10. දසකමාතිකාවණ්ණනා

760. ‘‘ජාතිපච්චයා ජරාමරණන්ති ඤාණං, අසති ජාතියා නත්ථි ජරාමරණන්ති ඤාණං. අතීතම්පි අද්ධානං ජාතිපච්චයා ජරාමරණන්ති ඤාණං, අසති ජාතියා නත්ථි ජරාමරණන්ති ඤාණං. අනාගතම්පි අද්ධානං ජාතිපච්චයා ජරාමරණන්ති ඤාණං, අසති ජාතියා නත්ථි ජරාමරණන්ති ඤාණං. යම්පිස්ස තං ධම්මට්ඨිතිඤාණං, තම්පි ඛයධම්මං වයධම්මං විරාගධම්මං නිරොධධම්මන්ති ඤාණං. භවපච්චයා…පෙ… අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරා…පෙ… නිරොධධම්ම’’න්ති (සං. නි. 2.34) එවමාගතානි සත්තසත්තති ඤාණානි. ‘‘ජරාමරණෙ ඤාණං, ජරාමරණසමුදයෙ ඤාණං, ජරාමරණනිරොධෙ ඤාණං, ජරාමරණනිරොධගාමිනියා පටිපදාය ඤාණං. ජාතියා ඤාණං…පෙ… සඞ්ඛාරෙසු ඤාණං…පෙ… පටිපදාය ඤාණ’’න්ති (සං. නි. 2.33) එවමාගතානි චතුචත්තාරීසං ඤාණානි. සුතමයඤාණාදීනි අනාවරණඤාණපරියොසානානි පටිසම්භිදාමග්ගෙ (පටි. ම. මාතිකා 1.1 ආදයො) ආගතානි තෙසත්තති ඤාණානි. තෙනාහ ‘‘තෙසත්තති පන…පෙ… න සංයුත්තකෙ’’ති. ‘‘සංයුත්තකෙ’’ති වා ඉදං ‘‘සත්තසත්තති ඤාණානී’’ති ඉමිනා සම්බන්ධිතබ්බං, න ‘‘තෙසත්තතී’’ති ඉමිනා. අඤ්ඤත්ථ නික්ඛෙපකණ්ඩාදීසු. යථා සම්මාපටිවෙධාභාවතො මිච්ඡාඤාණාදි ථුසරාසිම්හි නිඛාතඛාණුකො විය ආරම්මණෙ චඤ්චලං හොති, න එවං හොති යථාභූතාවබොධකං ඤාණන්ති ආහ ‘‘යාථාවපටිවෙධතො සයඤ්ච අකම්පිය’’න්ති. අධිබලකරණං උපත්ථම්භනන්ති තං පුග්ගලෙ ආරොපෙන්තො ආහ ‘‘පුග්ගලඤ්ච…පෙ… කරොතී’’ති. විසභාගධම්මෙසු වා අකම්පියත්ථො, සභාගධම්මෙසු උපත්ථම්භනත්ථො වෙදිතබ්බො.

අභිමුඛං ගච්ඡන්තීති ‘‘උපගච්ඡන්තී’’ති පදස්ස අත්ථවචනං. උපගමනඤ්චෙත්ථ සබ්බඤ්ඤුතාය පටිජානනමෙවාති වුත්තං ‘‘පටිජානනවසෙනා’’ති. අට්ඨ වා පරිසා උපසඞ්කමන්තීති එත්ථාපි පටිජානනවසෙන සබ්බඤ්ඤුතන්ති යොජෙතබ්බං. අට්ඨසු පරිසාසු දස්සිතඅකම්පියඤාණයුත්තොති සම්බන්ධො.

ඵලසම්පත්තිපවත්තීති සප්පුරිසූපනිස්සයාදීනං කාරණසම්පත්තීනං ඵලභූතාය පතිරූපදෙසවාසඅත්තසම්මාපණිධිආදිසම්පත්තියා පවත්තනං. ආදි-සද්දෙන සුත්තසෙසා සඞ්ගහිතා. තත්ථ සප්පුරිසූපනිස්සයාදිකෙ. කස්මා පනෙත්ථ සමානෙ අත්ථකිච්චෙ පටිවෙධඤාණස්ස විය දෙසනාඤාණස්සාපි යාව අරහත්තමග්ගා උප්පජ්ජමානතා න වුත්තාති චොදනං සන්ධායාහ ‘‘පටිවෙධනිට්ඨත්තා’’තිආදි. පටිවෙධනිට්ඨත්තාති පටිවෙධස්ස පරියොසානත්තා. තෙනාති පටිවෙධපරියොසානභූතෙන අරහත්තමග්ගඤාණෙන. තදධිගමෙන හි සම්පත්තසකලසබ්බඤ්ඤුගුණො භගවා අනන්තපටිභානො අනුපමාය බුද්ධලීළාය ධම්මං දෙසෙතුං සමත්ථො අහොසි. ‘‘පටිලද්ධස්සාපී’’ති ඉමිනා සබ්බථා ලභාපකස්ස පටිවෙධානුරූපතා දෙසනාඤාණස්ස අසක්කුණෙය්‍යාති දීපෙති, තෙන ච පටිවෙධනමත්තෙනෙත්ථ අත්ථසිද්ධීති දස්සෙති. තෙනාහ ‘‘දෙසනාඤාණස්සා’’තිආදි.

හානභාගියධම්මන්ති වා හානභාගියභාවස්ස කාරණං. කාමසහගතසඤ්ඤාදිධම්මන්ති කාමගුණාරම්මණං සඤ්ඤාමනසිකාරාදිං. පුබ්බෙව කතාභිසඞ්ඛාරාදින්ති ‘‘චන්දෙ වා සූරියෙ වා එත්තකං ගතෙ වුට්ඨහිස්සාමී’’තිආදිනා සමාපජ්ජනතො පුබ්බෙ පවත්තචිත්තාභිසඞ්ඛාරපරිකම්මාදිං.

තදභාවග්ගහණෙනාති කිලෙසාවරණාභාවග්ගහණෙන. ඨිතින්ති අත්ථිභාවං. තබ්බිපරීතායාති ‘‘නත්ථි දින්න’’න්තිආදිකාය මිච්ඡාදිට්ඨියා. ඨානාභාවන්ති අප්පවත්තිං, නත්ථිභාවං වා. උපරීති ඉමිස්සා බලානං අනුක්කමකථාය උපරි අනන්තරමෙව. විපාකාවරණාභාවදස්සනාදිකස්සාති ආදි-සද්දෙන කම්මාවරණාභාවදස්සනං සඞ්ගණ්හාති. ඉතරන්ති අධිගමස්ස අට්ඨානදස්සනං. තංසහිතානං ධාතූනන්ති රාගාදිසහිතානං සභාවානං. වෙමත්තතා ච තෙසං පච්චයවිසෙසසිද්ධෙන අවත්ථාදිවිසෙසෙන වෙදිතබ්බා. චරියාහෙතූනන්ති රාගාදිචරියාකාරණභූතානං ධම්මානං.