මහාසීලවණ්ණනා

21. අඞ්ගානි ආරබ්භ පවත්තත්තා අඞ්ගසහචරිතං සත්ථං ‘‘අඞ්ග’’න්ති වුත්තං. නිමිත්තන්ති එත්ථාපි එසෙව නයො. කෙචි පන ‘‘අඞ්ගන්ති අඞ්ගවිකාර’’න්ති වදන්ති, පරෙසං අඞ්ගවිකාරදස්සනෙනාපි ලාභාලාභාදිවිජ්ජාති. පණ්ඩුරාජාති දක්ඛිණාමධුරාධිපති. ‘‘මහන්තාන’’න්ති එතෙන අප්පකං නිමිත්තං, මහන්තං නිමිත්තං උප්පාතොති දස්සෙති. ඉදං නාම පස්සතීති යො වසභං කුඤ්ජරං පාසාදං පබ්බතං වා ආරුළ්හං සුපිනෙ අත්තානං පස්සති, තස්ස ඉදං නාම ඵලං හොතීති. සුපිනකන්ති සුපිනසත්ථං. අඞ්ගසම්පත්තිවිපත්තිදස්සනමත්තෙන ආදිසනං වුත්තං ‘‘අඞ්ග’’න්ති ඉමිනා, ‘‘ලක්ඛණ’’න්ති ඉමිනා පන මහානුභාවතානිප්ඵාදකඅඞ්ගලක්ඛණවිසෙසදස්සනෙනාති අයමෙතෙසං විසෙසොති. අහතෙති නවෙ. ඉතො පට්ඨායාති දෙවරක්ඛසමනුස්සාදිභෙදෙන විවිධවත්ථභාගෙ ඉතො වා එත්තො වා සඤ්ඡින්නෙ ඉදං නාම භොගාදි හොතීති. දබ්බිහොමදීනි හොමස්සුපකරණාදිවිසෙසෙහි ඵලවිසෙසදස්සනවසෙන පවත්තානි. අග්ගිහොමං වුත්තාවසෙසසාධනවසෙන පවත්තං හොමං. අඞ්ගලට්ඨින්ති සරීරං. අබ්භිනො සත්ථං අබ්භෙය්‍යං, මාසුරක්ඛෙන කතො ගන්ථො මාසුරක්ඛො. භූරිවිජ්ජා සස්සබුද්ධිකරණවිජ්ජාති සාරසමාසෙ. සපක්ඛක…පෙ… චතුප්පදානන්ති පිඞ්ගලමක්ඛිකාදිසපක්ඛක ඝරගොලිකාදිඅපක්ඛකදෙවමනුස්සකොඤ්චාදිද්විපදකකණ්ටකජම්බුකාදිචතුප්පදානං.

23. ‘‘අසුකදිවසෙ’’ති ‘‘පක්ඛස්ස දුතියෙ තතියෙ’’තිආදි තිථිවසෙන වුත්තං. අසුකනක්ඛත්තෙනාති රොහිණීආදිනක්ඛත්තයොගවසෙන.

24. උක්කානං පතනන්ති උක්කොභාසානං පතනං. වාතසඞ්ඝාතෙසු හි වෙගෙන අඤ්ඤමඤ්ඤං සඞ්ඝට්ටෙන්තෙසු දීපකොභාසො විය ඔභාසො උප්පජ්ජිත්වා ආකාසතො පතති, තත්ථායං උක්කාපාතවොහාරො. අවිසුද්ධතා අබ්භමහිකාදීහි.

25. ධාරානුපවෙච්ඡනං වස්සනං. හත්ථෙන අධිප්පෙතවිඤ්ඤාපනං හත්ථමුද්දා, තං පන අඞ්ගුලිසඞ්කොචනෙන ගණනායෙව. පාරසික මිලක්ඛකාදයො විය නවන්තවසෙන ගණනා අච්ඡිද්දකගණනා. සටුප්පාදනාදීති ආදි-සද්දෙන වොකලනභාගහාරාදිකෙ සඞ්ගණ්හාති. චින්තාවසෙනාති වත්ථුං අනුසන්ධිඤ්ච සයමෙව චිරෙන චින්තෙත්වා කරණවසෙන චින්තාකවි වෙදිතබ්බො, කිඤ්චි සුත්වා සුතෙන අස්සුතං අනුසන්ධෙත්වා කරණවසෙන සුතකවි, කඤ්චි අත්ථං උපධාරෙත්වා තස්ස සඞ්ඛිපනවිත්ථාරණාදිවසෙන අත්ථකවි, යං කිඤ්චි පරෙන කතං කබ්බං නාටකං වා දිස්වා තං සදිසමෙව අඤ්ඤං අත්තනො ඨානුප්පත්තිකපටිභානෙන කරණවසෙන පටිභානකවි වෙදිතබ්බො.

26. පරිග්ගහභාවෙන දාරිකාය ගණ්හාපනං ආවාහනං. තථා දාපනං විවාහනං. දෙසන්තරෙ දිගුණතිගුණාදිගහණවසෙන භණ්ඩප්පයොජනං පයොගො. තත්ථ වා අඤ්ඤත්ථ වා යථාකාලපරිච්ඡෙදං වඩ්ඪිගහණවසෙන පයොජනං උද්ධාරො. ‘‘භණ්ඩමූලරහිතානං වාණිජ්ජං කත්වා එත්තකෙනුදයෙන සහ මූලං දෙථාති ධනදානං පයොගො, තාවකාලිකදානං උද්ධාරො’’ති ච වදන්ති. තීහි කාරණෙහීති එත්ථ වාතෙන, පාණකෙහි වා ගබ්භෙ විනස්සන්තෙ න පුරිමකම්මුනා ඔකාසො කතො, තප්පච්චයා කම්මං විපච්චති. සයමෙව පන කම්මුනා ඔකාසෙ කතෙ න එකන්තෙන වාතො පාණකා වා අපෙක්ඛිතබ්බාති කම්මස්ස විසුං කාරණභාවො වුත්තොති දට්ඨබ්බං. නිබ්බාපනීයන්ති උපසමකරං. පටිකම්මන්ති යථා තෙ න ඛාදන්ති, තථා පටිකරණං. පරිවත්තනත්ථන්ති ආවුධාදිනා සහ උක්ඛිත්තහත්ථස්ස උක්ඛිපනවසෙන පරිවත්තනත්ථං. ඉච්ඡිතත්ථස්ස දෙවතාය කණ්ණෙ කථනවසෙන ජප්පනං කණ්ණජප්පනන්ති. ආදිච්චපාරිචරියාති කරවීරමාලාහි පූජං කත්වා සකලදිවසං ආදිච්චාභිමුඛාවට්ඨානෙන ආදිච්චස්ස පරිචරණං. ‘‘සිරව්හායන’’න්ති කෙචි පඨන්ති, තස්සත්ථොමන්තං පරිජප්පිත්වා සිරසා ඉච්ඡිතස්ස අත්ථස්ස අව්හායනන්ති.

27. සමිද්ධිකාලෙති ආයාචිතස්ස අත්ථස්ස සිද්ධිකාලෙ. සන්තිපටිස්සවකම්මන්ති දෙවතායාචනාය යා සන්ති පටිකත්තබ්බා, තස්සා පටිඤ්ඤාපටිස්සවකම්මකරණං, සන්තියා ආයාචනප්පයොගොති අත්ථො. තස්මින්ති පටිස්සවඵලභූතෙ යථාභිපත්ථිතකම්මස්මිං, යං ‘‘සචෙ මෙ ඉදං නාම සමිජ්ඣිස්සතී’’ති වුත්තං. තස්සාති සන්තිපටිස්සවස්ස, යො ‘‘පණිධී’’ති ච වුත්තො. යථාපටිස්සවඤ්හි උපහාරෙ කතෙ පණිධි ආයාචනා කතා නිය්‍යාතිතා හොතීති. අච්ඡන්දිකභාවමත්තන්ති ඉත්ථියා අකාමකභාවමත්තං. ලිඞ්ගන්ති පුරිසලිඞ්ගං. බලිකම්මකරණං උපද්දවපටිබාහනත්ථඤ්චෙව වඩ්ඪිආවහනත්ථඤ්ච. දොසානන්ති පිත්තාදිදොසානං. එත්ථ ච වමනන්ති පච්ඡට්ටනං අධිප්පෙතං. උද්ධංවිරෙචනන්ති වමනං ‘‘උද්ධං දොසානං නීහරණ’’න්ති වුත්තත්තා. තථා විරෙචනන්ති විරෙචනමෙව. අධොවිරෙචනන්ති පන සුද්ධිවත්ථිකසාවත්ථිආදි වත්ථිකිරියාපි අධිප්පෙතා ‘‘අධො දොසානං නීහරණ’’න්ති වුත්තත්තා. සීසවිරෙචනං සෙම්හනීහරණාදි. පටලානීති අක්ඛිපටලානි. සලාකවෙජ්ජකම්මන්ති අක්ඛිවෙජ්ජකම්මං, ඉදං වුත්තාවසෙසසාලාකියසඞ්ගහණත්ථං වුත්තන්ති දට්ඨබ්බන්ති. තප්පනාදයොපි හි සාලාකියානෙවාති. මූලානි පධානානි රොගූපසමෙ සමත්ථානි භෙසජ්ජානි මූලභෙසජ්ජානි, මූලානං වා බ්‍යාධීනං භෙසජ්ජානි මූලභෙසජ්ජානි. මූලානුබන්ධවසෙන හි දුවිධො බ්‍යාධි. මූලරොගෙ ච තිකිච්ඡිතෙ යෙභුය්‍යෙන ඉතරං වූපසමතීති. ‘‘කායතිකිච්ඡනං දස්සෙතී’’ති ඉදං කොමාරභච්චසල්ලකත්තසාලාකියාදිකරණවිසෙසභූතතන්තීනං තත්ථ තත්ථ වුත්තත්තා පාරිසෙසවසෙන වුත්තං, තස්මා තදවසෙසාය තන්තියාපි ඉධ සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. සබ්බානි චෙතානි ආජීවහෙතුකානියෙව ඉධාධිප්පෙතානි ‘‘මිච්ඡාජීවෙන ජීවිකං කප්පෙන්තී’’ති වුත්තත්තා. යං පන තත්ථ තත්ථ පාළියං ‘‘ඉති වා’’ති වුත්තං, තත්ථ ඉතීති පකාරත්ථෙ නිපාතො, වා-ඉති විකප්පනත්ථෙ. ඉදං වුත්තං හොති ඉමිනා පකාරෙන, ඉතො අඤ්ඤෙ න වාති. තෙන යානි ඉතො බාහිරකපබ්බජිතා සිප්පායතනවිජ්ජාට්ඨානාදීනි ජීවිකොපායභූතානි ආජීවපකතා උපජීවන්ති, තෙසං පරිග්ගහො කතොති වෙදිතබ්බො.

මහාසීලවණ්ණනා නිට්ඨිතා.