2. ආයුප්පමාණවණ්ණනා

1026. සුපරිමජ්ජිතකඤ්චනාදාසං විය සොභති විජ්ජොතතීති සුභො, සරීරොභාසො, තෙන සුභෙන කිණ්ණා විකිණ්ණාති සුභකිණ්ණා.

1027. තංතංමනසිකාරන්ති පරිත්තපථවීකසිණාදිගතමනසිකාරං. අප්පනාක්ඛණෙපීති පි-සද්දෙන පුබ්බභාගං සම්පිණ්ඩෙති. ඡන්දනං ආරම්මණපරියෙසනං ඡන්දො, කත්තුකම්‍යතාඡන්දො. පණිධානං චිත්තට්ඨපනා පණිධි, සඤ්ඤාවිරාගාදීහි ආරම්මණස්ස විසෙසනං තථාපවත්තාය භාවනාය ආරම්මණකරණමෙව.

විපුලං වුච්චති මහන්තං, සන්තභාවොපි මහනීයතාය මහන්තමෙවාති ආහ ‘‘විපුලා ඵලාති විපුලසන්තසුඛායුවණ්ණාදිඵලා’’ති.

1028. යං චාතුමහාරාජිකානං ආයුප්පමාණං, සඤ්ජීවෙ එසො එකො රත්තිදිවො, තාය රත්තියා තිංස රත්තියො මාසො, තෙන මාසෙන ද්වාදසමාසිකො සංවච්ඡරො, තෙන සංවච්ඡරෙන පඤ්ච වස්සසතානි සඤ්ජීවෙ ආයුප්පමාණං. යං තාවතිංසානං ආයුප්පමාණං, එසො කාළසුත්තෙ එකො රත්තිදිවො…පෙ… තෙන සංවච්ඡරෙන වස්සසහස්සං කාළසුත්තෙ ආයුප්පමාණං. යං යාමානං ආයුප්පමාණං, එසො සඞ්ඝාතෙ එකො රත්තිදිවො…පෙ… තෙන සංවච්ඡරෙන ද්වෙ වස්සසහස්සානි සඞ්ඝාතෙ ආයුප්පමාණං. යං තුසිතානං ආයුප්පමාණං, රොරුවෙ එසො එකො රත්තිදිවො…පෙ… තෙන සංවච්ඡරෙන චත්තාරි වස්සසහස්සානි රොරුවෙ ආයුප්පමාණං. යං නිම්මානරතීනං ආයුප්පමාණං, මහාරොරුවෙ එසො එකො රත්තිදිවො…පෙ… තෙන සංවච්ඡරෙන අට්ඨ වස්සසහස්සානි මහාරොරුවෙ ආයුප්පමාණං. යං පරනිම්මිතවසවත්තීනං දෙවානං ආයුප්පමාණං, තාපනෙ එසො එකො රත්තිදිවො…පෙ… තෙන සංවච්ඡරෙන සොළස වස්සසහස්සානි තාපනෙ ආයුප්පමාණං. මහාතාපනෙ උපඩ්ඪන්තරකප්පො. අවීචියං එකො අන්තරකප්පො ච ආයුප්පමාණන්ති වදන්ති. දෙවානං අධිමුත්තකාලකිරියා විය තාදිසෙන පුඤ්ඤබලෙන අන්තරාපි මරණං හොතීති ‘‘කම්මමෙව පමාණ’’න්ති වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. එවඤ්ච කත්වා අබ්බුදාදිආයුපරිච්ඡෙදොපි යුත්තතරො හොතීති.

කිං ඣානන්ති අට්ඨසු ඣානෙසු කතරං ඣානං. භවසීසානීති භවග්ගානි, පුථුජ්ජනභවග්ගං අරියභවග්ගං සබ්බභවග්ගන්ති වෙහප්ඵලාදීනං සමඤ්ඤා. කස්සචි සත්තාති පුථුජ්ජනස්ස, කස්සචි පඤ්චාති සොතාපන්නස්ස, සකදාගාමිනො ච, කස්සචි තයොති අනාගාමිනො වසෙන වුත්තං. තස්මා සො බ්‍රහ්මකායිකාදීහි චුතො අරූපං උපපජ්ජන්තො වෙදිතබ්බො. ‘‘නවසු බ්‍රහ්මලොකෙසු නිබ්බත්තඅරියසාවකානං තත්‍රූපපත්තියෙව හොති, න හෙට්ඨූපපත්තී’’ති (විභ. අට්ඨ. 1028) අයං අට්ඨකථාපාඨොති අධිප්පායෙන ‘‘යං පනා’’තිආදි වුත්තං. ‘‘තත්‍රූපපත්තිපි හොති උපරූපපත්තිපි, න හෙට්ඨූපපත්තී’’ති පන පාඨොති තෙන ‘‘හෙට්ඨූපපත්තියෙව නිවාරිතා’’තිආදිවචනෙන පයොජනං නත්ථි. අරූපධාතූපපත්ති ච න නිවාරිතාති සම්බන්ධො. අරූපධාතූපපත්ති න නිවාරිතා ‘‘මත්ථකෙ ඨිතොව පරිනිබ්බාතී’’ති නියමස්ස අනිච්ඡිතත්තා.

අඤ්ඤත්ථාති කාමලොකෙ. තත්ථාති රූපලොකෙ. අයං අට්ඨකථාති ‘‘පඨමජ්ඣානභූමියං නිබ්බත්තො…පෙ… පරිනිබ්බාතී’’ති එවං පවත්තා අට්ඨකථා. තෙනෙවාති යස්මා රූපධාතුයං උපපන්නො අධිප්පෙතො, න උපපජ්ජනාරහො, තෙනෙව කාරණෙන. තස්සාති යථාවුත්තස්ස රූපධාතුයං උපපන්නස්ස අරියසාවකස්ස. යෙන රූපරාගෙන තත්ථ රූපභවෙ උපපන්නො, තස්මිං අරූපජ්ඣානෙන වික්ඛම්භිතෙ සම්මදෙව දිට්ඨාදීනවෙසු යථා කාමරූපභවෙසු ආයතිං භවාභිලාසො න භවිස්සති, එවං අරූපභවෙපීති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘පුන…පෙ… භවිස්සතියෙවා’’ති. තත්ථ නිබ්බත්තොති රූපධාතුයං උපපන්නො. අරියමග්ගං භාවෙත්වාති හෙට්ඨිමං අරියමග්ගං සම්පාදෙත්වා. නිබ්බත්තභවාදීනවදස්සනවසෙනාති තස්මිං රූපභවෙ නිබ්බත්තොපි තත්ථෙව ආදීනවදස්සනවසෙන. අනිවත්තිතභවාභිලාසොති උපරි අරූපභවෙ අවිස්සට්ඨභවපත්ථනො, යතො අරූපධාතුයං උපපජ්ජනාරහො. තස්ස වසෙනාති තාදිසස්ස අරියසාවකස්ස වසෙන. ‘‘කස්සචි පඤ්ච, කස්සචි තයො අනුසයා අනුසෙන්තී’’ති අයං යමකපාළි (යම. 2.අනුසයයමක.312) පවත්තා.

ආයුප්පමාණවණ්ණනා නිට්ඨිතා.