8. දුට්ඨදොසසික්ඛාපදවණ්ණනා

අට්ඨමෙ දුට්ඨො දොසොති දූසිතො චෙව දූසකො ච. උප්පන්නෙ හි දොසෙ පුග්ගලො තෙන දොසෙන දූසිතො හොති, පකතිභාවං ජහාපිතො, තස්මා ‘‘දුට්ඨො’’ති වුච්චති. පරඤ්ච දූසෙති විනාසෙති, තස්මා ‘‘දොසො’’ති වුච්චති. ඉති ‘‘දුට්ඨො දොසො’’ති එකස්සෙවෙතං පුග්ගලස්ස ආකාරනානත්තෙන නිදස්සනං. අප්පතීතොති නප්පතීතො, පීතිසුඛාදීහි විවජ්ජිතො, න අභිසටොති අත්ථො. අමූලකෙනාති යං චොදකෙන චුදිතකම්හි පුග්ගලෙ අදිට්ඨං අස්සුතං අපරිසඞ්කිතං, ඉදං එතෙසං දස්සනසවනපරිසඞ්කාසඞ්ඛාතානං මූලානං අභාවතො අමූලකං නාම. තං පන සො ආපන්නො වා හොතු, අනාපන්නො වා, එතං ඉධ අප්පමාණං. එත්ථ ච අදිට්ඨං නාම අත්තනො පසාදචක්ඛුනා වා දිබ්බචක්ඛුනා වා අදිට්ඨං, අස්සුතං නාම තථෙව කෙනචි වුච්චමානං න සුතං, අපරිසඞ්කිතං නාම අත්තනො වා පරස්ස වා දිට්ඨසුතමුතවසෙන චෙතසා අපරිසඞ්කිතං, ඉති එවරූපෙන අමූලකෙන. පාරාජිකෙනාති භික්ඛුනො අනුරූපෙසු එකූනවීසතියා අඤ්ඤතරෙන, පදභාජනෙ (පාරා. 386) පන පාරාජිකුද්දෙසෙ ආගතානෙව ගහෙත්වා ‘‘චතුන්නං අඤ්ඤතරෙනා’’ති වුත්තං. අනුද්ධංසෙය්‍යාති ධංසෙය්‍ය විද්ධංසෙය්‍ය පධංසෙය්‍ය අභිභවෙය්‍ය. තං පන අනුද්ධංසනං යස්මා අත්තනා චොදෙන්තොපි පරෙන චොදාපෙන්තොපි කරොති, තස්මාස්ස පදභාජනෙ ‘‘චොදෙති වා චොදාපෙති වා’’ති වුත්තං. තත්ථ වත්ථුසන්දස්සනා ආපත්තිසන්දස්සනා සංවාසප්පටික්ඛෙපො සාමීචිප්පටික්ඛෙපොති සඞ්ඛෙපතො චතස්සො චොදනා. තාසු වත්ථුසන්දස්සනා නාම ‘‘ත්වං මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවී’’තිආදිනා නයෙන පවත්තා. ආපත්තිසන්දස්සනා නාම ‘‘ත්වං මෙථුනධම්මාපත්තිං ආපන්නො’’තිආදිනා නයෙන පවත්තා. සංවාසප්පටික්ඛෙපො නාම ‘‘නත්ථි තයා සද්ධිං උපොසථො වා පවාරණා වා සඞ්ඝකම්මං වා’’ති එවං පවත්තො. එත්තාවතා පන සීසං න එති, ‘‘අස්සමණොසී’’තිආදීහි වචනෙහි සද්ධිං ඝටිතෙයෙව සීසං එති. සාමීචිප්පටික්ඛෙපො නාම අභිවාදනපච්චුට්ඨානඅඤ්ජලිකම්මසාමීචිකම්මබීජනිකම්මාදීනං අකරණං, තං පටිපාතියා වන්දනාදීනි කරොතො එකස්ස අකත්වා සෙසානං කරණකාලෙ වෙදිතබ්බං. එත්තාවතා ච චොදනා නාම හොති, ආපත්ති පන සීසං න එති. ‘‘කස්මා මම වන්දනාදීනි න කරොසී’’ති පුච්ඡිතෙ පන ‘‘අස්සමණොසී’’තිආදිවචනෙහි සද්ධිං ඝටිතෙයෙව සීසං එති, තස්මා යො භික්ඛු භික්ඛුං සමීපෙ ඨත්වා ‘‘ත්වං මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවී’’ති වා ‘‘අස්සමණොසී’’ති වා ආදීහි වචනෙහි හත්ථමුද්දාය එව වා එතමත්ථං දීපෙන්තො සයං වා චොදෙති, ගහට්ඨපබ්බජිතෙසු වා අඤ්ඤතරෙන චොදාපෙති, අයං අනුද්ධංසෙති නාම. අප්පෙව නාම නං ඉමම්හා බ්‍රහ්මචරියා චාවෙය්‍යන්ති අපි එව නාම නං පුග්ගලං ඉමම්හා සෙට්ඨචරියා අපනෙය්‍යං. ‘‘සාධු වතස්ස සචාහං ඉමං පුග්ගලං ඉමම්හා බ්‍රහ්මචරියා චාවෙය්‍ය’’න්ති ඉමිනා අධිප්පායෙන අනුද්ධංසෙය්‍යාති වුත්තං හොති. එතෙන එකං චාවනාධිප්පායං ගහෙත්වා අවසෙසා අක්කොසාධිප්පායො කම්මාධිප්පායො වුට්ඨානාධිප්පායො උපොසථට්ඨපනාධිප්පායො පවාරණට්ඨපනාධිප්පායො අනුවිජ්ජනාධිප්පායො ධම්මකථාධිප්පායොති සත්ත අධිප්පායා පටික්ඛිත්තා හොන්ති. තතො අපරෙන සමයෙනාති යස්මිං සමයෙ අනුද්ධංසිතො හොති, තතො අඤ්ඤස්මිං සමයෙ. සමනුග්ගාහීයමානො වාති අනුවිජ්ජකෙන කිං තෙ දිට්ඨන්තිආදිනා නයෙන අනුවිජ්ජියමානො උපපරික්ඛියමානො. අසමනුග්ගාහීයමානො වාති දිට්ඨාදීසු කෙනචි වත්ථුනාවා අනුවිජ්ජකාදීසු යෙන කෙනචි පුග්ගලෙන වා අවුච්චමානො. ඉමෙසං පන පදානං පරතො ‘‘භික්ඛු ච දොසං පතිට්ඨාතී’’ති ඉමිනා සම්බන්ධො. ඉදඤ්හි වුත්තං හොති – එවං සමනුග්ගාහීයමානො වා අසමනුග්ගාහීයමානො වා භික්ඛු ච දොසං පතිට්ඨාති පටිච්ච තිට්ඨති පටිජානාති, සඞ්ඝාදිසෙසොති. ඉදඤ්ච අමූලකභාවස්ස පාකටකාලදස්සනත්ථං වුත්තං. ආපත්තිං පන අනුද්ධංසිතක්ඛණෙයෙව ආපජ්ජති. අමූලකඤ්චෙව තං අධිකරණං හොතීති එත්ථ පන දිට්ඨමූලාදීනං අභාවෙන අමූලකං, සමථෙහි අධිකරණීයභාවෙන අධිකරණං. යඤ්හි අධිකිච්ච ආරබ්භ පටිච්ච සන්ධාය සමථා පවත්තන්ති, තං අධිකරණං. ඉධ පන පාරාජිකසඞ්ඛාතං ආපත්තාධිකරණමෙව අධිප්පෙතං. යදි හි තං අධිකරණං දිට්ඨාදීහි මූලෙහි අමූලකඤ්චෙව හොති, අයං චොදෙතුං ආගතො භික්ඛු ච දොසං පතිට්ඨාති පටිච්ච තිට්ඨති, ‘‘තුච්ඡකං මයා භණිත’’න්තිආදීනි (පාරා. 386) වදන්තො පටිජානාති, තස්ස භික්ඛුනො අනුද්ධංසිතක්ඛණෙයෙව සඞ්ඝාදිසෙසොති, අයං සික්ඛාපදස්ස පදානුක්කමෙන අත්ථො.

රාජගහෙ මෙත්තියභූමජකෙ භික්ඛූ ආරබ්භ අමූලකෙන පාරාජිකෙන අනුද්ධංසනවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, සාධාරණපඤ්ඤත්ති, සාණත්තිකං, කතූපසම්පදං සුද්ධං වා අසුද්ධං වා පුග්ගලං යෙන පාරාජිකෙන චොදෙති, තං ‘‘අයං අනජ්ඣාපන්නො’’ති ඤත්වා චාවනාධිප්පායෙන ‘‘කරොතු මෙ ආයස්මා ඔකාසං, අහං තං වත්තුකාමො’’ති එවං ඔකාසං අකාරෙත්වා චොදෙන්තස්ස සචෙ සො තඞ්ඛණෙයෙව ජානාති ‘‘මං චොදෙතී’’ති, වාචාය වාචාය සඞ්ඝාදිසෙසො චෙව දුක්කටඤ්ච. ඔකාසං කාරෙත්වා චොදෙන්තස්ස සඞ්ඝාදිසෙසොයෙව. හත්ථමුද්දාය සම්මුඛා චොදෙන්තස්සාපි එසෙව නයො. පරම්මුඛා චොදෙන්තස්ස පන සීසං න එති. අත්තනා සමීපෙ ඨත්වා අඤ්ඤං භික්ඛුං ආණාපෙති, සො තස්ස වචනෙන තං චොදෙති, චොදාපකස්සෙව වුත්තනයෙන ආපත්තියො. අථ සොපි ‘‘මයා දිට්ඨං සුතං අත්ථී’’ති චොදෙති, ද්වින්නම්පි ජානානං තථෙව ආපත්තියො. අක්කොසාධිප්පායෙන පන ඔකාසං අකාරෙත්වා වදන්තස්ස වුත්තනයෙනෙව පාචිත්තියඤ්චෙව දුක්කටඤ්ච. ඔකාසං කාරෙත්වා වදන්තස්ස පාචිත්තියමෙව. කම්මාධිප්පායෙන අසම්මුඛා සත්තවිධම්පි කම්මං කරොන්තස්ස දුක්කටමෙව. වුට්ඨානාධිප්පායෙන ‘‘ත්වං ඉත්ථන්නාමං ආපත්තිං ආපන්නො, තං පටිකරොහී’’ති වදන්තස්ස, උපොසථං වා පවාරණං වා ඨපෙන්තස්ස ච ඔකාසකම්මං නත්ථි, ඨපනක්ඛෙත්තං පන ජානිතබ්බං, අනුවිජ්ජකස්සාපි ඔසටෙ වත්ථුස්මිං ‘‘අත්ථෙතං තවා’’ති අනුවිජ්ජනාධිප්පායෙන වදන්තස්ස ඔකාසකම්මං නත්ථි, ධම්මකථිකස්සාපි ‘‘යො ඉදඤ්ච ඉදඤ්ච කරොති, අයං අස්සමණො’’තිආදිනා නයෙන අනොදිසකං ධම්මං කථෙන්තස්ස ඔකාසකම්මං නත්ථි. සචෙ පන ඔදිස්ස නියමෙත්වා ‘‘අසුකො ච අසුකො ච අස්සමණො අනුපාසකො’’ති කථෙති, ආසනතො ඔරුය්හ ආපත්තිං දෙසෙත්වා ගන්තබ්බං. උම්මත්තකාදීනඤ්ච අනාපත්ති, සීලවිපත්ති, යං චොදෙති වා චොදාපෙති වා, තස්ස ‘‘උපසම්පන්නො’’ති සඞ්ඛ්‍යුපගමනං, තස්මිං සුද්ධසඤ්ඤිතා, යෙන පාරාජිකෙන චොදෙති, තස්ස දිට්ඨාදිවසෙන අමූලකතා, චාවනාධිප්පායෙන සම්මුඛාචොදනා, තස්ස තඞ්ඛණවිජානනන්ති ඉමානෙත්ථ පඤ්ච අඞ්ගානි. සමුට්ඨානාදීනි අදින්නාදානසදිසානි. වෙදනා පනෙත්ථ දුක්ඛායෙවාති.

දුට්ඨදොසසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.