(3.) තිකනිද්දෙසවණ්ණනා

768. පඤ්ඤාපරිණාමිතෙසූති පඤ්ඤාය පරිපාචිතෙසු. ‘‘යොගවිහිතෙසූති ඉදඤ්ච විසයවිසෙසනමත්තමෙව, තස්මා යානි පඤ්ඤාය විහිතානි අහෙසුං හොන්ති භවිස්සන්ති ච, සබ්බානි තානි යොගවිහිතානීති දට්ඨබ්බානි. සික්ඛිත්වා කාතබ්බං සිප්පං, ඉතරං කම්මං. අයමෙතෙසං විසෙසො. වඩ්ඪකීකම්මන්ති ච අසික්ඛිත්වාපි කාතබ්බං ථූලකම්මං ‘‘කම්ම’’න්ති දට්ඨබ්බං, පඤ්ඤා එව වා තත්ථ තත්ථ ‘‘කම්මං සිප්ප’’න්ති ච වෙදිතබ්බා. නාගමණ්ඩලං නාම මණ්ඩලං කත්වා සප්පෙ විජ්ජාය පක්කොසිත්වා බලිං දත්වා විසාපනයනං. පරිත්තං රක්ඛා, යෙන ‘‘ඵූ’’ති මුඛවාතං දත්වා විසං අපනයන්ති, සො උණ්ණනාභිආදිමන්තො ඵුධමනකමන්තො. ‘‘අ ආ’’තිආදිකා මාතිකා ‘‘ක කා’’තිආදිකො තප්පභෙදො ච ලෙඛා.

කුසලං ධම්මං සකං, ඉතරං නොසකං. චතුන්නං සච්චානං පටිවිජ්ඣිතබ්බානං තප්පටිවෙධපච්චයභාවෙන අනුලොමනං දට්ඨබ්බං. පුබ්බෙ ‘‘යොගවිහිතෙසු වා කම්මායතනෙසූ’’තිආදිනා පඤ්ඤා වුත්තා, පුන තස්සා වෙවචනවසෙන ‘‘අනුලොමිකං ඛන්ති’’න්තිආදි වුත්තන්ති අධිප්පායෙන ‘‘අනු…පෙ… පඤ්ඤාවෙවචනානී’’ති ආහ. එත්ථ ච එවරූපින්ති යථාවුත්තකම්මායතනාදිවිසයං කම්මස්සකතසච්චානුලොමිකසභාවං අනිච්චාදිපවත්තිආකාරඤ්චාති අත්ථො. යථාවුත්තා ච භූමිසභාවපවත්තිආකාරනිද්දෙසා ඛන්තිආදීහි යොජෙතබ්බා. යස්සා පඤ්ඤාය ධම්මා නිජ්ඣානපජානනකිච්චසඞ්ඛාතං ඔලොකනං ඛමන්ති අවිපරීතසභාවත්තා, සා පඤ්ඤා ධම්මානං නිජ්ඣානක්ඛමනං එතිස්සා අත්ථීති ධම්මනිජ්ඣානක්ඛන්තීති අත්ථො.

769. අසංවරං මුඤ්චතීති සමාදානසම්පත්තවිරතිසම්පයුත්තචෙතනා ‘‘සීලං පූරෙන්තස්ස මුඤ්චචෙතනා’’ති වුත්තා. පුබ්බාපරපඤ්ඤාය ච දානසීලමයතාවචනතො මුඤ්චඅපරචෙතනාවසෙන ‘‘ආරබ්භා’’ති, පුබ්බචෙතනාවසෙන ‘‘අධිකිච්චා’’ති ච වත්තුං යුත්තන්ති ‘‘අධිකිච්චා’’තිපි පාඨො යුජ්ජති.

770. පඤ්චසීලදසසීලානි විඤ්ඤාණස්ස ජාතියා ච පච්චයභූතෙසු සඞ්ඛාරභවෙසු අන්තොගධානීති ‘‘උප්පාදා වා’’තිආදිකාය ධම්මට්ඨිතිපාළියා සඞ්ගහිතානි. භවනිබ්බත්තකසීලස්ස පඤ්ඤාපනං සතිපි සවනෙ න තථාගතදෙසනායත්තන්ති භික්ඛුආදීනම්පි තං වුත්තං.

අධිපඤ්ඤාය පඤ්ඤාති අධිපඤ්ඤාය අන්තොගධා පඤ්ඤා. අථ වා අධිපඤ්ඤානිබ්බත්තෙසු, තදධිට්ඨානෙසු වා ධම්මෙසු අධිපඤ්ඤා-සද්දො දට්ඨබ්බො, තත්ථ පඤ්ඤා අධිපඤ්ඤාය පඤ්ඤා.

771. අපායුප්පාදනකුසලතා අපායකොසල්ලං සියාති මඤ්ඤමානො පුච්ඡති ‘‘අපායකොසල්ලං කථං පඤ්ඤා නාම ජාතා’’ති. තං පන පරස්ස අධිප්පායං නිවත්තෙන්තො ‘‘පඤ්ඤවායෙව හී’’තිආදිමාහ. තත්‍රුපායාති තත්‍ර තත්‍ර උපායභූතා. ඨානෙ උප්පත්ති එතස්සාති ඨානුප්පත්තියං. කිං තං? කාරණජානනං, භයාදීනං උප්පත්තික්ඛණෙ තස්මිංයෙව ඨානෙ ලහුඋප්පජ්ජනකන්ති වුත්තං හොති.

තිකනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.