතොසඞ්ඝෙ වා උපසම්පන්නාය. පුරාණචීවරන්ති රජිත්වා කප්පං කත්වා එකවාරම්පි නිවත්ථං වා පාරුතං වා, යං අන්තමසො පරිභොගසීසෙන අංසෙ වා මත්ථකෙ වා කත්වා මග්ගං ගතො හොති, උස්සීසකං වා කත්වා නිපන්නො, එතම්පි පුරාණචීවරමෙව. ධොවාපෙය්‍ය වාති සචෙ ‘‘ධොවා’’තිවාචාය වදති, කායවිකාරං වා කරොති, හත්ථෙන වා හත්ථෙ දෙති, පාදමූලෙ වා ඨපෙති, අන්තොද්වාදසහත්ථෙ ඔකාසෙ ඨත්වා උපරි වා ඛිපති, අඤ්ඤස්ස වා හත්ථෙ පෙසෙති, තාය ධොතං, ධොවාපිතමෙව හොති, රජාපනාකොටාපනෙසුපි එසෙව නයො. සික්ඛමානාය වා සාමණෙරියා වා උපාසිකාය වා හත්ථෙ ධොවනත්ථාය දෙති, සා සචෙ උපසම්පජ්ජිත්වා ධොවති, එවම්පි නිස්සග්ගියං පාචිත්තියං. උපාසකස්ස වා සාමණෙරස්ස වා හත්ථෙ දින්නං හොති, සො චෙ ලිඞ්ගෙ පරිවත්තෙ උපසම්පජ්ජිත්වා ධොවති, දහරස්ස භික්ඛුස්ස වා දින්නං හොති, සොපි ලිඞ්ගෙ පරිවත්තෙ ධොවති, නිස්සග්ගියං පාචිත්තියමෙව, රජාපනාකොටාපනෙසුපි එසෙව නයො. ‘‘ඉදං මෙ, භන්තෙ, පුරාණචීවරං අඤ්ඤාතිකාය භික්ඛුනියා ධොවාපිතං නිස්සග්ගිය’’න්ති (පාරා. 505) ඉමිනා පනෙත්ථ නයෙන නිස්සජ්ජනවිධානං වෙදිතබ්බං.

සාවත්ථියං උදායිත්ථෙරං ආරබ්භ පුරාණචීවරධොවාපනවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, අසාධාරණපඤ්ඤත්ති, සාණත්තිකං ‘‘ධොවා’’තිආදිකාය ආණත්තියා, එවං ආණත්තාය ච භික්ඛුනියා උද්ධනසජ්ජනාදීසු සබ්බප්පයොගෙසු භික්ඛුනො දුක්කටං. ධොවිත්වා උක්ඛිත්තමත්තං පන රත්තමත්තං ආකොටිතමත්තඤ්ච නිස්සග්ගියං හොති, ධොවනාදීනි තීණිපි ද්වෙ වා කාරාපෙන්තස්ස එකෙන වත්ථුනා නිස්සග්ගියං, ඉතරෙහි දුක්කටං. සචෙ පන ‘‘ධොවා’’ති වුත්තා සබ්බානිපි කරොති, ධොවනපච්චයාව ආපත්ති. ‘‘ඉමස්මිං චීවරෙ යං කත්තබ්බං, තං කරොහී’’ති වදතො පන එකවාචාය පාචිත්තියෙන සද්ධිං ද්වෙ දුක්කටානි, භික්ඛුනිසඞ්ඝවසෙන එකතොඋපසම්පන්නාය ධොවාපෙන්තස්ස අනිස්සජ්ජිත්වා පරිභුඤ්ජන්තස්ස, අඤ්ඤස්ස වා සන්තකං නිසීදනපච්චත්ථරණං වා ධොවාපෙන්තස්ස, ඤාතිකාය අඤ්ඤාතිකසඤ්ඤිනො චෙව, වෙමතිකස්ස ච දුක්කටං, අඤ්ඤාතිකාය ඤාතිකසඤ්ඤිනොපි වෙමතිකස්සාපි නිස්සග්ගියං පාචිත්තියමෙව. ඉතො පරං පන එවරූපෙසු ඨානෙසු ‘‘තිකපාචිත්තිය’’න්ති වක්ඛාම, සචෙ ඤාතිකාය සහායා අඤ්ඤාතිකා ‘‘ධොවා’’ති අවුත්තා වා ධොවති, අපරිභුත්තං වා අඤ්ඤං වා පරික්ඛාරං ධොවති, සික්ඛමානසාමණෙරියො වා ධොවන්ති, අනාපත්ති, උම්මත්තකාදීනං අනාපත්තියෙව. පුරාණචීවරතා, උපචාරෙ ඨත්වා අඤ්ඤාතිකාය භික්ඛුනියා ආණාපනං, තස්සා ධොවනාදීනි චාති ඉමානෙත්ථ තීණි අඞ්ගානි. සඤ්චරිත්තසමුට්ඨානං, කිරියං, නොසඤ්ඤාවිමොක්ඛං, අචිත්තකං, පණ්ණත්තිවජ්ජං, කායකම්මං, වචීකම්මං, තිචිත්තං, තිවෙදනන්ති.

පුරාණචීවරසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

5. චීවරප්පටිග්ගහණසික්ඛාපදවණ්ණනා

පඤ්චමෙ අඤ්ඤාතිකායාතිඉදං වුත්තනයමෙව, තස්මා ඉතො පරං කත්ථචි න විචාරයිස්සාම. චීවරන්ති ඡන්නං අඤ්ඤතරං විකප්පනුපගං, එස නයො සබ්බෙසු චීවරප්පටිසංයුත්තසික්ඛාපදෙසු. යත්ථ පන විසෙසො භවිස්සති, තත්ථ වක්ඛාම. පටිග්ගණ්හෙය්‍යාතිඑත්ථ හත්ථෙන වා හත්ථෙ දෙතු, පාදමූලෙ වා ඨපෙතු, ධම්මකථං කථෙන්තස්ස වත්ථෙසු ඛිපියමානෙසු උපචාරං මුඤ්චිත්වාපි උපරි වා ඛිපතු, සචෙ සාදියති, පටිග්ගහිතමෙව හොති. යස්ස කස්සචි පන අනුපසම්පන්නස්ස හත්ථෙ පෙසිතං ගණ්හිතුං වට්ටති, ‘‘පංසුකූලං ගණ්හිස්සතී’’ති සඞ්කාරකූටාදීසු ඨපිතම්පි පංසුකූලං අධිට්ඨහිත්වා ගහෙතුං වට්ටතියෙව. අඤ්ඤත්‍ර පාරිවත්තකාති යං ‘‘අන්තමසො හරීටකක්ඛණ්ඩම්පි දත්වා වා දස්සාමී’’ති ආභොගං කත්වා වා පාරිවත්තකං ගණ්හාති, තං ඨපෙත්වා අඤ්ඤං අන්තමසො විකප්පනුපගං පටපරිස්සාවනම්පි ගණ්හන්තස්ස නිස්සග්ගියං හොති. තත්‍ර ‘‘ඉදං මෙ, භන්තෙ, චීවරං අඤ්ඤාතිකාය භික්ඛුනියා හත්ථතො පටිග්ගහිතං අඤ්ඤත්‍ර පාරිවත්තකා නිස්සග්ගිය’’න්ති (පාරා. 512) ඉමිනා නයෙන නිස්සජ්ජනවිධානං වෙදිතබ්බං.

රාජගහෙ උදායිත්ථෙරං ආරබ්භ චීවරප්පටිග්ගහණවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, ‘‘අඤ්ඤත්‍ර පාරිවත්තකා’’ති අයමෙත්ථ අනුපඤ්ඤත්ති, අසාධාරණපඤ්ඤත්ති, අනාණත්තිකං, ගහණත්ථාය හත්ථප්පසාරණාදිප්පයොගෙ දුක්කටං, පටිලාභෙන නිස්සග්ගියං හොති, නිස්සජ්ජිතබ්බං, තිකපාචිත්තියං, එකතොඋපසම්පන්නාය ඤාතිකාය ච අඤ්ඤාතිකසඤ්ඤිස්ස වෙමතිකස්ස වා දුක්කටං. විස්සාසග්ගාහෙ, තාවකාලිකෙ, පත්තත්ථවිකාදිම්හි ච අනධිට්ඨාතබ්බපරික්ඛාරෙ, සික්ඛමානසාමණෙරීනං හත්ථතො ගහණෙ, උම්මත්තකාදීනඤ්ච අනාපත්ති. විකප්පනුපගචීවරතා, පාරිවත්තකාභාවො, අඤ්ඤාතිකාය හත්ථතො ගහණන්ති ඉමානෙත්ථ තීණි අඞ්ගානි. සඤ්චරිත්තසමුට්ඨානං, කිරියාකිරියං, සෙසං චතුත්ථසදිසමෙවාති.

චීවරප්පටිග්ගහණසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

6. අඤ්ඤාතකවිඤ්ඤත්තිසික්ඛාපදවණ්ණනා

ඡට්ඨෙ ගහපතින්ති භික්ඛූසු අපබ්බජිතමනුස්සං. ගහපතානින්ති භික්ඛුනීසු අපබ්බජිතිත්ථිං, එස නයො සබ්බෙසු ගහපතිප්පටිසංයුත්තෙසු සික්ඛාපදෙසු. විඤ්ඤාපෙය්‍යාති යාචෙය්‍ය වා යාචාපෙය්‍ය වා. අඤ්ඤත්‍ර සමයාති යො අච්ඡින්නචීවරො වා හොති නට්ඨචීවරො වා, තස්ස තං සමයං ඨපෙත්වා අඤ්ඤස්මිං විඤ්ඤාපනප්පයොගෙ දුක්කටං, පටිලාභෙන නිස්සග්ගියං හොති. තත්ථ ‘‘ඉදං මෙ, භන්තෙ, චීවරං අඤ්ඤාතකං ගහපතිකං අඤ්ඤත්‍ර සමයා විඤ්ඤාපිතං නිස්සග්ගිය’’න්ති (පාරා. 524) ඉමිනා නයෙන නිස්සජ්ජනවිධානං වෙදිතබ්බං.

සාවත්ථියං උපනන්දං ආරබ්භ චීවරවිඤ්ඤාපනවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං. ‘‘අඤ්ඤත්‍ර සමයා’’ති අයමෙත්ථ අනුපඤ්ඤත්ති, සාධාරණපඤ්ඤත්ති, අනාණත්තිකං, තිකපාචිත්තියං, ඤාතකෙ අඤ්ඤාතකසඤ්ඤිනො වෙමතිකස්ස ච දුක්කටං. සමයෙ වා ඤාතකප්පවාරිතෙ වා විඤ්ඤාපෙන්තස්ස, අඤ්ඤස්ස වා ඤාතකප්පවාරිතෙ තස්සෙවත්ථාය විඤ්ඤාපෙන්තස්ස, අත්තනො ධනෙන ගණ්හන්තස්ස, උම්මත්තකාදීනඤ්ච අනාපත්ති. විකප්පනුපගචීවරතා, සමයාභාවො, අඤ්ඤාතකවිඤ්ඤත්ති, තාය ච පටිලාභොති ඉමානෙත්ථ චත්තාරි අඞ්ගානි. සමුට්ඨානාදීනි චතුත්ථසදිසානෙවාති.

අඤ්ඤාතකවිඤ්ඤත්තිසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

7. තතුත්තරිසික්ඛාපදවණ්ණනා

සත්තමෙ තඤ්චෙති තං අච්ඡින්නචීවරං වා නට්ඨචීවරං වා. අභිහට්ඨුන්ති අභීති උපසග්ගො, හරිතුන්ති අත්ථො, ගණ්හිතුන්ති වුත්තං හොති. පවාරෙය්‍යාති ඉච්ඡාපෙය්‍ය, ඉච්ඡං රුචිං උප්පාදෙය්‍ය, ‘‘යාවත්තකං ඉච්ඡසි, තාවත්තකං ගණ්හාහී’’ති එවං නිමන්තෙය්‍යාති අත්ථො, යථා වා ‘‘නෙක්ඛම්මං දට්ඨු ඛෙමතො’’ති (සු. නි. 426, 1104; චූළනි. ජතුකණ්ණීමාණවපුච්ඡානිද්දෙස 67) එත්ථ දිස්වාති අත්ථො, එවමිධාපි ‘‘අභිහට්ඨුං පවාරෙය්‍යා’’ති උපනෙත්වා පුරතො ඨපෙන්තො කායෙන වා, ‘‘අම්හාකං දුස්සකොට්ඨාගාරතො යත්තකං ඉච්ඡථ, තත්තකං ගණ්හථා’’ති වදන්තො වාචාය වා අභිහරිත්වා නිමන්තෙය්‍යාති අත්ථො. සන්තරුත්තරපරමන්ති සඅන්තරං උත්තරං පරමං අස්ස චීවරස්සාති සන්තරුත්තරපරමං, නිවාසනෙන සද්ධිං පාරුපනං උක්කට්ඨපරිච්ඡෙදො අස්සාති වුත්තං හොති. තතො චීවරං සාදිතබ්බන්ති තතො අභිහටචීවරතො එත්තකං චීවරං ගහෙතබ්බං, න තතො පරං.

තත්‍රායං විනිච්ඡයො – යස්ස අධිට්ඨිතචීවරස්ස තීණි නට්ඨානි, තෙන ද්වෙ සාදිතබ්බානි, එකං නිවාසෙත්වා එකං පාරුපිත්වා අඤ්ඤං සභාගට්ඨානතො පරියෙසිතබ්බං. යස්ස ද්වෙ නට්ඨානි, තෙන එකං සාදිතබ්බං. සචෙ පන පකතියාව සන්තරුත්තරෙන චරති, ද්වෙ සාදිතබ්බානි, එවං එකං සාදියන්තෙනෙව සමො භවිස්සති. යස්ස තීසු එකං නට්ඨං, කිඤ්චි න සාදිතබ්බං. යස්ස පන ද්වීසු එකං නට්ඨං, එකං සාදිතබ්බං. යස්ස එකංයෙව හොති, තඤ්ච නට්ඨං, ද්වෙ සාදිතබ්බානි. භික්ඛුනියා පන පඤ්චසු නට්ඨෙසු ද්වෙ සාදිතබ්බානි, චතූසු නට්ඨෙසු එකං සාදිතබ්බං, තීසු නට්ඨෙසු න කිඤ්චි සාදිතබ්බං, කො පන වාදො ද්වීසු වා එකස්මිං වා. යෙන කෙනචි හි සන්තරුත්තරපරමතාය ඨාතබ්බං, තතො උත්තරි විඤ්ඤාපනප්පයොගෙ දුක්කටං, පටිලාභෙන නිස්සග්ගියං හොති. තත්ථ ‘‘ඉදං මෙ, භන්තෙ, චීවරං අඤ්ඤාතකං ගහපතිකං තතුත්තරි විඤ්ඤාපිතං නිස්සග්ගිය’’න්ති (පාරා. 524) ඉමිනා නයෙන නිස්සජ්ජනවිධානං වෙදිතබ්බං.

සාවත්ථියං ඡබ්බග්ගියෙ භික්ඛූ ආරබ්භ බහුචීවරවිඤ්ඤාපනවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, සාධාරණපඤ්ඤත්ති, අනාණත්තිකං, තිකපාචිත්තියං, ඤාතකෙ අඤ්ඤාතකසඤ්ඤිනො වෙමතිකස්ස වා දුක්කටං. ද්වෙ චීවරානි කත්වා ‘‘සෙසකං ආහරිස්සාමී’’ති වත්වා ගණ්හන්තස්ස, ‘‘සෙසකං තුය්හංයෙව හොතූ’’ති වුත්තස්ස, න අච්ඡින්නනට්ඨකාරණා දින්නං ගණ්හන්තස්ස, වුත්තනයෙන ඤාතකප්පවාරිතෙ විඤ්ඤාපෙන්තස්ස, අත්තනො ධනෙන ගණ්හන්තස්ස, උම්මත්තකාදීනඤ්ච අනාපත්ති. තතුත්තරිතා, අච්ඡින්නාදිකාරණතා, අඤ්ඤාතකවිඤ්ඤත්ති, තාය ච පටිලාභොති ඉමානෙත්ථ චත්තාරි අඞ්ගානි. සමුට්ඨානාදීනි චතුත්ථසදිසානෙවාති.

තතුත්තරිසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

8. උපක්ඛටසික්ඛාපදවණ්ණනා

අට්ඨමෙ භික්ඛුං පනෙව උද්දිස්සාති ‘‘ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො දස්සාමී’’ති එවං අපදිසිත්වා. චීවරචෙතාපන්නන්ති හිරඤ්ඤාදිකං චීවරමූලං. උපක්ඛටං හොතීති සජ්ජිතං හොති, සංහරිත්වා ඨපිතං. චෙතාපෙත්වාති පරිවත්තෙත්වා, කාරෙත්වා වා කිණිත්වා වාති අත්ථො. චීවරෙන අච්ඡාදෙස්සාමීති වොහාරවචනමෙතං, ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො දස්සාමීති අයං පනෙත්ථ අත්ථො. තත්‍ර චෙ සොති යත්‍ර සො ගහපති වා ගහපතානී වා, තත්‍ර සො භික්ඛු පුබ්බෙ අප්පවාරිතො උපසඞ්කමිත්වා චීවරෙ විකප්පං ආපජ්ජෙය්‍ය චෙති අයමෙත්ථ පදසම්බන්ධො. විකප්පං ආපජ්ජෙය්‍යාති විසිට්ඨකප්පං අධිකවිධානං ආපජ්ජෙය්‍ය. යථා පන තමාපජ්ජති, තං දස්සෙතුං සාධු වතාතිආදිමාහ. තත්ථ සාධූති ආයාචනෙ නිපාතො. වතාති පරිවිතක්කෙ. මන්ති අත්තානං නිද්දිසති. ආයස්මාති පරං ආලපති. එවරූපං වා එවරූපං වාති ආයතාදීසු අඤ්ඤතරං. කල්‍යාණකම්‍යතං උපාදායාති සුන්දරකාමතං විසිට්ඨකාමතං චිත්තෙන ගහෙත්වා, තස්ස ‘‘ආපජ්ජෙය්‍ය චෙ’’තිඉමිනා සම්බන්ධො, සචෙ පන එවරූපං ආපජ්ජන්තස්ස තස්ස වචනෙන යො පඨමං අධිප්පෙතතො මූලං වඩ්ඪෙත්වා සුන්දරතරං චෙතාපෙති, තස්ස පයොගෙ භික්ඛුනො දුක්කටං, පටිලාභෙන නිස්සග්ගියං හොති. තත්ථ ‘‘ඉදං මෙ, භන්තෙ, චීවරං පුබ්බෙ අප්පවාරිතං අඤ්ඤාතකං ගහපතිකං උපසඞ්කමිත්වා විකප්පං ආපන්නං නිස්සග්ගිය’’න්ති (පාරා. 529) ඉමිනා නයෙන නිස්සජ්ජනවිධානං වෙදිතබ්බං.

සාවත්ථියං උපනන්දං ආරබ්භ චීවරෙ විකප්පං ආපජ්ජනවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, සාධාරණපඤ්ඤත්ති, අනාණත්තිකං, තිකපාචිත්තියං, ඤාතකෙ අඤ්ඤාතකසඤ්ඤිනො වෙමතිකස්ස වා දුක්කටං. මහග්ඝං චෙතාපෙතුකාමං අප්පග්ඝං වා, එතෙනෙව මූලෙන ‘‘අඤ්ඤං එවරූපං වා දෙහී’’ති වදන්තස්ස, වුත්තනයෙන ඤාතකප්පවාරිතෙ විඤ්ඤාපෙන්තස්ස, අත්තනො ධනෙන ගණ්හන්තස්ස, උම්මත්තකාදීනඤ්ච අනාපත්ති. චීවරෙ භිය්‍යොකම්‍යතා, අඤ්ඤාතකවිඤ්ඤත්ති, තාය ච පටිලාභොති ඉමානෙත්ථ තීණි අඞ්ගානි. සමුට්ඨානාදීනි චතුත්ථසදිසානෙවාති.

උපක්ඛටසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

9. දුතියඋපක්ඛටසික්ඛාපදවණ්ණනා

නවමෙ ඉමිනාව නයෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. ඉදඤ්හි පුරිමස්ස අනුපඤ්ඤත්තිසදිසං, කෙවලං තත්ථ එකස්ස පීළා කතා, ඉධ ද්වින්නං, අයමෙත්ථ විසෙසො, සෙසං සබ්බං පුරිමසදිසමෙව. යථා ච ද්වින්නං, එවං බහූනං පීළං කත්වා ගණ්හතොපි ආපත්ති වෙදිතබ්බා. නිස්සජ්ජනවිධානෙ ච ‘‘ඉදං මෙ, භන්තෙ, චීවරං පුබ්බෙ අප්පවාරිතෙ අඤ්ඤාතකෙ ගහපතිකෙ උපසඞ්කමිත්වා විකප්පං ආපන්නං නිස්සග්ගිය’’න්ති (පාරා. 534) ඉමිනා නයෙන වචනභෙදො ඤාතබ්බොති.

දුතියඋපක්ඛටසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

10. රාජසික්ඛාපදවණ්ණනා

දසමෙ රාජභොග්ගොති රාජතො භොග්ගං භුඤ්ජිතබ්බං අස්ස අත්ථීති රාජභොග්ගො, ‘‘රාජභොගො’’තිපි පාඨො, රාජතො භොගො අස්ස අත්ථීති අත්ථො. චීවරචෙතාපන්නන්ති හිරඤ්ඤාදිකං අකප්පියං. පහිණෙය්‍යාති පෙසෙය්‍ය. ඉමිනාතිආදි ආගමනසුද්ධිං දස්සෙතුං වුත්තං. සචෙ හි ‘‘ඉදං ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො දෙහී’’ති පෙසෙය්‍ය, ආගමනස්ස අසුද්ධත්තා අකප්පියවත්ථුං ආරබ්භ භික්ඛුනා කප්පියකාරකොපි නිද්දිසිතබ්බො න භවෙය්‍ය. ආභතන්ති ආනීතං. න ඛො මයන්තිආදි ඉදං කප්පියවසෙන ආභතම්පි චීවරමූලං ඊදිසෙන දූතවචනෙන අකප්පියං හොති, තස්මා තං පටික්ඛිපිතබ්බන්ති දස්සෙතුං වුත්තං. සුවණ්ණං රජතං කහාපණො මාසකොති ඉමානි හි චත්තාරි නිස්සග්ගියවත්ථූනි, මුත්තා මණි වෙළුරියො සඞ්ඛො සිලා පවාළං ලොහිතඞ්කො මසාරගල්ලං සත්ත ධඤ්ඤානි දාසිදාසඛෙත්තවත්ථුපුප්ඵාරාමඵලාරාමාදයොති ඉමානි දුක්කටවත්ථූනි ච අත්තනො වා චෙතියසඞ්ඝගණපුග්ගලානං වා අත්ථාය සම්පටිච්ඡිතුං න වට්ටන්ති, තස්මා තං සාදිතුං න වට්ටතීති දස්සනත්ථං ‘‘න ඛො මය’’න්තිආදි වුත්තං.

චීවරඤ්ච ඛො මයං පටිග්ගණ්හාමාති ඉදං පන අත්තානං උද්දිස්ස ආභතත්තා වත්තුං වට්ටති, තස්මා වුත්තං. කාලෙනාති යුත්තපත්තකාලෙන, යදා නො අත්ථො හොති, තදා කප්පියං චීවරං පටිග්ගණ්හාමාති අත්ථො. වෙය්‍යාවච්චකරොති කප්පියකාරකො. නිද්දිසිතබ්බොතිඉදං ‘‘අත්ථි පනායස්මතො කොචි වෙය්‍යාවච්චකරො’’ති කප්පියවචනෙන වුත්තත්තා අනුඤ්ඤාතං. සචෙ පන දූතො ‘‘කො ඉමං ගණ්හාතී’’ති වා ‘‘කස්ස දෙමී’’ති වා වදති, න නිද්දිසිතබ්බො. ආරාමිකො වා උපාසකො වාතිඉදං සාරුප්පතාය වුත්තං, ඨපෙත්වා පන පඤ්ච සහධම්මිකෙ යො කොචි කප්පියකාරකො වට්ටති. එසො ඛො, ආවුසොතිඉදං භික්ඛුස්ස කප්පියවචනදස්සනත්ථං වුත්තං, එවමෙව හි වත්තබ්බං, ‘‘එතස්ස දෙහී’’තිආදි න වත්තබ්බං. සඤ්ඤත්තො සො මයාති ආණත්තො සො මයා, යථා තුම්හාකං චීවරෙන අත්ථෙ සති චීවරං දස්සති, එවං වුත්තොති අත්ථො. දූතෙන හි එවං ආරොචිතෙයෙව තං චොදෙතුං වට්ටති, නෙව තස්ස හත්ථෙ දත්වා ගතමත්තකාරණෙන. සචෙ පන ‘‘අයං වෙය්‍යාවච්චකරො’’ති සම්මුඛා නිද්දිට්ඨො හොති, දූතො ච සම්මුඛා එව තස්ස හත්ථෙ චෙතාපන්නං දත්වා ‘‘ථෙරස්ස චීවරං කිණිත්වා දෙහී’’ති ගච්ඡති, එවං ‘‘සඤ්ඤත්තො සො මයා’’ති අවුත්තෙපි චොදෙතුං වට්ටති. සචෙ පන දූතො ගච්ඡන්තොව ‘‘අහං තස්ස හත්ථෙ දස්සාමි, තුම්හෙ චීවරං ගණ්හෙය්‍යාථා’’ති භික්ඛුනො වත්වා වා ගච්ඡති, අඤ්ඤං වා පෙසෙත්වා ආරොචාපෙති, එවං සති ඉතරම්පි චොදෙතුං වට්ටතියෙව. දෙසනාමත්තමෙව චෙතං ‘‘දූතෙනා’’ති. යොපි අත්තනා ආහරිත්වා එවං පටිපජ්ජති, තස්මිම්පි ඉදමෙව ලක්ඛණං. අත්ථො මෙ, ආවුසො, චීවරෙනාති චොදනාලක්ඛණනිදස්සනමෙතං. සචෙ හි වාචාය චොදෙති, ඉදං වා වචනං යාය කායචි භාසාය එතස්ස අත්ථො වා වත්තබ්බො, ‘‘දෙහි මෙ, ආහර මෙ’’තිආදිනා නයෙන පන වත්තුං න වට්ටති. අභිනිප්ඵාදෙය්‍යාති එවං වචීභෙදං කත්වා තික්ඛත්තුං චොදයමානො පටිලාභවසෙන සාධෙය්‍ය. ඉච්චෙතං කුසලන්ති එතං සුන්දරං.

ඡක්ඛත්තුපරමන්ති භාවනපුංසකවචනමෙතං. ඡක්ඛත්තුපරමඤ්හි තෙන චීවරං උද්දිස්ස තුණ්හීභූතෙන ඨාතබ්බං, න නිසීදිතබ්බං, න ආමිසං පටිග්ගහෙතබ්බං, න ධම්මො භාසිතබ්බො. ‘‘කිංකාරණා ආගතොසී’’ති වුත්තෙ පන ‘‘ජානාහි, ආවුසො’’ති එත්තකමෙව වත්තබ්බං. සචෙ නිසජ්ජාදීනි කරොති, ඨානං භඤ්ජති, ආගතකාරණං විනාසෙති, ඉදං කායෙන චොදනාය ලක්ඛණදස්සනත්ථං වුත්තං. එත්ථ ච උක්කට්ඨපරිච්ඡෙදෙන තිස්සන්නං චොදනානං ඡන්නඤ්ච ඨානානං අනුඤ්ඤාතත්තා චොදනාය දිගුණං ඨානං අනුඤ්ඤාතං හොති, තස්මා සචෙ චොදෙතියෙව, න තිට්ඨති, ඡ චොදනායො ලබ්භන්ති. සචෙ තිට්ඨතියෙව, න චොදෙති, ද්වාදස ඨානානි ලබ්භන්ති. සචෙ උභයං කරොති, එකාය චොදනාය ද්වෙ ඨානානි හාපෙතබ්බානි. තත්ථ යො එකදිවසමෙව පුනප්පුනං ගන්ත්වා ඡක්ඛත්තුං චොදෙති, සකිංයෙව වා ගන්ත්වා ‘‘අත්ථො මෙ, ආවුසො, චීවරෙනා’’ති ඡක්ඛත්තුං වදති, තථා එකදිවසමෙව පුනප්පුනං ගන්ත්වා ද්වාදසක්ඛත්තුං තිට්ඨති, සකිංයෙව වා ගන්ත්වා තත්‍ර තත්‍ර ඨානෙ තිට්ඨති, සොපි සබ්බචොදනායො සබ්බට්ඨානානි ච භඤ්ජති, කො පන වාදො නානාදිවසෙසු එවං කරොන්තස්සාති අයමෙත්ථ විනිච්ඡයො. යෙ පන කප්පියකාරකෙ දායකො සයමෙව ගන්ත්වා නිසීදති තෙ සතක්ඛත්තුම්පි චොදෙතුං වට්ටති. යො පන උභොහි පි අනිද්දිට්ඨො මුඛවෙවටිකකප්පියකාරකො ච පරම්මුඛකප්පියකාරකො ච, සො න කිඤ්චි වත්තබ්බො, එවං ඉධ දසපි කප්පියකාරකා දස්සිතා හොන්ති.

තතො චෙ උත්තරීති වුත්තචොදනාඨානපරිමාණතො උත්තරි. නිස්සග්ගියන්ති උත්තරි වායාමමානස්ස සබ්බප්පයොගෙසු දුක්කටං, පටිලාභෙන නිස්සග්ගියං හොති. එත්ථ ච ‘‘ඉදං මෙ, භන්තෙ, චීවරං අතිරෙකතික්ඛත්තුං චොදනාය අතිරෙකඡක්ඛත්තුං ඨානෙන අභිනිප්ඵාදිතං නිස්සග්ගිය’’න්ති (පාරා. 539) ඉමිනා නයෙන නිස්සජ්ජනවිධානං වෙදිතබ්බං. යතස්ස චීවරචෙතාපන්නං ආභතන්ති යතො රාජතො වා රාජභොග්ගතො වා අස්ස භික්ඛුනො චීවරචෙතාපන්නං ආනීතං, ‘‘යත්වස්සා’’තිපි පාඨො, අයමෙව අත්ථො. තත්ථාති තස්ස රඤ්ඤො වා රාජභොග්ගස්ස වා සන්තිකං, සමීපත්ථෙ හි ඉදං භුම්මවචනං. න තං තස්ස භික්ඛුනො කිඤ්චි අත්ථං අනුභොතීති තං චෙතාපන්නං තස්ස භික්ඛුනො අප්පමත්තකම්පි කම්මං න නිප්ඵාදෙති. යුඤ්ජන්තායස්මන්තො සකන්ති ආයස්මන්තො අත්තනො සන්තකං ධනං පාපුණන්තු. මා වො සකං විනස්සාති තුම්හාකං සන්තකං මා විනස්සතු. අයං තත්ථ සාමීචීති අයං තත්ථ අනුධම්මතා ලොකුත්තරධම්මං අනුගතා, වත්තධම්මතාති අත්ථො, තස්මා එවං අකරොන්තො වත්තභෙදෙ දුක්කටං ආපජ්ජති.

සාවත්ථියං උපනන්දං ආරබ්භ ‘‘අජ්ජුණ්හො, භන්තෙ, ආගමෙහී’’ති (පාරා. 537) වුච්චමානො නාගමෙසි, තස්මිං වත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, සාධාරණපඤ්ඤත්ති, අනාණත්තිකං, තිකපාචිත්තියං, ඌනකෙසු චොදනාඨානෙසු අතිරෙකසඤ්ඤිනො වෙමතිකස්ස වා දුක්කටං. අචොදනාය ලද්ධෙ, සාමිකෙහි චොදෙත්වා දින්නෙ, උම්මත්තකාදීනඤ්ච අනාපත්ති. කප්පියකාරකස්ස භික්ඛුනො නිද්දිට්ඨභාවො, දූතෙන අප්පිතතා, තතුත්තරිවායාමො, තෙන වායාමෙන පටිලාභොති ඉමානෙත්ථ චත්තාරි අඞ්ගානි. සමුට්ඨානාදීනි චතුත්ථසදිසානෙවාති.

රාජසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

චීවරවග්ගො පඨමො.