1. ලසුණවග්ගො

1. ලසුණසික්ඛාපදවණ්ණනා

පාචිත්තියෙසු ලසුණවග්ගස්ස තාව පඨමෙ ලසුණන්ති මගධරට්ඨෙ ජාතං ආමකං භණ්ඩිකලසුණමෙව, න එකද්විතිමිඤ්ජකං. තඤ්හි ‘‘ඛාදිස්සාමී’’ති පටිග්ගණ්හන්තියා දුක්කටං, අජ්ඣොහාරෙ අජ්ඣොහාරෙ පාචිත්තියං.

සාවත්ථියං ථුල්ලනන්දං ආරබ්භ ලසුණං හරාපනවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, තිකපාචිත්තියං, අලසුණෙ ද්විකදුක්කටං. තස්මිං පන අලසුණසඤ්ඤාය, පලණ්ඩුකෙ, භඤ්ජනකෙ, හරිතකෙ, චාපලසුණෙ, සූපසම්පාකෙ, මංසසම්පාකෙ, තෙලසම්පාකෙ, සාළවෙ, උත්තරිභඞ්ගෙ, උම්මත්තිකාදීනඤ්ච අනාපත්ති. ආමකලසුණඤ්චෙව, අජ්ඣොහරණඤ්චාති ඉමානෙත්ථ ද්වෙ අඞ්ගානි. සමුට්ඨානාදීනි එළකලොමසදිසානීති.

ලසුණසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

2. සම්බාධලොමසික්ඛාපදවණ්ණනා

දුතියෙ සම්බාධෙති පටිච්ඡන්නොකාසෙ, උපකච්ඡකෙසු ච මුත්තකරණෙ චාති අත්ථො. සංහරාපෙය්‍යාති එත්ථ ඛුරසණ්ඩාසකත්තරිආදීසු යෙන කෙනචි සංහරාපෙන්තියා පයොගගණනාය පාචිත්තියං, න ලොමගණනාය.

සාවත්ථියං ඡබ්බග්ගියා භික්ඛුනියො ආරබ්භ සම්බාධෙ ලොමං සංහරාපනවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, අත්තනො අත්ථාය අඤ්ඤං ආණාපෙන්තියා සාණත්තිකං, ආපත්තිභෙදොනත්ථි. ආබාධපච්චයා, උම්මත්තිකාදීනඤ්ච අනාපත්ති. ආබාධාභාවො, සම්බාධෙ ලොමසංහරණන්ති ඉමානෙත්ථ ද්වෙ අඞ්ගානි. සමුට්ඨානාදීනි භික්ඛුනියා සද්ධිං එකද්ධානමග්ගගමනසික්ඛාපදසදිසානීති.

සම්බාධලොමසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

3. තලඝාතකසික්ඛාපදවණ්ණනා

තතියෙ තලඝාතකෙති අන්තමසො උප්පලකෙසරෙනාපි මුත්තකරණස්ස තලඝාතනෙ මුත්තකරණම්හි පහාරදානෙ පාචිත්තියන්ති අත්ථො.

සාවත්ථියං ද්වෙ භික්ඛුනියො ආරබ්භ තලඝාතකරණවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, පුරිමනයෙනෙව සාණත්තිකං, ආපත්තිභෙදො නත්ථි. ඉතො පරං පන යත්ථ නත්ථි, තත්ථ අවත්වාව ගමිස්සාම. ආබාධපච්චයා ගණ්ඩං වා වණං වා පහරන්තියා, උම්මත්තිකාදීනඤ්ච අනාපත්ති. ආබාධාභාවො, මුත්තකරණෙ පහාරදානං, ඵස්සසාදියනන්ති ඉමානෙත්ථ තීණි අඞ්ගානි. සමුට්ඨානාදීනි පඨමපාරාජිකසදිසානීති.

තලඝාතකසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

4. ජතුමට්ඨකසික්ඛාපදවණ්ණනා

චතුත්ථෙ ජතුමට්ඨකෙති ජතුනා කතෙ මට්ඨදණ්ඩකෙ. වත්ථුවසෙනෙතං වුත්තං, කාමරාගෙන පන උප්පලකෙසරම්පි පවෙසෙන්තියා ආපත්ති.

සාවත්ථියං අඤ්ඤතරං භික්ඛුනිං ආරබ්භ ජතුමට්ඨකසාදියනවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, සෙසං තතියසදිසමෙවාති.

ජතුමට්ඨකසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

5. උදකසුද්ධිකසික්ඛාපදවණ්ණනා

පඤ්චමෙ උදකසුද්ධිකන්ති මුත්තකරණස්ස ධොවනං. ආදියමානායාති කරොන්තියා. ද්වඞ්ගුලපබ්බපරමං ආදාතබ්බන්ති ද්වීසු අඞ්ගුලීසු එකෙකං කත්වා ද්වඞ්ගුලපබ්බපරමං ආදාතබ්බං. තං අතික්කාමෙන්තියාති සචෙ ධොවනකාලෙ රාගවසෙන විත්ථාරතො තතියාය අඞ්ගුලියා අග්ගපබ්බං, ගම්භීරතො එකිස්සාව අඞ්ගුලියා තතියපබ්බං පවෙසෙති පාචිත්තියං.

සක්කෙසු අඤ්ඤතරං භික්ඛුනිං ආරබ්භ අතිගම්භීරං උදකසුද්ධිකං ආදියනවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, තිකපාචිත්තියං, ඌනකද්වඞ්ගුලපබ්බෙ ද්විකදුක්කටං. තස්මිං පන ඌනකසඤ්ඤාය, ද්වඞ්ගුලපබ්බපරමං ආදියන්තියා, ආබාධපච්චයා අතිරෙකම්පි, උම්මත්තිකාදීනඤ්ච අනාපත්ති, සෙසං තතියසදිසමෙවාති.

උදකසුද්ධිකසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

6. උපතිට්ඨනසික්ඛාපදවණ්ණනා

ඡට්ඨෙ භුඤ්ජන්තස්සාති පඤ්චන්නං භොජනානං අඤ්ඤතරං භුඤ්ජතො. පානීයෙනාති සුද්ධෙන වා උදකෙන, තක්කාදීසු වා අඤ්ඤතරෙන. විධූපනෙනාති යාය කායචි බීජනියා. උපතිට්ඨෙය්‍යාති යා එතෙසු ද්වීසු අඤ්ඤතරං ගහෙත්වා හත්ථපාසෙ තිට්ඨති, තස්සා පාචිත්තියං.

සාවත්ථියං අඤ්ඤතරං භික්ඛුනිං ආරබ්භ භුඤ්ජන්තස්ස එවං තිට්ඨනවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, තිකපාචිත්තියං, හත්ථපාසං විජහිත්වා ඛාදනීයං ඛාදන්තස්ස උපතිට්ඨන්තියා දුක්කටං, අනුපසම්පන්නෙ තිකදුක්කටං. ‘‘ඉමං පිවථ, ඉමිනා බීජථා’’ති එවං දෙන්තියා වා, දාපෙන්තියා වා, අනුපසම්පන්නං වා උපතිට්ඨාපනත්ථං ආණාපෙන්තියා, උම්මත්තිකාදීනඤ්ච අනාපත්ති. භුඤ්ජන්තස්ස භික්ඛුනො හත්ථපාසෙ ඨානං, පානීයස්ස වා විධූපනස්ස වා ගහණන්ති ඉමානෙත්ථ ද්වෙ අඞ්ගානි. සමුට්ඨානාදීනි එළකලොමසදිසානීති.

උපතිට්ඨනසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

7. ආමකධඤ්ඤසික්ඛාපදවණ්ණනා

සත්තමෙ විඤ්ඤත්වාති අන්තමසො මාතරම්පි යාචිත්වා. භුඤ්ජෙය්‍යාති අජ්ඣොහරෙය්‍ය. එත්ථ ච විඤ්ඤත්ති චෙව භොජනඤ්ච පමාණං, තස්මා සයං විඤ්ඤත්වා අඤ්ඤාය භජ්ජනාදීනි කාරාපෙත්වා වා, අඤ්ඤාය විඤ්ඤාපෙත්වා සයං භජ්ජනාදීනි කත්වා වා පටිග්ගහණතො පට්ඨාය යාව දන්තෙහි සංඛාදනං, තාව පුබ්බප්පයොගෙසු දුක්කටානි, අජ්ඣොහාරෙ අජ්ඣොහාරෙ පාචිත්තියං.

සාවත්ථියං සම්බහුලා භික්ඛුනියො ආරබ්භ ආමකධඤ්ඤං විඤ්ඤාපනවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, සයං වා අඤ්ඤාය වා අවිඤ්ඤත්තියා ලද්ධං භජ්ජනාදීනි කත්වා වා කාරෙත්වා වා භුඤ්ජන්තියා දුක්කටං, අඤ්ඤාය විඤ්ඤත්තියා ලද්ධං පන සයං භජ්ජනාදීනි කත්වාපි කාරෙත්වාපි භුඤ්ජන්තියා දුක්කටමෙව. ආබාධෙ සති සෙදකම්මාදීනං අත්ථාය විඤ්ඤාපෙන්තියා, අවිඤ්ඤත්තියා ලබ්භමානං නවකම්මත්ථාය සම්පටිච්ඡන්තියා, ඤාතකප්පවාරිතට්ඨානෙ මුග්ගමාසාදිඅපරණ්ණං විඤ්ඤාපෙන්තියා, උම්මත්තිකාදීනඤ්ච අනාපත්ති. සත්තන්නං ධඤ්ඤානං අඤ්ඤතරස්ස විඤ්ඤාපනං වා විඤ්ඤාපාපනං වා, පටිලාභො, භජ්ජනාදීනි කත්වා වා කාරෙත්වා වා අජ්ඣොහරණන්ති ඉමානෙත්ථ තීණි අඞ්ගානි. සමුට්ඨානාදීනි අද්ධානමග්ගසික්ඛාපදසදිසානීති.

ආමකධඤ්ඤසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

8. පඨමඋච්චාරඡඩ්ඩනසික්ඛාපදවණ්ණනා

අට්ඨමෙ සඞ්කාරන්ති කචවරං. විඝාසන්ති යංකිඤ්චි පරිභුත්තාවසෙසං උච්ඡිට්ඨොදකම්පි දන්තකට්ඨම්පි, අට්ඨිකචලකෙසු පන වත්තබ්බමෙව නත්ථි. තිරොකුට්ටෙ වා තිරොපාකාරෙ වාති යස්සකස්සචි කුට්ටස්ස වා පාකාරස්ස වා පරතො. ඡඩ්ඩෙය්‍ය වා ඡඩ්ඩාපෙය්‍ය වාති සබ්බානිපෙතානි එකතො ඡඩ්ඩෙන්තියා එකප්පයොගෙ එකාපත්ති, සකිං ආණත්තියා බහුකෙපි ඡඩ්ඩිතෙ එකාව.

සාවත්ථියං අඤ්ඤතරං භික්ඛුනිං ආරබ්භ උච්චාරං තිරොකුට්ටෙ ඡඩ්ඩනවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, සාණත්තිකං, භික්ඛුස්ස දුක්කටං, ඔලොකෙත්වා වා අවලඤ්ජෙ වා ඡඩ්ඩෙන්තියා, උම්මත්තිකාදීනඤ්ච අනාපත්ති. උච්චාරාදිභාවො, අනොලොකනං, වලඤ්ජනට්ඨානං, තිරොකුට්ටතිරොපාකාරතා, ඡඩ්ඩනං වා ඡඩ්ඩාපනං වාති ඉමානෙත්ථ පඤ්ච අඞ්ගානි. සමුට්ඨානාදීනි සඤ්චරිත්තසදිසානි, ඉදං පන කිරියාකිරියන්ති.

පඨමඋච්චාරඡඩ්ඩනසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

9. දුතියඋච්චාරඡඩ්ඩනසික්ඛාපදවණ්ණනා

නවමෙ හරිතෙති ඛෙත්තෙ වා නාළිකෙරාදිආරාමෙ වා යත්ථකත්ථචි රොපිමහරිතට්ඨානෙ. තානි වත්ථූනි ඡඩ්ඩෙන්තියා වා ඡඩ්ඩාපෙන්තියා වා පුරිමනයෙනෙව ආපත්ති, තාදිසෙ ඨානෙ නිසීදිත්වා අන්තමසො උදකං පිවිත්වා මත්ථකච්ඡින්නං නාළිකෙරම්පි ඡඩ්ඩෙන්තියා ආපත්තියෙව.

සාවත්ථියං සම්බහුලා භික්ඛුනියො ආරබ්භ උච්චාරාදීනි හරිතෙ ඡඩ්ඩනවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, සාණත්තිකං, තිකපාචිත්තියං, භික්ඛුනො දුක්කටං, භික්ඛුනියාපි නික්ඛිත්තබීජෙ ඛෙත්තෙ යාව අඞ්කුරො න උට්ඨහති, තාව දුක්කටං, අහරිතෙ ද්විකදුක්කටං. තස්මිං පන අහරිතසඤ්ඤාය ඡඩ්ඩිතඛෙත්තෙ වා, සාමිකෙ අපලොකෙත්වා වා ඡඩ්ඩෙන්තියා, උම්මත්තිකාදීනඤ්ච අනාපත්ති. සෙසං අට්ඨමසදිසමෙවාති.

දුතියඋච්චාරඡඩ්ඩනසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

10. නච්චගීතසික්ඛාපදවණ්ණනා

දසමෙ නච්චන්ති අන්තමසො මොරනච්චම්පි. ගීතන්ති අන්තමසො ධම්මභාණකගීතම්පි. වාදිතන්ති අන්තමසො උදකභෙරිවාදිතම්පි. දස්සනායාති එතෙසු යංකිඤ්චි දස්සනාය ගච්ඡන්තියා පදෙ පදෙ දුක්කටං, යත්ථ ඨිතා පස්සති වා සුණාති වා, එකප්පයොගෙ එකාපත්ති, තං තං දිසං ඔලොකෙන්තියා පයොගෙ පයොගෙ ආපත්ති.

රාජගහෙ ඡබ්බග්ගියා භික්ඛුනියො ආරබ්භ නච්චාදීනි දස්සනාය ගමනවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තං, සයං තානි වත්ථූනි කරොන්තියා, අඤ්ඤං වා ආණාපෙන්තියා, ‘‘චෙතියස්ස උපහාරං දෙථා’’ති ඊදිසෙන පරියායෙන වා භණන්තියා, ‘‘චෙතියස්ස උපහාරං කරොමා’’ති වා වුත්තෙ ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡන්තියා ච පාචිත්තියමෙවාති සබ්බඅට්ඨකථාසු (පාචි. අට්ඨ. 835-837) වුත්තං, භික්ඛුනො සබ්බත්ථ දුක්කටං. ‘‘තුම්හාකං චෙතියස්ස උපට්ඨානං කරොමා’’ති වුත්තෙ පන ‘‘උපට්ඨානකරණං නාම සුන්දර’’න්ති ඊදිසං පරියායං භණන්තියා, ආරාමෙ ඨත්වා පස්සන්තියා වා සුණන්තියා වා, තථා අත්තනො ඨිතොකාසං ආගන්ත්වා පයොජිතං පටිපථං ගච්ඡන්තියා සම්මුඛීභූතං සලාකභත්තාදිකෙ සති කරණීයෙ ගන්ත්වා, ආපදාසු වා සමජ්ජට්ඨානං පවිසිත්වාපි පස්සන්තියා වා සුණන්තියා වා, උම්මත්තිකාදීනඤ්ච අනාපත්ති. නච්චාදීනං අඤ්ඤතරතා, අඤ්ඤත්‍ර අනුඤ්ඤාතකාරණා ගමනං, දස්සනං වා සවනං වාති ඉමානෙත්ථ තීණි අඞ්ගානි. සමුට්ඨානාදීනි එළකලොමසදිසානි, ඉදං පන ලොකවජ්ජං, අකුසලචිත්තං, තිවෙදනන්ති.

නච්චගීතසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ලසුණවග්ගො පඨමො.