3. පච්චයවාරවණ්ණනා

243. පච්චයාති එත්ථ පති අයො පච්චයො. පති-සද්දො පතිට්ඨත්ථං දීපෙති, අය-සද්දො ගතිං, පතිට්ඨාභූතා ගති නිස්සයො පච්චයොති වුත්තං හොති, තතො පච්චයා, පච්චයකරණතො තදායත්තභාවගමනතො වාති අත්ථො.

‘‘මහාභූතෙ පච්චයා චිත්තසමුට්ඨානං රූප’’න්ති (පට්ඨා. 1.1.245) භූතුපාදාරූපානි සහ සඞ්ගණ්හිත්වා වුත්තං. අට්ඨකථායං පන චිත්තසමුට්ඨානෙ ච මහාභූතෙ නිස්සාය චිත්තසමුට්ඨානං උපාදාරූපන්ති සයං නිස්සයො අහුත්වා නිස්සයෙ උප්පජ්ජමානෙන උපාදාරූපෙන නිදස්සනං කතන්ති දට්ඨබ්බං.

255. අසඤ්ඤ…පෙ… කටත්තාරූපං උපාදාරූපන්ති එත්ථ යො පටිච්චවාරෙ සහජාතෙ කම්මඋතුජානං, කම්මෙ ච එකන්තානෙකන්තකම්මජානං වසෙන අත්ථො වුත්තො, සො නාධිප්පෙතො එව ‘‘කටත්තාරූප’’න්ති කම්මසමුට්ඨානරූපස්සෙව සබ්බස්ස ච ගහිතත්තාති තං පහාය යථාගහිතස්ස කටත්තාරූපස්ස විසෙසනවසෙන ‘‘උපාදාරූපසඞ්ඛාතං කටත්තාරූප’’න්ති අත්ථමාහ. මහාභූතෙ පන පටිච්ච පච්චයා ච මහාභූතානං උප්පත්ති න නිවාරෙතබ්බාති උපාදාරූපග්ගහණෙන කටත්තාරූපග්ගහණං අවිසෙසෙත්වා උපාදාරූපානං නිවත්තෙතබ්බානං අත්ථිතාය කටත්තාරූපග්ගහණෙනෙව උපාදාරූපග්ගහණස්ස විසෙසනං දට්ඨබ්බං.

269-276. ‘‘අබ්‍යාකතෙන අබ්‍යාකතං, කුසලං, අකුසල’’න්ති වත්තබ්බෙ ‘‘අබ්‍යාකතෙන කුසලං, අකුසලං, අබ්‍යාකත’’න්ති, ‘‘කුසලං ධම්මං පටිච්ච කුසලො ච අකුසලො ච ධම්මා කුසලස්සාති අනාමසිත්වා’’ති ච පුරිමපාඨෙ පමාදලෙඛා දට්ඨබ්බා.

286-287. නහෙතුපච්චයා නපුරෙජාතෙ ද්වෙති එත්ථ අට්ඨකථායං ‘‘ආරුප්පෙ පන අහෙතුකමොහස්ස අහෙතුකකිරියස්ස ච වසෙන ද්වෙති වුත්තා, නවිප්පයුත්තෙ ද්වෙති ආරුප්පෙ අහෙතුකාකුසලකිරියවසෙනා’’ති වුත්තං, තං ලබ්භමානෙසු එකදෙසෙන නිදස්සනවසෙන වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං. ආරුප්පෙ පන අහෙතුකමොහස්ස අහෙතුකකිරියාය අහෙතුකපටිසන්ධියා එකච්චස්ස ච රූපස්ස වසෙන ද්වෙ වුත්තාති, නවිප්පයුත්තෙ ද්වෙති ආරුප්පෙ අහෙතුකාකුසලකිරියාඑකච්චරූපානං වසෙනාති වුත්තන්ති. ‘‘නොනත්ථිනොවිගතෙසු එකන්ති සබ්බරූපස්ස වසෙනා’’ති වුත්තං, නහෙතුමූලකත්තා ඉමස්ස නයස්ස හෙතුපච්චයං ලභන්තං න ලබ්භතීති ‘‘එකච්චස්ස රූපස්ස වසෙනා’’ති භවිතබ්බං. චක්ඛාදිධම්මවසෙන පන චිත්තසමුට්ඨානාදිකොට්ඨාසවසෙන වා සබ්බං ලබ්භතීති ‘‘සබ්බරූපස්සා’’ති වුත්තං සියා.

289-296. ආගතානාගතන්ති පඤ්හවසෙන වුත්තං, ලබ්භමානාලබ්භමානන්ති ආගතෙ ච පඤ්හෙ ලබ්භමානාලබ්භමානධම්මවසෙන.

පච්චයවාරවණ්ණනා නිට්ඨිතා.