පාචිත්තියකණ්ඩො

1. ලසුණවග්ගො

1. ලසුණසික්ඛාපදවණ්ණනා

පාචිත්තියෙසු ලසුණවග්ගස්ස තාව පඨමෙ ලසුණන්ති මගධරට්ඨෙ ජාතං ආමකං භණ්ඩිකලසුණමෙව, න එකද්විතිමිඤ්ජකං. තඤ්හි ‘‘ඛාදිස්සාමී’’ති පටිග්ගණ්හන්තියා දුක්කටං, අජ්ඣොහාරෙ අජ්ඣොහාරෙ පාචිත්තියං.

සාවත්ථියං ථුල්ලනන්දං ආරබ්භ ලසුණං හරාපනවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, තිකපාචිත්තියං, අලසුණෙ ද්විකදුක්කටං. තස්මිං පන අලසුණසඤ්ඤාය, පලණ්ඩුකෙ, භඤ්ජනකෙ, හරිතකෙ, චාපලසුණෙ, සූපසම්පාකෙ, මංසසම්පාකෙ, තෙලසම්පාකෙ, සාළවෙ, උත්තරිභඞ්ගෙ, උම්මත්තිකාදීනඤ්ච අනාපත්ති. ආමකලසුණඤ්චෙව, අජ්ඣොහරණඤ්චාති ඉමානෙත්ථ ද්වෙ අඞ්ගානි. සමුට්ඨානාදීනි එළකලොමසදිසානීති.

ලසුණසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

2. සම්බාධලොමසික්ඛාපදවණ්ණනා

දුතියෙ සම්බාධෙති පටිච්ඡන්නොකාසෙ, උපකච්ඡකෙසු ච මුත්තකරණෙ චාති අත්ථො. සංහරාපෙය්‍යාති එත්ථ ඛුරසණ්ඩාසකත්තරිආදීසු යෙන කෙනචි සංහරාපෙන්තියා පයොගගණනාය පාචිත්තියං, න ලොමගණනාය.

සාවත්ථියං ඡබ්බග්ගියා භික්ඛුනියො ආරබ්භ සම්බාධෙ ලොමං සංහරාපනවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, අත්තනො අත්ථාය අඤ්ඤං ආණාපෙන්තියා සාණත්තිකං, ආපත්තිභෙදොනත්ථි. ආබාධපච්චයා, උම්මත්තිකාදීනඤ්ච අනාපත්ති. ආබාධාභාවො, සම්බාධෙ ලොමසංහරණන්ති ඉමානෙත්ථ ද්වෙ අඞ්ගානි. සමුට්ඨානාදීනි භික්ඛුනියා සද්ධිං එකද්ධානමග්ගගමනසික්ඛාපදසදිසානීති.

සම්බාධලොමසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

3. තලඝාතකසික්ඛාපදවණ්ණනා

තතියෙ තලඝාතකෙති අන්තමසො උප්පලකෙසරෙනාපි මුත්තකරණස්ස තලඝාතනෙ මුත්තකරණම්හි පහාරදානෙ පාචිත්තියන්ති අත්ථො.

සාවත්ථියං ද්වෙ භික්ඛුනියො ආරබ්භ තලඝාතකරණවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, පුරිමනයෙනෙව සාණත්තිකං, ආපත්තිභෙදො නත්ථි. ඉතො පරං පන යත්ථ නත්ථි, තත්ථ අවත්වාව ගමිස්සාම. ආබාධපච්චයා ගණ්ඩං වා වණං වා පහරන්තියා, උම්මත්තිකාදීනඤ්ච අනාපත්ති. ආබාධාභාවො, මුත්තකරණෙ පහාරදානං, ඵස්සසාදියනන්ති ඉමානෙත්ථ තීණි අඞ්ගානි. සමුට්ඨානාදීනි පඨමපාරාජිකසදිසානීති.

තලඝාතකසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

4. ජතුමට්ඨකසික්ඛාපදවණ්ණනා

චතුත්ථෙ ජතුමට්ඨකෙති ජතුනා කතෙ මට්ඨදණ්ඩකෙ. වත්ථුවසෙනෙතං වුත්තං, කාමරාගෙන පන උප්පලකෙසරම්පි පවෙසෙන්තියා ආපත්ති.

සාවත්ථියං අඤ්ඤතරං භික්ඛුනිං ආරබ්භ ජතුමට්ඨකසාදියනවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, සෙසං තතියසදිසමෙවාති.

ජතුමට්ඨකසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

5. උදකසුද්ධිකසික්ඛාපදවණ්ණනා

පඤ්චමෙ උදකසුද්ධිකන්ති මුත්තකරණස්ස ධොවනං. ආදියමානායාති කරොන්තියා. ද්වඞ්ගුලපබ්බපරමං ආදාතබ්බන්ති ද්වීසු අඞ්ගුලීසු එකෙකං කත්වා ද්වඞ්ගුලපබ්බපරමං ආදාතබ්බං. තං අතික්කාමෙන්තියාති සචෙ ධොවනකාලෙ රාගවසෙන විත්ථාරතො තතියාය අඞ්ගුලියා අග්ගපබ්බං, ගම්භීරතො එකිස්සාව අඞ්ගුලියා තතියපබ්බං පවෙසෙති පාචිත්තියං.

සක්කෙසු අඤ්ඤතරං භික්ඛුනිං ආරබ්භ අතිගම්භීරං උදකසුද්ධිකං ආදියනවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, තිකපාචිත්තියං, ඌනකද්වඞ්ගුලපබ්බෙ ද්විකදුක්කටං. තස්මිං පන ඌනකසඤ්ඤාය, ද්වඞ්ගුලපබ්බපරමං ආදියන්තියා, ආබාධපච්චයා අතිරෙකම්පි, උම්මත්තිකාදීනඤ්ච අනාපත්ති, සෙසං තතියසදිසමෙවාති.

උදකසුද්ධිකසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

6. උපතිට්ඨනසික්ඛාපදවණ්ණනා

ඡට්ඨෙ භුඤ්ජන්තස්සාති පඤ්චන්නං භොජනානං අඤ්ඤතරං භුඤ්ජතො. පානීයෙනාති සුද්ධෙන වා උදකෙන, තක්කාදීසු වා අඤ්ඤතරෙන. විධූපනෙනාති යාය කායචි බීජනියා. උපතිට්ඨෙය්‍යාති යා එතෙසු ද්වීසු අඤ්ඤතරං ගහෙත්වා හත්ථපාසෙ තිට්ඨති, තස්සා පාචිත්තියං.

සාවත්ථියං අඤ්ඤතරං භික්ඛුනිං ආරබ්භ භුඤ්ජන්තස්ස එවං තිට්ඨනවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, තිකපාචිත්තියං, හත්ථපාසං විජහිත්වා ඛාදනීයං ඛාදන්තස්ස උපතිට්ඨන්තියා දුක්කටං, අනුපසම්පන්නෙ තිකදුක්කටං. ‘‘ඉමං පිවථ, ඉමිනා බීජථා’’ති එවං දෙන්තියා වා, දාපෙන්තියා වා, අනුපසම්පන්නං වා උපතිට්ඨාපනත්ථං ආණාපෙන්තියා, උම්මත්තිකාදීනඤ්ච අනාපත්ති. භුඤ්ජන්තස්ස භික්ඛුනො හත්ථපාසෙ ඨානං, පානීයස්ස වා විධූපනස්ස වා ගහණන්ති ඉමානෙත්ථ ද්වෙ අඞ්ගානි. සමුට්ඨානාදීනි එළකලොමසදිසානීති.

උපතිට්ඨනසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

7. ආමකධඤ්ඤසික්ඛාපදවණ්ණනා

සත්තමෙ විඤ්ඤත්වාති අන්තමසො මාතරම්පි යාචිත්වා. භුඤ්ජෙය්‍යාති අජ්ඣොහරෙය්‍ය. එත්ථ ච විඤ්ඤත්ති චෙව භොජනඤ්ච පමාණං, තස්මා සයං විඤ්ඤත්වා අඤ්ඤාය භජ්ජනාදීනි කාරාපෙත්වා වා, අඤ්ඤාය විඤ්ඤාපෙත්වා සයං භජ්ජනාදීනි කත්වා වා පටිග්ගහණතො පට්ඨාය යාව දන්තෙහි සංඛාදනං, තාව පුබ්බප්පයොගෙසු දුක්කටානි, අජ්ඣොහාරෙ අජ්ඣොහාරෙ පාචිත්තියං.

සාවත්ථියං සම්බහුලා භික්ඛුනියො ආරබ්භ ආමකධඤ්ඤං විඤ්ඤාපනවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, සයං වා අඤ්ඤාය වා අවිඤ්ඤත්තියා ලද්ධං භජ්ජනාදීනි කත්වා වා කාරෙත්වා වා භුඤ්ජන්තියා දුක්කටං, අඤ්ඤාය විඤ්ඤත්තියා ලද්ධං පන සයං භජ්ජනාදීනි කත්වාපි කාරෙත්වාපි භුඤ්ජන්තියා දුක්කටමෙව. ආබාධෙ සති සෙදකම්මාදීනං අත්ථාය විඤ්ඤාපෙන්තියා, අවිඤ්ඤත්තියා ලබ්භමානං නවකම්මත්ථාය සම්පටිච්ඡන්තියා, ඤාතකප්පවාරිතට්ඨානෙ මුග්ගමාසාදිඅපරණ්ණං විඤ්ඤාපෙන්තියා, උම්මත්තිකාදීනඤ්ච අනාපත්ති. සත්තන්නං ධඤ්ඤානං අඤ්ඤතරස්ස විඤ්ඤාපනං වා විඤ්ඤාපාපනං වා, පටිලාභො, භජ්ජනාදීනි කත්වා වා කාරෙත්වා වා අජ්ඣොහරණන්ති ඉමානෙත්ථ තීණි අඞ්ගානි. සමුට්ඨානාදීනි අද්ධානමග්ගසික්ඛාපදසදිසානීති.

ආමකධඤ්ඤසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

8. පඨමඋච්චාරඡඩ්ඩනසික්ඛාපදවණ්ණනා

අට්ඨමෙ සඞ්කාරන්ති කචවරං. විඝාසන්ති යංකිඤ්චි පරිභුත්තාවසෙසං උච්ඡිට්ඨොදකම්පි දන්තකට්ඨම්පි, අට්ඨිකචලකෙසු පන වත්තබ්බමෙව නත්ථි. තිරොකුට්ටෙ වා තිරොපාකාරෙ වාති යස්සකස්සචි කුට්ටස්ස වා පාකාරස්ස වා පරතො. ඡඩ්ඩෙය්‍ය වා ඡඩ්ඩාපෙය්‍ය වාති සබ්බානිපෙතානි එකතො ඡඩ්ඩෙන්තියා එකප්පයොගෙ එකාපත්ති, සකිං ආණත්තියා බහුකෙපි ඡඩ්ඩිතෙ එකාව.

සාවත්ථියං අඤ්ඤතරං භික්ඛුනිං ආරබ්භ උච්චාරං තිරොකුට්ටෙ ඡඩ්ඩනවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, සාණත්තිකං, භික්ඛුස්ස දුක්කටං, ඔලොකෙත්වා වා අවලඤ්ජෙ වා ඡඩ්ඩෙන්තියා, උම්මත්තිකාදීනඤ්ච අනාපත්ති. උච්චාරාදිභාවො, අනොලොකනං, වලඤ්ජනට්ඨානං, තිරොකුට්ටතිරොපාකාරතා, ඡඩ්ඩනං වා ඡඩ්ඩාපනං වාති ඉමානෙත්ථ පඤ්ච අඞ්ගානි. සමුට්ඨානාදීනි සඤ්චරිත්තසදිසානි, ඉදං පන කිරියාකිරියන්ති.

පඨමඋච්චාරඡඩ්ඩනසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

9. දුතියඋච්චාරඡඩ්ඩනසික්ඛාපදවණ්ණනා

නවමෙ හරිතෙති ඛෙත්තෙ වා නාළිකෙරාදිආරාමෙ වා යත්ථකත්ථචි රොපිමහරිතට්ඨානෙ. තානි වත්ථූනි ඡඩ්ඩෙන්තියා වා ඡඩ්ඩාපෙන්තියා වා පුරිමනයෙනෙව ආපත්ති, තාදිසෙ ඨානෙ නිසීදිත්වා අන්තමසො උදකං පිවිත්වා මත්ථකච්ඡින්නං නාළිකෙරම්පි ඡඩ්ඩෙන්තියා ආපත්තියෙව.

සාවත්ථියං සම්බහුලා භික්ඛුනියො ආරබ්භ උච්චාරාදීනි හරිතෙ ඡඩ්ඩනවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, සාණත්තිකං, තිකපාචිත්තියං, භික්ඛුනො දුක්කටං, භික්ඛුනියාපි නික්ඛිත්තබීජෙ ඛෙත්තෙ යාව අඞ්කුරො න උට්ඨහති, තාව දුක්කටං, අහරිතෙ ද්විකදුක්කටං. තස්මිං පන අහරිතසඤ්ඤාය ඡඩ්ඩිතඛෙත්තෙ වා, සාමිකෙ අපලොකෙත්වා වා ඡඩ්ඩෙන්තියා, උම්මත්තිකාදීනඤ්ච අනාපත්ති. සෙසං අට්ඨමසදිසමෙවාති.

දුතියඋච්චාරඡඩ්ඩනසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

10. නච්චගීතසික්ඛාපදවණ්ණනා

දසමෙ නච්චන්ති අන්තමසො මොරනච්චම්පි. ගීතන්ති අන්තමසො ධම්මභාණකගීතම්පි. වාදිතන්ති අන්තමසො උදකභෙරිවාදිතම්පි. දස්සනායාති එතෙසු යංකිඤ්චි දස්සනාය ගච්ඡන්තියා පදෙ පදෙ දුක්කටං, යත්ථ ඨිතා පස්සති වා සුණාති වා, එකප්පයොගෙ එකාපත්ති, තං තං දිසං ඔලොකෙන්තියා පයොගෙ පයොගෙ ආපත්ති.

රාජගහෙ ඡබ්බග්ගියා භික්ඛුනියො ආරබ්භ නච්චාදීනි දස්සනාය ගමනවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, සයං තානි වත්ථූනි කරොන්තියා, අඤ්ඤං වා ආණාපෙන්තියා, ‘‘චෙතියස්ස උපහාරං දෙථා’’ති ඊදිසෙන පරියායෙන වා භණන්තියා, ‘‘චෙතියස්ස උපහාරං කරොමා’’ති වා වුත්තෙ ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡන්තියා ච පාචිත්තියමෙවාති සබ්බඅට්ඨකථාසු (පාචි. අට්ඨ. 835-837) වුත්තං, භික්ඛුනො සබ්බත්ථ දුක්කටං. ‘‘තුම්හාකං චෙතියස්ස උපට්ඨානං කරොමා’’ති වුත්තෙ පන ‘‘උපට්ඨානකරණං නාම සුන්දර’’න්ති ඊදිසං පරියායං භණන්තියා, ආරාමෙ ඨත්වා පස්සන්තියා වා සුණන්තියා වා, තථා අත්තනො ඨිතොකාසං ආගන්ත්වා පයොජිතං පටිපථං ගච්ඡන්තියා සම්මුඛීභූතං සලාකභත්තාදිකෙ සති කරණීයෙ ගන්ත්වා, ආපදාසු වා සමජ්ජට්ඨානං පවිසිත්වාපි පස්සන්තියා වා සුණන්තියා වා, උම්මත්තිකාදීනඤ්ච අනාපත්ති. නච්චාදීනං අඤ්ඤතරතා, අඤ්ඤත්‍ර අනුඤ්ඤාතකාරණා ගමනං, දස්සනං වා සවනං වාති ඉමානෙත්ථ තීණි අඞ්ගානි. සමුට්ඨානාදීනි එළකලොමසදිසානි, ඉදං පන ලොකවජ්ජං, අකුසලචිත්තං, තිවෙදනන්ති.

නච්චගීතසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ලසුණවග්ගො පඨමො.

2. රත්තන්ධකාරවග්ගො

1. රත්තන්ධකාරසික්ඛාපදවණ්ණනා

අන්ධකාරවග්ගස්ස පඨමෙ රත්තන්ධකාරෙති රත්තිඅන්ධකාරෙ. අප්පදීපෙති පජ්ජොතචන්දසූරියඅග්ගීසු එකෙකෙනාපි අනොභාසිතෙ. පුරිසෙනාති සන්තිට්ඨිතුං සල්ලපිතුඤ්ච විඤ්ඤුනා මනුස්සපුරිසෙන සද්ධිං. සන්තිට්ඨෙය්‍ය වාති හත්ථපාසෙ ඨිතමත්තාය පාචිත්තියං. සල්ලපෙය්‍යාති තත්ථ ඨත්වා ගෙහසිතකථං කථෙන්තියාපි පාචිත්තියමෙව.

සාවත්ථියං අඤ්ඤතරං භික්ඛුනිං ආරබ්භ එවං සන්තිට්ඨනවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, පුරිසස්ස හත්ථපාසං විජහිත්වා, යක්ඛාදීනං හත්ථපාසං අවිජහිත්වාපි සන්තිට්ඨන්තියා, සල්ලපෙන්තියා වා දුක්කටං, යංකිඤ්චි විඤ්ඤුං දුතියං ගහෙත්වා එවං කරොන්තියා, අරහොපෙක්ඛාය, අඤ්ඤවිහිතාය, උම්මත්තිකාදීනඤ්ච අනාපත්ති. රත්තන්ධකාරතා, පුරිසස්ස හත්ථපාසෙ ඨානං වා සල්ලපනං වා, සහායාභාවො, රහොපෙක්ඛතාති ඉමානෙත්ථ චත්තාරි අඞ්ගානි. ථෙය්‍යසත්ථසමුට්ඨානං, කිරියං, සඤ්ඤාවිමොක්ඛං, සචිත්තකං, ලොකවජ්ජං, කායකම්මං, වචීකම්මං, අකුසලචිත්තං, තිවෙදනන්ති.

රත්තන්ධකාරසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

2. පටිච්ඡන්නොකාසසික්ඛාපදවණ්ණනා

දුතියෙ පටිච්ඡන්නෙ ඔකාසෙති කුට්ටාදීසු යෙන කෙනචි පටිච්ඡන්නෙ, ඉදමෙවෙත්ථ නානත්තං.

පටිච්ඡන්නොකාසසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

3. අජ්ඣොකාසසල්ලපනසික්ඛාපදවණ්ණනා

තතියෙ අජ්ඣොකාසෙති නානං, සෙසං උභයත්ථාපි පඨමසදිසමෙවාති.

අජ්ඣොකාසසල්ලපනසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

4. දුතියිකඋය්‍යොජනසික්ඛාපදවණ්ණනා

චතුත්ථෙ රථිකායාති රච්ඡායං. බ්‍යූහෙති අනිවිද්ධරච්ඡායං. සිඞ්ඝාටකෙති චච්චරෙ. නිකණ්ණිකං වා ජප්පෙය්‍යාති කණ්ණමූලෙ කිඤ්චි ජප්පෙය්‍ය. උය්‍යොජෙය්‍යාති අනාචාරං චරිතුකාමතාය ‘‘ගච්ඡ ත්ව’’න්ති දුතියිකං උය්‍යොජෙය්‍ය. පාචිත්තියන්ති පුරිමනයෙනෙව තාව සන්තිට්ඨනාදීසු තීණි පාචිත්තියානි, උය්‍යොජෙන්තියා පන උය්‍යොජනෙ ච හත්ථපාසවිජහනෙ ච දුක්කටං, විජහිතෙ පාචිත්තියං.

සාවත්ථියං ථුල්ලනන්දං ආරබ්භ එවං සන්තිට්ඨනවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, සෙසං පුරිමත්තයසදිසමෙව. අනාපත්තියං පන ‘‘න අනාචාරං ආචරිතුකාමා, සති කරණීයෙ දුතියිකං භික්ඛුනිං උය්‍යොජෙතී’’ති (පාචි. 852) එත්තකං අධිකන්ති.

දුතියිකඋය්‍යොජනසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

5. අනාපුච්ඡාපක්කමනසික්ඛාපදවණ්ණනා

පඤ්චමෙ පුරෙභත්තන්ති අරුණුග්ගමනං උපාදාය යාව මජ්ඣන්හිකං. ආසනෙති පල්ලඞ්කස්සොකාසභූතෙ. සාමිකෙ අනාපුච්ඡාති තස්මිං කුලෙ යංකිඤ්චි විඤ්ඤුං මනුස්සං අනාපුච්ඡා. පක්කමෙය්‍යාති එත්ථ ඡන්නස්ස අන්තො නිසීදිත්වා අනොවස්සකං අජ්ඣොකාසෙ උපචාරං අතික්කාමෙන්තියා පඨමපාදෙ දුක්කටං, දුතියෙ පාචිත්තියං.

සාවත්ථියං අඤ්ඤතරං භික්ඛුනිං ආරබ්භ අනාපුච්ඡා පක්කමනවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, තිකපාචිත්තියං, පල්ලඞ්කස්ස අනොකාසෙ දුක්කටං, තථා ආපුච්ඡිතෙ අනාපුච්ඡිතසඤ්ඤාය චෙව වෙමතිකාය ච. ආපුච්ඡිතසඤ්ඤාය පන, අසංහාරිමෙ, ගිලානාය, ආපදාසු, උම්මත්තිකාදීනඤ්ච අනාපත්ති. පුරෙභත්තතා, අන්තරඝරෙ නිසජ්ජා, ආසනස්ස පල්ලඞ්කොකාසතා, අඤ්ඤත්‍ර අනුඤ්ඤාතකාරණා අනාපුච්ඡනං, වුත්තපරිච්ඡෙදාතික්කමොති ඉමානෙත්ථ පඤ්ච අඞ්ගානි. සමුට්ඨානාදීනි කථිනසදිසානි, ඉදං පන කිරියාකිරියන්ති.

අනාපුච්ඡාපක්කමනසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

6. අනාපුච්ඡාඅභිනිසීදනසික්ඛාපදවණ්ණනා

ඡට්ඨෙ පච්ඡාභත්තන්ති මජ්ඣන්හිකෙ වීතිවත්තෙ යාව සූරියස්ස අත්ථඞ්ගමා. අභිනිසීදෙය්‍ය වාති ආදිම්හි නිසීදිත්වා ගච්ඡන්තියා එකා ආපත්ති, අනිසීදිත්වා නිපජ්ජිත්වාව ගච්ඡන්තියාපි එකා, නිසීදිත්වා නිපජ්ජන්තියා ද්වෙ.

සාවත්ථියං ථුල්ලනන්දං ආරබ්භ ආසනෙ අභිනිසීදනවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, සෙසං පඤ්චමසදිසමෙව. යථා පන තත්ථ අසංහාරිමෙ, එවමිධ ධුවපඤ්ඤත්තෙ අනාපත්තීති.

අනාපුච්ඡාඅභිනිසීදනසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

7. අනාපුච්ඡාසන්ථරණසික්ඛාපදවණ්ණනා

සත්තමෙ විකාලෙති අත්ථඞ්ගතෙ සූරියෙ. සෙය්‍යන්ති අන්තමසො පණ්ණසන්ථාරම්පි, සෙසං ඡට්ඨසදිසමෙව.

ඉදං පන සාවත්ථියං සම්බහුලා භික්ඛුනියො ආරබ්භ විකාලෙ කුලානි උපසඞ්කමිත්වා සාමිකෙ අනාපුච්ඡිත්වා සෙය්‍යං සන්ථරිත්වා අභිනිසීදනවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, අනාපත්තියඤ්චෙත්ථ ධුවපඤ්ඤත්තං නාම නත්ථීති.

අනාපුච්ඡාසන්ථරණසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

8. පරඋජ්ඣාපනකසික්ඛාපදවණ්ණනා

අට්ඨමෙ දුග්ගහිතෙන දූපධාරිතෙනාති යං වුත්තං, තතො අඤ්ඤථා ගහිතෙන ච උපධාරිතෙන ච. පරන්ති ‘‘අහං කිරය්‍යෙ අය්‍යං න සක්කච්චං උපට්ඨහාමී’’තිආදිනා (පාචි. 869) නයෙන උපසම්පන්නං උජ්ඣාපෙන්තියා පාචිත්තියං.

සාවත්ථියං අඤ්ඤතරං භික්ඛුනිං ආරබ්භ එවං පරං උජ්ඣාපනවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, තිකපාචිත්තියං, අනුපසම්පන්නාය තිකදුක්කටං, උම්මත්තිකාදීනංයෙව අනාපත්ති. දුග්ගහිතතා, උජ්ඣාපනං, යං උජ්ඣාපෙති, තස්සා උපසම්පන්නතාති ඉමානෙත්ථ තීණි අඞ්ගානි. සමුට්ඨානාදීනි අදින්නාදානසදිසානි, ඉදං පන දුක්ඛවෙදනන්ති.

පරඋජ්ඣාපනකසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

9. පරඅභිසපනසික්ඛාපදවණ්ණනා

නවමෙ අභිසපෙය්‍යාති සපථං කරෙය්‍ය. තත්ථ ‘‘නිරයෙ උපපජ්ජාමි, නිරයෙ උපපජ්ජතූ’’තිඑවමාදීනි වදමානා නිරයෙන අභිසපති නාම, අක්කොසතීති අත්ථො. ‘‘ගිහිනී හොමි, ගිහිනී හොතූ’’තිඑවමාදීනි වදමානා බ්‍රහ්මචරියෙන. තස්සා වාචාය වාචාය පාචිත්තියං.

සාවත්ථියං චණ්ඩකාළිං ආරබ්භ එවං අභිසපනවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, තිකපාචිත්තියං, අනුපසම්පන්නාය තිකදුක්කටං, තිරච්ඡානයොනියා වා පෙත්තිවිසයෙන වා මනුස්සදොභග්ගෙන වා අභිසපනෙ දුක්කටං. අත්ථධම්මානුසාසනිපුරෙක්ඛාරානං උම්මත්තිකාදීනඤ්ච අනාපත්ති. නිරයෙන වා බ්‍රහ්මචරියෙන වා අභිසපනං, උපසම්පන්නතා, අත්ථධම්මපුරෙක්ඛාරාදීනං අභාවොති ඉමානෙත්ථ තීණි අඞ්ගානි. සමුට්ඨානාදීනි අට්ඨමසදිසානෙවාති.

පරඅභිසපනසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

10. රොදනසික්ඛාපදවණ්ණනා

දසමෙ වධිත්වාති හත්ථාදීහි පහරිත්වා, උභයං කරොන්තියාව පාචිත්තියං.

සාවත්ථියං චණ්ඩකාළිං ආරබ්භ අත්තානං වධිත්වා රොදනවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, කෙවලං වධන්තියා වා රොදන්තියා වා දුක්කටමෙව. ඤාතිරොගභොගබ්‍යසනෙහි ඵුට්ඨාය කෙවලං රොදන්තියා එව න වධන්තියා, උම්මත්තිකාදීනඤ්ච අනාපත්ති. අත්තානං වධනඤ්චෙව, රොදනඤ්චාති ඉමානෙත්ථ ද්වෙ අඞ්ගානි. සමුට්ඨානාදීනි සමනුභාසනසදිසානි, ඉදං පන කිරියමෙවාති.

රොදනසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

රත්තන්ධකාරවග්ගො දුතියො.

3. නග්ගවග්ගො

1. නග්ගසික්ඛාපදවණ්ණනා

නග්ගවග්ගස්ස පඨමෙ නග්ගාති අනිවත්ථා වා අපාරුතා වා. එවඤ්හි නහායන්තියා සබ්බප්පයොගෙසු දුක්කටං, නහානපරියොසානෙ පාචිත්තියං.

සාවත්ථියං සම්බහුලා භික්ඛුනියො ආරබ්භ එවං නහානවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, උදකසාටිකචීවරෙ අච්ඡින්නෙ වා නට්ඨෙ වා, ‘‘මහග්ඝං ඉදං දිස්වා චොරාපි හරෙය්‍යු’’න්ති එවරූපාසු ආපදාසු වා නහායන්තියා, උම්මත්තිකාදීනඤ්ච අනාපත්ති. නග්ගතා, අනුඤ්ඤාතකාරණාභාවො, නහානපරියොසානන්ති ඉමානෙත්ථ තීණි අඞ්ගානි. සමුට්ඨානාදීනි එළකලොමසදිසානීති.

නග්ගසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

2. උදකසාටිකසික්ඛාපදවණ්ණනා

දුතියෙ සාවත්ථියං ඡබ්බග්ගියා භික්ඛුනියො ආරබ්භ අප්පමාණිකායො උදකසාටිකායො ධාරණවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, සෙසමෙත්ථ සබ්බං රතනවග්ගෙ නිසීදනසික්ඛාපදෙ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බන්ති.

උදකසාටිකසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

3. චීවරසිබ්බනසික්ඛාපදවණ්ණනා

තතියෙ විසිබ්බෙත්වාති දුස්සිබ්බිතං පුනසිබ්බනත්ථාය විසිබ්බෙත්වා. අනන්තරායිකිනීති දසසු අන්තරායෙසු එකෙකස්මිම්පි අසති. අඤ්ඤත්‍ර චතූහපඤ්චාහාති විසිබ්බිතදිවසතො පඤ්ච දිවසෙ අතික්කාමෙත්වා ‘‘නෙව සිබ්බිස්සාමි, න සිබ්බාපනාය උස්සුක්කං කරිස්සාමී’’ති ධුරං නික්ඛිත්තමත්තෙ පාචිත්තියං.

සාවත්ථියං ථුල්ලනන්දං ආරබ්භ චීවරං විසිබ්බෙත්වා න සිබ්බනවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, තිකපාචිත්තියං, අනුපසම්පන්නාය තිකදුක්කටං, තථා උභින්නම්පි අඤ්ඤස්මිං පරික්ඛාරෙ. යා පන අන්තරායිකිනී වා හොති, පරියෙසිත්වා වා කිඤ්චි න ලභති, කරොන්තී වා පඤ්චාහං අතික්කාමෙති, තස්සා ච, ගිලානාය ච, ආපදාසු ච, උම්මත්තිකාදීනඤ්ච අනාපත්ති. නිවාසනපාරුපනුපගචීවරතා, උපසම්පන්නාය සන්තකතා, සිබ්බනත්ථාය විසිබ්බනං වා විසිබ්බාපනං වා, අඤ්ඤත්‍ර අනුඤ්ඤාතකාරණා පඤ්චාහාතික්කමො, ධුරනික්ඛෙපොති ඉමානෙත්ථ පඤ්ච අඞ්ගානි. සමුට්ඨානාදීනි සමනුභාසනසදිසානීති.

චීවරසිබ්බනසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

4. සඞ්ඝාටිචාරසික්ඛාපදවණ්ණනා

චතුත්ථෙ පඤ්ච අහානි පඤ්චාහං, පඤ්චාහමෙව පඤ්චාහිකං. සඞ්ඝාටීනං චාරො සඞ්ඝාටිචාරො, පරිභොගවසෙන වා ඔතාපනවසෙන වා සඞ්ඝටිතට්ඨෙන ‘සඞ්ඝාටී’ති ලද්ධනාමං තිචීවරං, උදකසාටිකා, සංකච්චිකාති ඉමෙසං පඤ්චන්නං චීවරානං පරිවත්තනන්ති අත්ථො. අතික්කාමෙය්‍ය පාචිත්තියන්ති ඡට්ඨෙ අරුණුග්ගමනෙ එකස්මිං චීවරෙ වුත්තනයෙන අපරිවත්තිතෙ එකා ආපත්ති, පඤ්චසු පඤ්ච.

සාවත්ථියං සම්බහුලා භික්ඛුනියො ආරබ්භ චීවරං නික්ඛිපිත්වා සන්තරුත්තරෙන ජනපදචාරිකං පක්කමනවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, තිකපාචිත්තියං, පඤ්චාහානතික්කන්තෙ ද්විකදුක්කටං. තස්මිං පන අනතික්කන්තසඤ්ඤාය, පඤ්චමං දිවසං පඤ්ච චීවරානි නිවාසෙන්තියා වා පාරුපන්තියා වා ඔතාපෙන්තියා වා, ගිලානාය, ‘‘ඉදං මෙ චීවරං මහග්ඝං ඊදිසෙ චොරභයෙ න සක්කා ධාරෙතු’’න්ති එවරූපාසු ආපදාසු, උම්මත්තිකාදීනඤ්ච අනාපත්ති. පඤ්චන්නං චීවරානං අඤ්ඤතරතා, පඤ්චාහාතික්කමො, අනුඤ්ඤාතකාරණාභාවො, අපරිවත්තනන්ති ඉමානෙත්ථ චත්තාරි අඞ්ගානි. සමුට්ඨානාදීනි කථිනසදිසානීති.

සඞ්ඝාටිචාරසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

5. චීවරසඞ්කමනීයසික්ඛාපදවණ්ණනා

පඤ්චමෙ චීවරසඞ්කමනීයන්ති සඞ්කමෙතබ්බං චීවරං, අඤ්ඤිස්සා සන්තකං අනාපුච්ඡා ගහිතං පුන පටිදාතබ්බං පඤ්චන්නං අඤ්ඤතරං චීවරන්ති අත්ථො. ධාරෙය්‍යාති සචෙ තං නිවාසෙති වා පාරුපති වා පාචිත්තියං.

සාවත්ථියං අඤ්ඤතරං භික්ඛුනිං ආරබ්භ භික්ඛුනියා චීවරං ආදාය අනාපුච්ඡා පාරුපනවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, තිකපාචිත්තියං, අනුපසම්පන්නාය තිකදුක්කටං. යා පන තාය වා දින්නං, තං වා ආපුච්ඡා, අච්ඡින්නනට්ඨචීවරිකා වා හුත්වා, ‘‘ඉදං මෙ චීවරං මහග්ඝං ඊදිසෙ චොරභයෙ න සක්කා ධාරෙතු’’න්ති එවරූපාසු ආපදාසු වා ධාරෙති, තස්සා, උම්මත්තිකාදීනඤ්ච අනාපත්ති. චීවරසඞ්කමනීයතා, උපසම්පන්නාය සන්තකතා, අනුඤ්ඤාතකාරණාභාවො, ධාරණන්ති ඉමානෙත්ථ චත්තාරි අඞ්ගානි. සමුට්ඨානාදීනි පඨමකථිනසදිසානි, ඉදං පන කිරියාකිරියන්ති.

චීවරසඞ්කමනීයසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

6. ගණචීවරසික්ඛාපදවණ්ණනා

ඡට්ඨෙ ගණස්සාති භික්ඛුනිසඞ්ඝස්ස. චීවරලාභන්ති විකප්පනුපගම්පි පච්ඡිමං ලභිතබ්බං චීවරං. අන්තරායං කරෙය්‍යාති යථා තෙ දාතුකාමා න දෙන්ති, එවං පරක්කමෙය්‍ය. පාචිත්තියන්ති සචෙ තස්සා වචනෙන තෙ න දෙන්ති, භික්ඛුනියා පාචිත්තියං.

සාවත්ථියං ථුල්ලනන්දං ආරබ්භ ගණස්ස චීවරලාභන්තරායකරණවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, අඤ්ඤස්මිං පරික්ඛාරෙ දුක්කටං, සම්බහුලානං පන එකභික්ඛුනියා වා චීවරලාභෙපි දුක්කටමෙව. ‘‘සමග්ඝකාලෙ දස්සථා’’ති එවං ආනිසංසං දස්සෙත්වා නිවාරෙන්තියා, උම්මත්තිකාදීනඤ්ච අනාපත්ති. විකප්පනුපගපච්ඡිමතා, සඞ්ඝස්ස පරිණතභාවො, විනා ආනිසංසදස්සනෙන අන්තරායකරණන්ති ඉමානෙත්ථ තීණි අඞ්ගානි. සමුට්ඨානාදීනි අදින්නාදානසදිසානීති.

ගණචීවරසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

7. පටිබාහනසික්ඛාපදවණ්ණනා

සත්තමෙ ධම්මිකං චීවරවිභඞ්ගන්ති සමග්ගෙන සඞ්ඝෙන සන්නිපතිත්වා කරීයමානං චීවරවිභඞ්ග. පටිබාහෙය්‍යාති පටිසෙධෙය්‍ය, එවං පටිසෙධෙන්තියා පාචිත්තියං.

සාවත්ථියං ථුල්ලනන්දං ආරබ්භ ධම්මිකං චීවරවිභඞ්ගං පටිබාහනවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, ධම්මිකෙ වෙමතිකාය, අධම්මිකෙ ධම්මිකසඤ්ඤාය චෙව වෙමතිකාය ච දුක්කටං. උභයත්ථ අධම්මිකසඤ්ඤාය, ආනිසංසං දස්සෙත්වා පටිබාහන්තියා, උම්මත්තිකාදීනඤ්ච අනාපත්ති. චීවරවිභඞ්ගස්ස ධම්මිකතා, ධම්මිකසඤ්ඤිතා, විනා ආනිසංසෙන පටිබාහනන්ති ඉමානෙත්ථ තීණි අඞ්ගානි. සමුට්ඨානාදීනි අදින්නාදානසදිසානෙවාති.

පටිබාහනසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

8. චීවරදානසික්ඛාපදවණ්ණනා

අට්ඨමෙ සමණචීවරන්ති කප්පකතං නිවාසනපාරුපනුපගං, එවරූපං ඨපෙත්වා පඤ්ච සහධම්මිකෙ මාතාපිතරො ච යස්ස කස්සචි ගහට්ඨස්ස වා පබ්බජිතස්ස වා පරිච්චජිත්වා දෙන්තියා පාචිත්තියං.

සාවත්ථියං ථුල්ලනන්දං ආරබ්භ අගාරිකස්ස සමණචීවරදානවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, භික්ඛුනො දුක්කටං. මාතාපිතූනං පරිච්චජිත්වාපි, අඤ්ඤෙසං තාවකාලිකමෙව දෙන්තියා, උම්මත්තිකාදීනඤ්ච අනාපත්ති. සමණචීවරතා, ඨපෙත්වා සහධම්මිකෙ ච මාතාපිතරො ච අඤ්ඤෙසං දානං, අතාවකාලිකතාති ඉමානෙත්ථ තීණි අඞ්ගානි. සමුට්ඨානාදීනි සඤ්චරිත්තසදිසානීති.

චීවරදානසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

9. කාලඅතික්කමනසික්ඛාපදවණ්ණනා

නවමෙ දුබ්බලචීවරපච්චාසායාති දුබ්බලාය චීවරපච්චාසාය, ‘‘සචෙ සක්කොම දස්සාමා’’ති එත්තකමත්තං සුත්වා උප්පාදිතාය ආසායාති අත්ථො. චීවරකාලසමයං අතික්කාමෙය්‍යාති වස්සංවුට්ඨභික්ඛුනීහි කාලචීවරෙ භාජියමානෙ ‘‘ආගමෙය්‍යාථ, අය්‍යෙ, අත්ථි සඞ්ඝස්ස චීවරපච්චාසා’’ති වත්වා තං චීවරවිභඞ්ගං චීවරකාලං අතික්කාමෙය්‍ය, තස්සා අනත්ථතෙ කථිනෙ වස්සානස්ස පච්ඡිමමාසං, අත්ථතෙ කථිනෙ කථිනුබ්භාරදිවසං අතික්කාමෙන්තියා පාචිත්තියං.

සාවත්ථියං ථුල්ලනන්දං ආරබ්භ දුබ්බලචීවරපච්චාසාය චීවරකාලසමයං අතික්කමනවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, දුබ්බලචීවරෙ වෙමතිකාය, අදුබ්බලචීවරෙ දුබ්බලචීවරසඤ්ඤාය චෙව වෙමතිකාය ච දුක්කටං. උභයත්ථ අදුබ්බලචීවරසඤ්ඤාය, කිඤ්චාපි ‘න සක්කොමා’ති වදන්ති, ‘‘ඉදානි පන තෙසං කප්පාසො වා උප්පජ්ජිස්සති, සද්ධො වා පුරිසො ආගමිස්සති, තස්මිං ආගතෙ අද්ධා දස්සන්තී’’ති එවං ආනිසංසං දස්සෙත්වා නිවාරෙන්තියා, උම්මත්තිකාදීනඤ්ච අනාපත්ති. දුබ්බලචීවරතා, දුබ්බලසඤ්ඤිතා, විනා ආනිසංසෙන නිවාරණන්ති ඉමානෙත්ථ තීණි අඞ්ගානි. සමුට්ඨානාදීනි අදින්නාදානසදිසානීති.

කාලඅතික්කමනසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

10. කථිනුද්ධාරසික්ඛාපදවණ්ණනා

දසමෙ ධම්මිකං කථිනුද්ධාරන්ති සබ්බාසං භික්ඛුනීනං අකාලචීවරං දාතුකාමෙන උපාසකෙන යත්තකො අත්ථාරමූලිකො ආනිසංසො, තතො අධිකං වා සමකං වා දත්වා යාචිතෙන සමග්ගෙන භික්ඛුනිසඞ්ඝෙන යං කථිනං ඤත්තිදුතියකම්මෙන අන්තරා උද්ධරීයති, තස්ස සො උද්ධාරො ‘ධම්මිකො’ති වුච්චති, එවරූපං කථිනුද්ධාරන්ති අත්ථො. පටිබාහෙය්‍යාති නිවාරෙය්‍ය, තස්ස එවරූපං කථිනුද්ධාරං නිවාරෙන්තියා පාචිත්තියං.

සාවත්ථියං ථුල්ලනන්දං ආරබ්භ කථිනුද්ධාරං පටිබාහනවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, සෙසං සත්තමෙ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බන්ති.

කථිනුද්ධාරසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

නග්ගවග්ගො තතියො.

4. තුවට්ටවග්ගො

1. එකමඤ්චතුවට්ටනසික්ඛාපදවණ්ණනා

තුවට්ටවග්ගස්ස පඨමෙ තුවට්ටෙය්‍යුන්ති නිපජ්ජෙය්‍යුං. තාසු පන එකාය වා නිපන්නාය අපරා නිපජ්ජතු, ද්වෙපි වා සහෙව නිපජ්ජන්තු, ද්වින්නම්පි පාචිත්තියං.

සාවත්ථියං සම්බහුලා භික්ඛුනියො ආරබ්භ ද්වින්නං එකමඤ්චෙ තුවට්ටනවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, සචෙ පන එකාය නිපන්නාය එකා නිසීදති, උභො වා නිසීදන්ති, තාසං, උම්මත්තිකාදීනඤ්ච අනාපත්ති. එකමඤ්චතා, ද්වින්නං තුවට්ටනන්ති ඉමානෙත්ථ ද්වෙ අඞ්ගානි. සමුට්ඨානාදීනි එළකලොමසදිසානීති.

එකමඤ්චතුවට්ටනසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

2. එකත්ථරණතුවට්ටනසික්ඛාපදවණ්ණනා

දුතියෙ එකං අත්ථරණඤ්චෙව පාවුරණඤ්ච එතාසන්ති එකත්ථරණපාවුරණා, සංහාරිමානං පාවාරත්ථරණකටසාරකාදීනං එකං අන්තං අත්ථරිත්වා එකං පාරුපිත්වා තුවට්ටෙන්තීනමෙතං අධිවචනං. පාචිත්තියන්ති තංයෙව අත්ථරිත්වා තං පාරුපිත්වා නිපජ්ජන්තීනං පාචිත්තියං.

සාවත්ථියං සම්බහුලා භික්ඛුනියො ආරබ්භ එවං තුවට්ටනවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, තිකපාචිත්තියං, අත්ථරණෙ වා පාවුරණෙ වා එකස්මිං දුක්කටං, නානත්ථරණපාවුරණෙ ද්විකදුක්කටං. තස්මිං පන නානත්ථරණපාවුරණසඤ්ඤාය, වවත්ථානං දස්සෙත්වා නිපජ්ජන්තියා, උම්මත්තිකාදීනඤ්ච අනාපත්ති. සෙසං පඨමසදිසමෙවාති.

එකත්ථරණතුවට්ටනසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

3. අඵාසුකරණසික්ඛාපදවණ්ණනා

තතියෙ අඵාසුන්ති ‘‘ඉමිනා ඉමිස්සා අඵාසු භවිස්සතී’’ති අනාපුච්ඡා පුරතො චඞ්කමනට්ඨානනිස්සජ්ජාදයො වා උද්දිසඋද්දිසාපනපරිපුච්ඡනසජ්ඣායං වා කරොන්තියා චඞ්කමනෙ නිවත්තනගණනාය, ඨානාදීසු පයොගගණනාය, උද්දෙසාදීසු පදගණනාය පාචිත්තියං.

සාවත්ථියං ථුල්ලනන්දං ආරබ්භ සඤ්චිච්ච අඵාසුකරණවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, තිකපාචිත්තියං, අනුපසම්පන්නාය තිකදුක්කටං, න අඵාසුකාමතාය, ආපුච්ඡා පුරතො චඞ්කමනාදීනි කරොන්තියා, උම්මත්තිකාදීනඤ්ච අනාපත්ති. උපසම්පන්නතා, අඵාසුකාමතා, අඵාසුකරණං, අනාපුච්ඡනන්ති ඉමානෙත්ථ චත්තාරි අඞ්ගානි. සමුට්ඨානාදීනි අදින්නාදානසදිසානි, ඉදං පන කිරියාකිරියං, දුක්ඛවෙදනන්ති.

අඵාසුකරණසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

4. නඋපට්ඨාපනසික්ඛාපදවණ්ණනා

චතුත්ථෙ දුක්ඛිතන්ති ගිලානං. සහජීවිනින්ති සද්ධිවිහාරිනිං. නෙව උපට්ඨහෙය්‍යාති තස්සා උපට්ඨානං සයං වා අකරොන්තියා, පරෙහි වා අකාරෙන්තියා ධුරං නික්ඛිත්තමත්තෙ පාචිත්තියං.

සාවත්ථියං ථුල්ලනන්දං ආරබ්භ දුක්ඛිතං සහජීවිනිං අනුපට්ඨානවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, අන්තෙවාසිනියා වා අනුපසම්පන්නාය වා දුක්කටං, දසසු අඤ්ඤතරන්තරායෙ සති පරියෙසිත්වා අලභන්තියා, ගිලානාය, ආපදාසු, උම්මත්තිකාදීනඤ්ච අනාපත්ති. ගිලානතා, සද්ධිවිහාරිතා, අනුඤ්ඤාතකාරණාභාවො, උපට්ඨානෙ ධුරනික්ඛෙපොති ඉමානෙත්ථ චත්තාරි අඞ්ගානි. සමුට්ඨානාදීනි සමනුභාසනසදිසානීති.

නඋපට්ඨාපනසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

5. නික්කඩ්ඪනසික්ඛාපදවණ්ණනා

පඤ්චමෙ උපස්සයං දත්වාති සකවාටබද්ධං අත්තනො පුග්ගලිකවිහාරං දත්වා. නික්කඩ්ඪෙය්‍යාති බහූනිපි ද්වාරානි එකප්පයොගෙන නික්කඩ්ඪෙන්තියා එකා ආපත්ති, නානාපයොගෙහි පයොගගණනාය ආපත්තියො, ආණත්තියම්පි එසෙව නයො. සචෙ පන ‘‘ඉමඤ්චිමඤ්ච ද්වාරං අතික්කාමෙහී’’ති ආණාපෙති, එකාය ආණත්තියා එව ද්වාරගණනාය ආපත්තියො.

සාවත්ථියං ථුල්ලනන්දං ආරබ්භ එතාදිසෙ වත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, තිකපාචිත්තියං, අකවාටබද්ධතො දුක්කටං, අනුපසම්පන්නාය තිකදුක්කටං, සකවාටබද්ධතො වා අකවාටබද්ධතො වා උභින්නම්පි පරික්ඛාරනික්කඩ්ඪනෙ දුක්කටමෙව, සෙසං සඞ්ඝිකවිහාරනික්කඩ්ඪනසික්ඛාපදෙ වුත්තනයමෙවාති.

නික්කඩ්ඪනසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

6. සංසට්ඨසික්ඛාපදවණ්ණනා

ඡට්ඨං උත්තානපදත්ථමෙව. සාවත්ථියං චණ්ඩකාළිං ආරබ්භ සංසට්ඨවිහාරවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, සෙසමෙත්ථ පඨමඅරිට්ඨසික්ඛාපදෙ වුත්තවිනිච්ඡයසදිසමෙවාති.

සංසට්ඨසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

7. අන්තොරට්ඨසික්ඛාපදවණ්ණනා

සත්තමෙ අන්තොරට්ඨෙති යස්ස විජිතෙ විහරති, තස්ස රට්ඨෙ. අසත්ථිකා චාරිකන්ති විනා සත්ථෙන ගච්ඡන්තියා, ගාමන්තරගණනාය, අගාමකෙ අරඤ්ඤෙ අද්ධයොජනගණනාය පාචිත්තියං.