2. අභිධම්මභාජනීයවණ්ණනා

725. සාමඤ්ඤෙන වත්වා විසෙසෙන අවුත්තත්තාති ‘‘තෙසං විපාකෙ’’ති යථාවුත්තකුසලවිපාකතාදිසාමඤ්ඤෙන වත්වා සහෙතුකාහෙතුකාදිවිසෙසෙන අවුත්තත්තා, සරූපෙන නිද්ධාරෙත්වා අවුත්තත්තාති අත්ථො. අවිපාකත්තාති අවිපාකධම්මත්තා. යදි එවන්ති පච්චයභාවතො ලබ්භමානොපි ධම්මභාවො අවිපාකධම්මතාය කිරියානං යදි න වුත්තො, එවං සති. සතිපි පච්චයුප්පන්නභාවෙ අවිපාකභාවතො අත්ථභාවොපි න වත්තබ්බො. තෙනාහ ‘‘විපාකා න හොන්තීති අත්ථභාවො ච න වත්තබ්බො’’ති. එවඤ්චෙති යදි පච්චයුප්පන්නත්තා කිරියානං අත්ථභාවො වුත්තො. නප්පටිසිද්ධො ඉච්ඡිතොවාති අත්ථො. යදි එවං කස්මා න වුත්තොති ආහ ‘‘විපාකස්ස පනා’’තිආදි. තෙසන්ති කුසලාකුසලානං, විපාකකිරියධම්මානඤ්ච. අත්ථධම්මතාති වුත්තනයෙන ලබ්භමානොපි යථාක්කමං අත්ථභාවො, ධම්මභාවො ච න වුත්තො. පච්චයභාවං සත්තිවිසෙසං සනිප්ඵාදෙතබ්බතන්ති පදත්තයෙනාපි විපාකධම්මතමෙවාහ. සා හි විපාකානං හෙතුභාවතො පච්චයභාවො, තදුප්පාදනසමත්ථතාය සත්තිවිසෙසො, තෙහි සගබ්භා විය හොතීති ‘‘සනිප්ඵාදෙතබ්බතා’’ති ච වුච්චති. තං පස්සන්තී නිප්ඵාදකවිසෙසාපි නිප්ඵාදෙතබ්බාපෙක්ඛා හොති ධම්මපටිසම්භිදා. තංසම්බන්ධෙනාති නිප්ඵාදෙතබ්බසම්බන්ධෙන. ධම්මපටිසම්භිදං වදන්තෙන අත්ථපටිසම්භිදාපි වුත්තා.

සභාවධම්මෙ පඤ්ඤත්ති සභාවපඤ්ඤත්තීති ආහ ‘‘න සත්තාදිපඤ්ඤත්තියා’’ති. සභාවෙන, නිරුත්තියෙව වා සභාවපඤ්ඤත්තීති වුත්තාති ආහ ‘‘අවිපරීතපඤ්ඤත්තියා වා’’ති.

746. වොහාරභූමිං, අධිගමභූමිඤ්ච එකජ්ඣං කත්වා ආහ ‘‘කාමාවචරා, ලොකුත්තරා ච භූමි භූමී’’ති. චිත්තුප්පාදා වා පවත්තිට්ඨානභාවතො භූමි.

අභිධම්මභාජනීයවණ්ණනා නිට්ඨිතා.