(4.) චතුක්කනිද්දෙසවණ්ණනා

793. න පරිතස්සතීති ‘‘අපි නාම මෙ තණ්ඩුලාදීනි සියු’’න්ති න පත්ථෙති, තදභාවෙන වා න උත්තසති.

796. අපරප්පච්චයෙති පරෙන නපත්තියායිතබ්බෙ. ධම්මෙ ඤාණන්ති සච්චවිසයං ඤාණං. අරියසච්චෙසු හි ධම්ම-සද්දො තෙසං අවිපරීතසභාවත්තාති. සඞ්ඛතපවරො වා අරියමග්ගො තස්ස ච ඵලං ධම්මො, තත්ථ පඤ්ඤා තංසහගතා ධම්මෙ ඤාණං. න අඤ්ඤඤාණුප්පාදනං නයනයනං, ඤාණස්සෙව පන පවත්තිවිසෙසොති අධිප්පායෙනාහ ‘‘පච්චවෙක්ඛණඤාණස්ස කිච්ච’’න්ති. එත්ථ ච ඉමිනා ධම්මෙනාති මග්ගඤාණෙනාති වුත්තං, දුවිධම්පි පන මග්ගඵලඤාණං පච්චවෙක්ඛණාය ච මූලං, කාරණඤ්ච නයනයනස්සාති දුවිධෙනපි තෙන ධම්මෙනාති න න යුජ්ජති, තථා චතුසච්චධම්මස්ස ඤාතත්තා, මග්ගඵලසඞ්ඛාතස්ස ච ධම්මස්ස සච්චපටිවෙධසම්පයොගං ගතත්තා නයනං හොතීති තෙන ඉමිනා ධම්මෙන ඤාණවිසයභාවෙන, ඤාණසම්පයොගෙන වා ඤාතෙනාති ච අත්ථො න න යුජ්ජති.

යදිපි සබ්බෙන සබ්බං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං දුක්ඛං අභිජානන්ති, තථාපි පච්චුප්පන්නෙ සසන්තතිපරියාපන්නෙ සවිසෙසෙ අභිනිවෙසො හොතීති ආහ ‘‘න තඤ්ඤෙව ඉම’’න්ති. දිට්ඨෙන අදිට්ඨෙන නයතො නයනඤාණං, අදිට්ඨස්ස දිට්ඨතාය කාරණභූතත්තා කාරණඤාණං, අනුරූපත්ථවාචකො වා කාරණ-සද්දොති ධම්මෙ ඤාණස්ස අනුරූපඤාණන්ති අත්ථො.

සම්මුතිම්හි ඤාණන්ති ධම්මෙ ඤාණාදීනං විය සාතිසයස්ස පටිවෙධකිච්චස්ස අභාවා විසයොභාසනමත්තජානනසාමඤ්ඤෙන ඤාණන්ති සම්මතෙසු අන්තොගධන්ති අත්ථො. සම්මුතිවසෙන වා පවත්තං සම්මුතිම්හි ඤාණං, අවසෙසං පන ඉතරඤාණත්තයවිසභාගං ඤාණං තබ්බිසභාගසාමඤ්ඤෙන සම්මුතිඤාණම්හි පවිට්ඨත්තා සම්මුතිඤාණං නාම හොතීති.

797. කිලෙසමූලකෙ චාති නීවරණමූලකෙ ච කාමභවධම්මෙ.

798. සා හිස්සාති එත්ථ අස්සාති යො ‘‘කාමෙසු වීතරාගො හොතී’’ති එවං වුත්තො, අස්ස පඨමජ්ඣානසමඞ්ගිස්සාති අත්ථො. ස්වෙවාති එතෙන කාමෙසු වීතරාගභාවනාවත්ථස්සෙව පඨමජ්ඣානසමඞ්ගිස්ස ගහණෙ පවත්තෙ තස්ස තතො පරං අවත්ථං දස්සෙතුං ‘‘කාමෙසු වීතරාගො සමානො’’ති වුත්තං. චතුත්ථමග්ගපඤ්ඤා ඡට්ඨාභිඤ්ඤාභාවප්පත්තියා තං පටිවිජ්ඣති නාම, ඉතරා තදුපනිස්සයත්තා. යථානුරූපං වා ආසවක්ඛයභාවතො, ඵලෙ වා ආසවක්ඛයෙ සති යථානුරූපං තංනිබ්බත්තනතො චතූසුපි මග්ගෙසු පඤ්ඤා ඡට්ඨං අභිඤ්ඤං පටිවිජ්ඣතීති දට්ඨබ්බා.

799. කාමසහගතාති වත්ථුකාමාරම්මණා. චොදෙන්තීති කාමාභිමුඛං තන්නින්නං කරොන්තීති අත්ථො. තදනුධම්මතාති තදනුධම්මා ඉච්චෙව වුත්තං හොති. තා-සද්දස්ස අපුබ්බත්ථාභාවතොති අධිප්පායෙනාහ ‘‘තදනුරූපසභාවා’’ති. නිකන්තිං, නිකන්තිසහගතචිත්තුප්පාදං වා ‘‘මිච්ඡාසතී’’ති වදති. ‘‘අහො වත මෙ අවිතක්කං උප්පජ්ජෙය්‍යා’’ති අවිතක්කාරම්මණා අවිතක්කසහගතා.

801. අධිගමභාවෙන අභිමුඛං ජානන්තස්ස අභිජානන්තස්ස, අභිවිසිට්ඨෙන වා ඤාණෙන ජානන්තස්ස, අනාරම්මණභූතඤ්ච තං ඨානං පාකටං කරොන්තස්සාති අත්ථො.

802. වසිතාපඤ්චකරහිතං ඣානං අප්පගුණං. එත්ථ චතස්සො පටිපදා චත්තාරි ආරම්මණානීති පඤ්ඤාය පටිපදාරම්මණුද්දෙසෙන පඤ්ඤා එව උද්දිට්ඨාති සා එව විභත්තාති.

චතුක්කනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.