6. ආරාමවග්ගො

1. ආරාමපවිසනසික්ඛාපදවණ්ණනා

ආරාමවග්ගස්ස පඨමෙ සභික්ඛුකං ආරාමන්ති යත්ථ භික්ඛූ රුක්ඛමූලෙපි වසන්ති, තං පදෙසං. අනාපුච්ඡාති එත්ථ භික්ඛුසාමණෙරආරාමිකෙසු යංකිඤ්චි අනාපුච්ඡා, පරික්ඛිත්තස්ස ආරාමස්ස පරික්ඛෙපං අතික්කමන්තියා, අපරික්ඛිත්තස්ස උපචාරං ඔක්කමන්තියා පඨමපාදෙ දුක්කටං, දුතියපාදෙ පාචිත්තියං.

සාවත්ථියං සම්බහුලා භික්ඛුනියො ආරබ්භ අනාපුච්ඡා ආරාමං පවිසනවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, ‘‘සන්තං භික්ඛුං අනාපුච්ඡා’’ති ච ‘‘ජානං සභික්ඛුක’’න්ති ච ඉමානෙත්ථ ද්වෙ අනුපඤ්ඤත්තියො, සභික්ඛුකෙ වෙමතිකාය, අභික්ඛුකෙ සභික්ඛුකසඤ්ඤාය චෙව වෙමතිකාය ච දුක්කටං. තස්මිං පන දුවිධෙපි අභික්ඛුකසඤ්ඤාය, සන්තං භික්ඛුං ආපුච්ඡා පවිසන්තියා, පඨමප්පවිට්ඨානං වා භික්ඛුනීනං සීසංනුලොකිකාය, යත්ථ වා භික්ඛුනියො සන්නිපතිතා, තත්ථ ‘‘තාසං සන්තිකං ගච්ඡාමී’’ති සඤ්ඤාය, ආරාමෙන වා මග්ගො හොති, තෙන ගච්ඡන්තියා, ආපදාසු, උම්මත්තිකාදීනඤ්ච අනාපත්ති. සභික්ඛුකාරාමතා, සභික්ඛුකසඤ්ඤිතා, වුත්තපරිච්ඡෙදාතික්කමො, අනුඤ්ඤාතකාරණාභාවොති ඉමානෙත්ථ චත්තාරි අඞ්ගානි. සමනුභාසනසමඋට්ඨානං, කිරියාකිරියං, සඤ්ඤාවිමොක්ඛං, සචිත්තකං, පණ්ණත්තිවජ්ජං, කායකම්මං, වචීකම්මං, තිචිත්තං, තිවෙදනන්ති.

ආරාමපවිසනසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

2. භික්ඛුඅක්කොසනසික්ඛාපදවණ්ණනා

දුතියෙ අක්කොසෙය්‍යාති දසන්නං අක්කොසවත්ථූනං අඤ්ඤතරෙන සම්මුඛා වා පරම්මුඛා වා අක්කොසෙය්‍ය. පරිභාසෙය්‍යාති භයමස්ස උපදංසෙය්‍ය. පාචිත්තියන්ති තස්සා එවං කරොන්තියා පාචිත්තියං.

වෙසාලියං ඡබ්බග්ගියා භික්ඛුනියො ආරබ්භ ආයස්මන්තං උපාලිං අක්කොසනවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, තිකපාචිත්තියං, අනුපසම්පන්නෙ තිකදුක්කටං, අත්ථධම්මඅනුසාසනිපුරෙක්ඛාරාය, උම්මත්තිකාදීනඤ්ච අනාපත්ති. උපසම්පන්නතා, අක්කොසනපරිභාසනං, අත්ථපුරෙක්ඛාරතාදීනං අභාවොති ඉමානෙත්ථ තීණි අඞ්ගානි. සමුට්ඨානාදීනි අදින්නාදානසදිසානි, ඉදං පන දුක්ඛවෙදනන්ති.

භික්ඛුඅක්කොසනසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

3. ගණපරිභාසනසික්ඛාපදවණ්ණනා

තතියෙ චණ්ඩිකතාති කුද්ධා. ගණන්ති භික්ඛුනිසඞ්ඝං. පරිභාසෙය්‍යාති එත්ථ ‘‘බාලා එතා අබ්‍යත්තා එතා, නෙතා ජානන්ති කම්මං වා කම්මදොසං වා කම්මසම්පත්තිං වා කම්මවිපත්තිං වා’’ති එවං යත්ථ කත්ථචි පරිභාසන්තියා පාචිත්තියං.

සාවත්ථියං ථුල්ලනන්දං ආරබ්භ ගණං පරිභාසනවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, සම්බහුලා වා එකං වා අනුපසම්පන්නං වා පරිභාසන්තියා දුක්කටං. සෙසං දුතියසදිසමෙවාති.

ගණපරිභාසනසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

4. පවාරිතසික්ඛාපදවණ්ණනා

චතුත්ථෙ ගණභොජනෙ වුත්තනයෙන නිමන්තිතා, පවාරණාසික්ඛාපදෙ වුත්තනයෙන පවාරිතා වෙදිතබ්බා. පාචිත්තියන්ති තස්සා පුරෙභත්තං ඨපෙත්වා යාගුඤ්චෙව සෙසානි ච තීණි කාලිකානි අඤ්ඤං යංකිඤ්චි ආමිසං අජ්ඣොහරණත්ථාය පටිග්ගණ්හන්තියා ගහණෙ දුක්කටං, අජ්ඣොහාරෙ අජ්ඣොහාරෙ පාචිත්තියං.

සාවත්ථියං සම්බහුලා භික්ඛුනියො ආරබ්භ අඤ්ඤත්‍ර භුඤ්ජනවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, තීණි කාලිකානි ආහාරත්ථාය පටිග්ගණ්හන්තියාපි අජ්ඣොහරන්තියාපි දුක්කටං. යා පන නිමන්තිතා අප්පවාරිතා යාගුං පිවති, සාමිකෙ අපලොකෙත්වා භුඤ්ජති, තීණි කාලිකානි සති පච්චයෙ පරිභුඤ්ජති, තස්සා, උම්මත්තිකාදීනඤ්ච අනාපත්ති. නිමන්තිතා වා පවාරිතා වා තං උභයං වා, පුරෙභත්තං වුත්තලක්ඛණස්ස ආමිසස්ස අජ්ඣොහාරො, සාමිකානං අනාපුච්ඡනන්ති ඉමානෙත්ථ තීණි අඞ්ගානි. අද්ධානසමුට්ඨානං, නිමන්තිතාය අනාපුච්ඡා භුඤ්ජන්තියා ආපත්තිසම්භවතො සියා කිරියාකිරියං, පවාරිතාය කප්පියං කාරෙත්වාපි අකාරෙත්වාපි පරිභුඤ්ජන්තියා ආපත්තිසම්භවතො සියා කිරියං, නොසඤ්ඤාවිමොක්ඛං, අචිත්තකං, පණ්ණත්තිවජ්ජං කායකම්මං, වචීකම්මං, තිචිත්තං, තිවෙදනන්ති.

පවාරිතසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

5. කුලමච්ඡරිනීසික්ඛාපදවණ්ණනා

පඤ්චමෙ කුලෙ මච්ඡරො කුලමච්ඡරො, කුලමච්ඡරො එතිස්සා අත්ථි, කුලං වා මච්ඡරායතීති කුලමච්ඡරිනී. අස්සාති යා ඊදිසී භවෙය්‍ය. පාචිත්තියන්ති තස්සා ‘‘යං කුලං භික්ඛුනීනං පච්චයෙ දාතුකාමං, කථං නාම තත්ථ භික්ඛුනියො න ගච්ඡෙය්‍යු’’න්ති භික්ඛුනීනං වා සන්තිකෙ කුලස්ස, ‘‘කථං නාම ඉමෙ තාසං කිඤ්චි න දජ්ජෙය්‍යු’’න්ති කුලස්ස වා සන්තිකෙ භික්ඛුනීනං අවණ්ණං භාසන්තියා පාචිත්තියං.

සාවත්ථියං අඤ්ඤතරං භික්ඛුනිං ආරබ්භ කුලමච්ඡරායනවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං. අමච්ඡරායිත්වා සන්තංයෙව ආදීනවං ආචික්ඛන්තියා, උම්මත්තිකාදීනඤ්ච අනාපත්ති. භික්ඛුනීනං අලාභකාමතා, කුලස්ස වා සන්තිකෙ භික්ඛුනීනං භික්ඛුනීනං වා සන්තිකෙ කුලස්ස අවණ්ණභණනන්ති ඉමානෙත්ථ ද්වෙ අඞ්ගානි. සමුට්ඨානාදීනි අදින්නාදානසදිසානි, ඉදං පන දුක්ඛවෙදනන්ති.

කුලමච්ඡරිනීසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

6. අභික්ඛුකාවාසසික්ඛාපදවණ්ණනා

ඡට්ඨෙ සචෙ භික්ඛුනුපස්සයතො අද්ධයොජනබ්භන්තරෙ ඔවාදදායකා භික්ඛූ න වසන්ති, මග්ගො වා අඛෙමො හොති න සක්කා අනන්තරායෙන ගන්තුං, අයං අභික්ඛුකො නාම ආවාසො. තත්ථ ‘‘වස්සං වසිස්සාමී’’ති සෙනාසනපඤ්ඤාපනපානීයඋපට්ඨාපනාදීනි කරොන්තියා දුක්කටං, සහ අරුණුග්ගමනා පාචිත්තියං. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරො පන සමන්තපාසාදිකායං (පාචි. අට්ඨ. 144 ආදයො) වුත්තො.

සාවත්ථියං සම්බහුලා භික්ඛුනියො ආරබ්භ අභික්ඛුකෙ ආවාසෙ වස්සං වසනවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, යත්ථ පන වස්සූපගතා භික්ඛූ පක්කන්තා වා හොන්ති විබ්භන්තා වා කාලඞ්කතා වා පක්ඛසඞ්කන්තා වා තත්ථ වසන්තියා, ආපදාසු, උම්මත්තිකාදීනඤ්ච අනාපත්ති. අභික්ඛුකාවාසතා, වස්සූපගමනං, අරුණුග්ගමනන්ති ඉමානෙත්ථ තීණි අඞ්ගානි. සමුට්ඨානාදීනි එළකලොමසදිසානෙවාති.

අභික්ඛුකාවාසසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

7. අපවාරණාසික්ඛාපදවණ්ණනා

සත්තමෙ වස්සංවුට්ඨාති පුරිමං වා පච්ඡිමං වා තෙමාසං වුට්ඨා. උභතොසඞ්ඝෙති භික්ඛුනිසඞ්ඝෙ චෙව භික්ඛුසඞ්ඝෙ ච. අයං පනෙත්ථ විනිච්ඡයකථා – භික්ඛුනීහි චාතුද්දසෙයෙව සන්නිපතිත්වා ‘‘සුණාතු මෙ, අය්‍යෙ, සඞ්ඝො, අජ්ජ පවාරණා චාතුද්දසී, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො පවාරෙය්‍යා’’ති එවං සබ්බසඞ්ගාහිකඤත්තිං වා, ‘‘තෙවාචිකං පවාරෙය්‍යා’’ති එවං තෙවාචිකඤත්තිං වා, සති අන්තරායෙ ‘‘ද්වෙවාචිකං, එකවාචිකං, සමානවස්සිකං පවාරෙය්‍යා’’ති එවං ද්වෙවාචිකාදිඤත්තිං වා ඨපෙත්වා සබ්බසඞ්ගාහිකඤත්ති චෙ ඨපිතා, ‘‘සඞ්ඝං, අය්‍යෙ, පවාරෙමි දිට්ඨෙන වා සුතෙන වා පරිසඞ්කාය වා, වදන්තු මං අය්‍යායො අනුකම්පං උපාදාය, පස්සන්තී පටිකරිස්සාමී’’ති (චූළව. 427) එවං සකිං වා, ‘‘දුතියම්පි, අය්‍යෙ, සඞ්ඝං…පෙ… තතියම්පි, අය්‍යෙ, සඞ්ඝං…පෙ… පටිකරිස්සාමී’’ති එවං ද්වත්තික්ඛත්තුං වා වත්වා පටිපාටියා පවාරෙතබ්බං. තෙවාචිකාය ඤත්තියා වචනං න හාපෙතබ්බං, ද්වෙවාචිකාදීසු වඩ්ඪෙතුං වට්ටති, හාපෙතුං න වට්ටති. එවං භික්ඛුනිසඞ්ඝෙ පවාරෙත්වා තත්ථෙව එකා භික්ඛුනී භික්ඛුනික්ඛන්ධකෙ (චූළව. 427) වුත්තෙන ඤත්තිදුතියකම්මෙන භික්ඛුනිසඞ්ඝස්සත්ථාය භික්ඛුසඞ්ඝං පවාරෙතුං සම්මන්නිතබ්බා. තාය සම්මතාය භික්ඛුනියා පන්නරසෙ භික්ඛුනිසඞ්ඝං ආදාය භික්ඛුසඞ්ඝං උපසඞ්කමිත්වා එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා එවමස්ස වචනීයො ‘‘භික්ඛුනිසඞ්ඝො අය්‍ය භික්ඛුසඞ්ඝං පවාරෙති දිට්ඨෙන වා සුතෙන වා පරිසඞ්කාය වා, වදතාය්‍ය භික්ඛුසඞ්ඝො භික්ඛුනිසඞ්ඝං අනුකම්පං උපාදාය, පස්සන්තො පටිකරිස්සති, දුතියම්පි අය්‍ය…පෙ… තතියම්පි අය්‍ය…පෙ… පස්සන්තො පටිකරිස්සතී’’ති එවං පවාරෙතබ්බං.

සචෙ පඤ්චවග්ගො භික්ඛුනිසඞ්ඝො න පූරති, චතූහි වා තීහි වා ගණඤත්තිං ඨපෙත්වා, ද්වීහි විනා ඤත්තියා අඤ්ඤමඤ්ඤං පවාරෙතබ්බං. එකාය ‘‘අජ්ජ මෙ පවාරණා’’ති අධිට්ඨාතබ්බං.

විහාරං පන ගන්ත්වා ‘‘භික්ඛුනියො, අය්‍ය, භික්ඛුසඞ්ඝං පවාරෙන්ති දිට්ඨෙන වා සුතෙන වා පරිසඞ්කාය වා, වදතාය්‍ය භික්ඛුසඞ්ඝො භික්ඛුනියො අනුකම්පං උපාදාය, පස්සන්තියො පටිකරිස්සන්තී’’ති ච, ‘‘අහං, අය්‍ය, භික්ඛුසඞ්ඝං පවාරෙමි දිට්ඨෙන වා සුතෙන වා පරිසඞ්කාය වා, වදතු මං, අය්‍ය, භික්ඛුසඞ්ඝො අනුකම්පං උපාදාය, පස්සන්තී පටිකරිස්සාමී’’ති ච එවං තික්ඛත්තුං වත්තබ්බං.

සචෙ භික්ඛුසඞ්ඝො න පූරති, ‘‘භික්ඛුනිසඞ්ඝො, අය්‍ය, අය්‍යෙ පවාරෙති දිට්ඨෙන වා සුතෙන වා පරිසඞ්කාය වා, වදන්තු අය්‍යා භික්ඛුනිසඞ්ඝං අනුකම්පං උපාදාය, පස්සන්තො පටිකරිස්සතී’’ති ච, ‘‘භික්ඛුනිසඞ්ඝො, අය්‍ය, අය්‍යං පවාරෙති දිට්ඨෙන වා සුතෙන වා පරිසඞ්කාය වා, වදතාය්‍යො භික්ඛුනිසඞ්ඝං අනුකම්පං උපාදාය, පස්සන්තො පටිකරිස්සතී’’ති ච එවං තික්ඛත්තුං වත්තබ්බං.

උභින්නං අපරිපූරියා ‘‘භික්ඛුනියො, අය්‍යා, අය්‍යෙ පවාරෙන්ති දිට්ඨෙන වා සුතෙන වා පරිසඞ්කාය වා, වදන්තාය්‍යා භික්ඛුනියො අනුකම්පං උපාදාය, පස්සන්තියො පටිකරිස්සන්තී’’ති ච, ‘‘භික්ඛුනියො, අය්‍ය, අය්‍යං පවාරෙන්ති දිට්ඨෙන වා සුතෙන වා පරිසඞ්කාය වා, වදතාය්‍යො භික්ඛුනියො අනුකම්පං උපාදාය, පස්සන්තියො පටිකරිස්සන්තී’’ති ච, ‘‘අහං, අය්‍යා, අය්‍යෙ පවාරෙමි දිට්ඨෙන වා සුතෙන වා…පෙ… වදන්තු මං, අය්‍යා, අනුකම්පං උපාදාය, පස්සන්තී පටිකරිස්සාමී’’ති ච, ‘‘අහං, අය්‍ය, අය්‍යං පවාරෙමි දිට්ඨෙන වා සුතෙන වා…පෙ… වදතු මං, අය්‍යො, අනුකම්පං උපාදාය, පස්සන්තී පටිකරිස්සාමී’’ති ච එවං තික්ඛත්තුං වත්තබ්බං. සබ්බාහෙව හි ඉමිනා නයෙන උභතොසඞ්ඝෙ පවාරිතා හොති, යා පන වස්සංවුට්ඨා ‘‘උභතොසඞ්ඝෙ එවං න පවාරෙස්සාමී’’ති ධුරං නික්ඛිපති, තස්සා සහ ධුරනික්ඛෙපෙන පාචිත්තියං.

සාවත්ථියං සම්බහුලා භික්ඛුනියො ආරබ්භ වස්සං වසිත්වා න පවාරණාවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං. අන්තරායෙ පන සති, පරියෙසිත්වා භික්ඛූ අලභන්තියා, ගිලානාය, ආපදාසු, උම්මත්තිකාදීනඤ්ච අනාපත්ති. වස්සංවුට්ඨතා, න උභතොසඞ්ඝෙ පවාරණා, අනුඤ්ඤාතකාරණාභාවොති ඉමානෙත්ථ තීණි අඞ්ගානි. සමුට්ඨානාදීනි සමනුභාසනසදිසානීති.

අපවාරණාසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

8. ඔවාදසික්ඛාපදවණ්ණනා

අට්ඨමෙ ඔවාදායාති ගරුධම්මස්සවනත්ථාය. සංවාසායාති උපොසථපුච්ඡනත්ථාය චෙව පවාරණත්ථාය ච. පාචිත්තියන්ති ‘‘එතෙසං අත්ථාය න ගච්ඡාමී’’ති ධුරං නික්ඛිත්තමත්තෙ පාචිත්තියං.

සක්කෙසු ඡබ්බග්ගියා භික්ඛුනියො ආරබ්භ ඔවාදාය අගමනවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං. අන්තරායෙ පන සති, පරියෙසිත්වා දුතියිකං අලභන්තියා, ගිලානාය, ආපදාසු, උම්මත්තිකාදීනඤ්ච අනාපත්ති. ඔවාදසංවාසානං අත්ථාය අගමනං, අනුඤ්ඤාතකාරණාභාවොති ඉමානෙත්ථ ද්වෙ අඞ්ගානි. සමුට්ඨානාදීනි පඨමපාරාජිකසදිසානි, ඉදං පන අකිරියං, දුක්ඛවෙදනන්ති.

ඔවාදසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

9. ඔවාදූපසඞ්කමනසික්ඛාපදවණ්ණනා

නවමෙ අන්වද්ධමාසන්ති අද්ධමාසෙ අද්ධමාසෙ. උපොසථපුච්ඡකන්ති උපොසථපුච්ඡනං. ඔවාදූපසඞ්කමනන්ති ඔවාදත්ථාය උපසඞ්කමනං. තං අතික්කාමෙන්තියාති එත්ථ භික්ඛුනීහි තෙරසෙ වා චාතුද්දසෙ වා ආරාමං ගන්ත්වා ‘‘අයං උපොසථො චාතුද්දසො පන්නරසො’’ති පුච්ඡිතබ්බං, උපොසථදිවසෙ නිදානවණ්ණනායං වුත්තනයෙන ඔවාදූපසඞ්කමනං යාචිතබ්බං. යා භික්ඛුනී වුත්තප්පකාරෙ කාලෙ තදුභයං න කරොති, සා තං අතික්කාමෙති නාම, තස්සා ‘‘උපොසථම්පි න පුච්ඡිස්සාමි, ඔවාදම්පි න යාචිස්සාමී’’ති ධුරං නික්ඛිත්තමත්තෙ පාචිත්තියං.

සාවත්ථියං සම්බහුලා භික්ඛුනියො ආරබ්භ උපොසථඔවාදානං අපුච්ඡනඅයාචනවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, අනාපත්ති අට්ඨමසදිසායෙව. උපොසථොවාදානං අපුච්ඡනඅයාචනායං ධුරනික්ඛෙපො, අනුඤ්ඤාතකාරණාභාවොති ඉමානෙත්ථ ද්වෙ අඞ්ගානි. සමුට්ඨානාදීනි සමනුභාසනසදිසානීති.

ඔවාදූපසඞ්කමනසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

10. පසාඛෙජාතසික්ඛාපදවණ්ණනා

දසමෙ පසාඛෙති නාභියා හෙට්ඨා ජාණුමණ්ඩලානං උපරිපදෙසෙ. තතො හි යස්මා රුක්ඛස්ස සාඛා විය උභො ඌරූ පභිජ්ජිත්වා ගතා, තස්මා සො ‘‘පසාඛො’’ති වුච්චති, තස්මිං පසාඛෙ. ගණ්ඩන්ති යංකිඤ්චි ගණ්ඩං. රුධිතන්ති වණං. භෙදාපෙය්‍ය වාතිආදීසු සචෙ ‘‘භින්ද ඵාලෙහී’’ති සබ්බානි ආණාපෙති, සො ච තථෙව කරොති, ඡ දුක්කටානි ඡ ච පාචිත්තියානි. අථාපි ‘‘යංකිඤ්චි එත්ථ කත්තබ්බං, තං සබ්බං කරොහී’’ති එවං ආණාපෙති, සො ච සබ්බානිපි භෙදනාදීනි කරොති, එකවාචාය ඡ දුක්කටානි ඡ ච පාචිත්තියානි. සචෙ පන භෙදනාදීසු එකංයෙව ‘‘ඉදං නාම කරොහී’’ති ආණාපෙති, සො ච සබ්බානි කරොති. යං ආණත්තං, තස්සෙව කරණෙ පාචිත්තියං.

සාවත්ථියං අඤ්ඤතරං භික්ඛුනිං ආරබ්භ පසාඛෙ ජාතං ගණ්ඩං පුරිසෙන භෙදාපනවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, අපලොකෙත්වා වා විඤ්ඤුං වා යංකඤ්චි දුතියිකං ගහෙත්වා එවං කරොන්තියා, උම්මත්තිකාදීනඤ්ච අනාපත්ති. පසාඛෙ ජාතතා, අනපලොකනං, දුතියිකාභාවො, පුරිසෙන භෙදාදීනං කාරාපනන්ති ඉමානෙත්ථ චත්තාරි අඞ්ගානි. සමුට්ඨානාදීනි කථිනසදිසානි, ඉදං පන කිරියාකිරියන්ති.

පසාඛෙජාතසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ආරාමවග්ගො ඡට්ඨො.