අත්තපඤ්ඤත්තිවණ්ණනා

117. අනුසන්ධියති එතෙනාති අනුසන්ධි, හෙට්ඨා ආගතදෙසනාය අනුසන්ධානවසෙන පවත්තා උපරිදෙසනා, සා පඨමපදස්ස දස්සිතා, ඉදානි දුතියපදස්ස දස්සෙතබ්බාති තමත්ථං දස්සෙන්තො ‘‘ඉති භගවා’’තිආදිමාහ. රූපින්ති රූපවන්තං. පරිත්තන්ති න විපුලං, අප්පකන්ති අත්ථො. යස්මා අත්තා නාම කොචි පරමත්ථතො නත්ථි. කෙවලං පන දිට්ඨිගතිකානං පරිකප්පිතමත්තං, තස්මා යත්ථ නෙසං අත්තසඤ්ඤා, යථා චස්ස රූපිභාවාදිපරිකප්පනා හොති, තං දස්සෙන්තො ‘‘යො’’තිආදිමාහ. රූපිං පරිත්තන්ති අත්තනො උපට්ඨිතකසිණරූපවසෙන රූපිං, තස්ස අවඩ්ඪිතභාවෙන පරිත්තං. පඤ්ඤපෙති නීලකසිණාදිවසෙන නානාකසිණලාභී. තන්ති අත්තානං. අනන්තන්ති කසිණනිමිත්තස්ස අප්පමාණතාය පරිච්ඡෙදස්ස අනුපට්ඨානතො අන්තරහිතං. උග්ඝාටෙත්වාති භාවනාය අපනෙත්වා. නිමිත්තඵුට්ඨොකාසන්ති තෙන කසිණනිමිත්තෙන ඵුට්ඨප්පදෙසං. තෙසූති චතූසු අරූපක්ඛන්ධෙසු. විඤ්ඤාණමත්තමෙවාති ‘‘විඤ්ඤාණමයො අත්තා’’ති එවංවාදී.

118. ‘‘එතරහී’’ති සාවධාරණමිදං පදන්ති තදත්ථං දස්සෙන්තො ‘‘ඉදානෙවා’’ති වත්වා අවධාරණෙන නිවත්තිතමත්ථං ආහ ‘‘න ඉතො පර’’න්ති. තත්ථ තත්ථෙව සත්තා උච්ඡිජ්ජන්තීති උච්ඡෙදවාදී, තෙනාහ ‘‘උච්ඡෙදවසෙනෙතං වුත්ත’’න්ති. භාවින්ති සබ්බං සදා භාවිං අවිනස්සනකං. තෙනාහ ‘‘සස්සතවසෙනෙතං වුත්ත’’න්ති. අතථාසභාවන්ති යථා පරවාදී වදන්ති, න තථා සභාවං. තථභාවායාති උච්ඡෙදභාවාය වා සස්සතභාවාය වා. අනියමවචනඤ්හෙතං වුත්තං සාමඤ්ඤජොතනාවසෙන. සම්පාදෙස්සාමීති තථභාවං අස්ස සම්පන්නං කත්වා දස්සයිස්සාමි, පතිට්ඨාපෙස්සාමීති අත්ථො. තථා හි වක්ඛති ‘‘සස්සතවාදඤ්ච ජානාපෙත්වා’’තිආදි. (දී. නි. අට්ඨ. 2.118) ඉමිනාති ‘‘අතථං වා පනා’’තිආදි වචනෙන, අනුච්ඡෙදසභාවම්පි සමානං සස්සතවාදිනො මතිවසෙනාති අධිප්පායො. උපකප්පෙස්සාමීති උපෙච්ච සමත්ථයිස්සාමි.

එවං සමානන්ති එවං භූතං සමානං. රූපකසිණජ්ඣානං රූපං උත්තරපදලොපෙන, අධිගමනවසෙන තං එතස්ස අත්ථීති රූපීති ආහ ‘‘රූපින්ති රූපකසිණලාභි’’න්ති. පරිත්තත්තානුදිට්ඨීති එත්ථ රූපී-සද්දොපිආවුත්තිආදිනයෙන ආනෙත්වා වත්තබ්බො, රූපීභාවම්පි හි සො දිට්ඨිගතිකො පරිත්තභාවං විය අත්තනො අභිනිවිස්ස ඨිතොති. අරූපින්ති එත්ථාපි එසෙව නයො. ‘‘පත්තපලාසබහුලගච්ඡසඞ්ඛෙපෙන ඝනගහනජටාවිතානා නාතිදීඝසන්තානා වල්ලි, තබ්බිපරීතා ලතා’’ති වදන්ති. අප්පහීනට්ඨෙනාති මග්ගෙන අසමුච්ඡින්නභාවෙන. කාරණලාභෙ සති උප්පජ්ජනාරහතා අනුසයනට්ඨො.

අරූපකසිණං නාම කසිණුග්ඝාටිං ආකාසං, න පරිච්ඡින්නාකාසකසිණං. ‘‘උභයම්පි අරූපකසිණමෙවා’’ති කෙචි. අරූපක්ඛන්ධගොචරං වාති වෙදනාදයො අරූපක්ඛන්ධා ‘‘අත්තා’’ති අභිනිවෙසස්ස ගොචරො එතස්සාති අරූපක්ඛන්ධගොචරො, දිට්ඨිගතිකො, තං අරූපක්ඛන්ධගොචරං. වා-සද්දො වුත්තවිකප්පත්ථො. සද්දයොජනා පන අරූපං අරූපක්ඛන්ධා ගොචරභූතා එතස්ස අත්ථීති අරූපී, තං අරූපිං. ලාභිනො චත්තාරොති රූපකසිණාදිලාභවසෙන තං තං දිට්ඨිවාදං සයමෙව පරිකප්පෙත්වා තං ආදාය පග්ගය්හ පඤ්ඤාපනකා චත්තාරො දිට්ඨිගතිකා. තෙසං අන්තෙවාසිකාති තෙසං ලාභීනං වාදං පච්චක්ඛතො, පරම්පරාය ච උග්ගහෙත්වා තථෙව නං ඛමිත්වා රොචෙත්වා පඤ්ඤාපනකා චත්තාරො. තක්කිකා චත්තාරොති කසිණජ්ඣානස්ස අලාභිනො කෙවලං තක්කනවසෙනෙව යථාවුත්තෙ චත්තාරො දිට්ඨිවාදෙ සයමෙව අභිනිවිස්ස පග්ගය්හ ඨිතා චත්තාරො. තෙසං අන්තෙවාසිකා පුබ්බෙ වුත්තනයෙන වෙදිතබ්බා.