3. පඤ්හපුච්ඡකවණ්ණනා

747. සබ්බඤාණාරම්මණතායාති පටිසම්භිදාපටිසම්භිදාඤාණාරම්මණතාය. ‘‘සුත්තන්තභාජනීයෙ පන…පෙ… සියා’’ති ඉදං අභිධම්මභාජනීයෙන විරුජ්ඣති, තස්ස වා සාවසෙසදෙසනතා ආපජ්ජතීති චොදනං මනසි කත්වා ආහ ‘‘අභිධම්මභාජනීයෙ’’තිආදි. නිරවසෙසකථනන්ති අසෙසෙත්වා කථනං. තෙන චිත්තුප්පාදසඞ්ගහිතෙ අත්ථෙ අසෙසෙත්වා දෙසනා ඉධ අභිධම්මභාජනීයස්ස භාරො, න සබ්බඤෙය්‍යධම්මෙති දස්සෙති. යථාදස්සිතවිසයවචනවසෙනාති දස්සිතප්පකාරවිසයස්ස කථනවසෙන, ධම්මත්ථවසෙන දස්සිතෙ තංතංචිත්තුප්පාදෙ තත්ථ ධම්මනිරුත්තාභිලාපෙන ඤාණස්ස කථනවසෙනාති අත්ථො. අඤ්ඤාරම්මණතං න පටිසෙධෙති අතප්පරභාවතොති අධිප්පායො. න නිරවසෙසෙන කථනං අචිත්තුප්පාදපරියාපන්නස්ස විසයස්ස අකථිතත්තා. එවං පටිභානපටිසම්භිදාවිසයස්සාපි න නිරවසෙසෙන කථනන්ති සුත්තන්තභාජනීයෙ අවිසෙසවචනෙන සබ්බඤාණාරම්මණතංයෙව පටිභානපටිසම්භිදාය පතිට්ඨාපෙති. තථා තිස්සො පටිසම්භිදාතිආදිපඤ්හපුච්ඡකපාළියාපි. තිස්සොති අත්ථධම්මපටිභානපටිසම්භිදා. නිරුත්තිපටිසම්භිදා හි ‘‘පරිත්තාරම්මණා’’තෙව වුත්තා.

යදිපි සියා න තස්සා මහග්ගතාරම්මණතාති සම්බන්ධො. ‘‘න හි මග්ගො පච්චයුප්පන්නො න හොතී’’ති ඉමිනා ‘‘අත්ථපටිසම්භිදා න මග්ගාරම්මණා’’ති වචනස්ස යථාවුත්තත්ථසාධකතං විභාවෙති. තස්සාති පටිභානපටිසම්භිදාය න මහග්ගතාරම්මණතා සම්භවති නනු නයං අනුස්සරන්තස්සාති අධිප්පායො. ද්වෙපීති ‘‘අත්ථපටිසම්භිදා න මග්ගාරම්මණා, තිස්සො පටිසම්භිදා සියා පරිත්තාරම්මණා, සියා මහග්ගතාරම්මණා, සියා අප්පමාණාරම්මණා’’ති ච ද්වෙපි එතා පාළියො. තාසු බලවතරාය ඨානස්ස, ඉතරාය අධිප්පායමග්ගනස්ස ච උපායදස්සනමුඛෙන තාසං අඤ්ඤමඤ්ඤං අවිරොධං දස්සෙතුං ‘‘කුසලාකුසලානං පනා’’තිආදිමාහ. ‘‘නිප්පරියායා තත්ථ ධම්මපටිසම්භිදා’’ති එතෙන තත්ථ අත්ථපටිසම්භිදාය පරියායභාවමාහ. තථා විපාකකිරියානන්තිආදි යථාධිප්පෙතස්ස අත්ථස්ස විසදිසූදාහරණදස්සනං. උභයෙනපි ‘‘අත්ථපටිසම්භිදා න මග්ගාරම්මණා’’ති (විභ. 749) වචනං සුත්තන්තනයානුගතං නිප්පරියායත්ථස්ස තත්ථ අධිප්පෙතත්තාති දීපෙති. කිඤ්චි පන ඤාණන්තිආදි ‘‘තිස්සො පටිසම්භිදා’’තිආදිපාළියා සමත්ථකං. යථාධිප්පෙතස්ස අත්ථස්ස පටිභානං දීපනං පටිභානං. තෙනාහ ‘‘ඤෙය්‍යප්පකාසනතො’’ති. ඉති යා ‘‘තිස්සො පටිසම්භිදා’’ති පාළි, තස්සා බලවභාවවිභාවනෙන ඉතරාය අධිප්පායමග්ගනං කතන්ති වෙදිතබ්බං. නිප්පරියායාති පරියායරහිතා උජුකං සරූපෙනෙව පවත්තා. නිප්පරියාය…පෙ… පවත්තියන්ති එකන්තිකඅත්ථාරම්මණං ඤාණං අත්ථපටිසම්භිදා, ඤාණාරම්මණං පටිභානපටිසම්භිදාති ගහෙත්වා දෙසනායං.

සො එවාති පරස්ස අභිලාපසද්දො එව. අනුවත්තමානතා චස්ස නිරුත්තිපටිසම්භිදා පච්චුප්පන්නමෙව සද්දං ආරම්මණං කරොන්තී, සද්දං සුත්වා ‘‘අයං සභාවනිරුත්ති, අයං න සභාවනිරුත්තී’’ති ජානන්තීති ච ආදිවචනවසෙන වෙදිතබ්බො.

පඤ්හපුච්ඡකවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

පටිසම්භිදාවිභඞ්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.