(1) විභඞ්ගවාරො

53. යා කුසලත්තිකෙ ලභන්ති, න තායෙව වෙදනාත්තිකාදීසූති තිකපදනානත්තමත්තෙන විනා මූලාවසානවසෙන සදිසතං සන්ධාය ‘‘න තායෙවා’’ති වුත්තං, න ච කෙවලං තිකන්තරෙයෙව, කුසලත්තිකෙපි පන යා පටිච්චවාරෙ ලභන්ති, න තායෙව පච්චයවාරාදීසූති සබ්බපුච්ඡාසමාහරණං ඉධ කත්තබ්බමෙව. ධම්මානුලොමපච්චනීයෙ ච තිකපට්ඨානෙ විතක්කත්තිකපීතිත්තිකානං විස්සජ්ජනෙ සබ්බාපෙතා විස්සජ්ජනං ලභන්තීති එත්ථ පීතිත්තිකග්ගහණං න කාතබ්බං. න හි තත්ථ එකූනපඤ්ඤාස පුච්ඡා විස්සජ්ජනං ලභන්තීති.

තෙන සද්ධින්ති තෙන සහජාතපච්චයභූතෙන සද්ධින්ති අත්ථො දට්ඨබ්බො. ‘‘යාව නිරොධගමනා උද්ධං පජ්ජතී’’ති ච ‘‘උප්පාදාදයො වා පාපුණාතී’’ති ච වචනෙහි ඛණත්තයසමඞ්ගී උප්පජ්ජතීති වුච්චතීති අනුඤ්ඤාතං විය හොති, උප්පාදක්ඛණසමඞ්ගීයෙව පන එවං වුත්තොති දට්ඨබ්බො.

යස්මා පන එකො ඛන්ධො එකස්සාතිආදි ඉධ කුසලවචනෙන ගහිතෙ ඛන්ධෙ සන්ධාය වුත්තං. වෙදනාත්තිකාදීසු පන එකං ඛන්ධං පටිච්ච ද්වින්නං, ද්වෙ පටිච්ච එකස්සපි, හෙතුදුකාදීසු ච සඞ්ඛාරක්ඛන්ධෙකදෙසං පටිච්ච සඞ්ඛාරක්ඛන්ධෙකදෙසස්සපි උප්පත්ති වුත්තාති සහ උප්පජ්ජමානානං සබ්බෙසං ධම්මානං පච්චයො හොන්තො එකෙකස්සපි දුකතිකාදිභෙදානඤ්ච පච්චයො නාම හොතියෙව, තථා දුකාදිභෙදානඤ්චාති.

‘‘රූපෙන සද්ධිං අනුප්පත්තිතො ආරුප්පවිපාකඤ්ච න ගහෙතබ්බ’’න්ති වුත්තං, තං පන න සබ්බස්මිං එතස්මිං වචනෙ ගහෙතබ්බං, අථ ඛො ‘‘චිත්තසමුට්ඨානඤ්ච රූප’’න්ති එත්ථෙව. න කෙවලඤ්ච ආරුප්පවිපාකොව, අථ ඛො ලොකුත්තරවිපාකකිරියාබ්‍යාකතම්පි ආරුප්පෙ උප්පජ්ජමානං එත්ථ න ගහෙතබ්බං. ‘‘විපාකාබ්‍යාකතං කිරියාබ්‍යාකතං එකං ඛන්ධං පටිච්ච තයො ඛන්ධා’’ති එත්ථ පන න කිඤ්චි රූපෙන විනා සහ වා උප්පජ්ජමානං සහෙතුකං විපාකකිරියාබ්‍යාකතං අග්ගහිතං නාම අත්ථි. තත්ථ පන යං රූපෙන සහ උප්පජ්ජති, තස්ස පච්චයුප්පන්නවිසෙසං දස්සෙතුං ‘‘චිත්තසමුට්ඨානඤ්ච රූප’’න්ති වුත්තං.

‘‘වත්ථුං පටිච්ච ඛන්ධා’’ති එත්තකෙ වත්තබ්බෙ පච්චයභූතස්ස වත්ථුස්ස ‘‘කටත්තා ච රූප’’න්ති එතස්මිං සාමඤ්ඤවචනෙ පච්චයුප්පන්නභාවෙන අග්ගහිතතාපත්තිං නිවාරෙතුං ‘‘ඛන්ධෙ පටිච්ච වත්ථූ’’ති වුත්තං. ඛන්ධෙ පටිච්ච වත්ථු, වත්ථුං පටිච්ච ඛන්ධාති වා වත්ථුඛන්ධානං අඤ්ඤමඤ්ඤපච්චයභූතානං පච්චයභාවවිසෙසදස්සනත්ථං අඤ්ඤමඤ්ඤාපෙක්ඛං වචනද්වයං වුත්තං සාමඤ්ඤෙන ගහිතම්පි විසුං උද්ධටං.

මහාභූතෙපි පටිච්ච උප්පත්තිදස්සනත්තන්ති යං චිත්තසමුට්ඨානරූපං කටත්තාරූපඤ්ච උපාදාරූපං උපාදාරූපග්ගහණෙන විනා ‘‘ඛන්ධෙ පටිච්ච උප්පජ්ජතී’’ති වුත්තං, තස්ස මහාභූතෙපි පටිච්ච උප්පත්තිදස්සනත්ථන්ති අත්ථො. එතස්මිං පන දස්සනෙ ඛන්ධපච්චයසහිතාසහිතඤ්ච සබ්බං උපාදාරූපං ඉතො පරෙසු සහජාතපච්චයාදීසු සඞ්ගහිතන්ති ඉමමත්ථං සන්ධාය ‘‘කටත්තාරූපං පටිසන්ධියම්පී’’ති පි-සද්දො වුත්තොති දට්ඨබ්බො.

මහාභූතෙ පටිච්ච උපාදාරූපන්ති වුත්තනයෙනාති ‘‘මහාභූතෙ පටිච්ච චිත්තසමුට්ඨානං රූපං කටත්තාරූපං උපාදාරූප’’න්ති එත්ථ අත්ථතො අයං නයො වුත්තොති සන්ධායාහ.

54. රූපමිස්සකා පහායාති යාසු පුච්ඡාසු රූපෙන විනා පච්චයුප්පන්නං න ලබ්භති, අථ ඛො රූපමිස්සකමෙව ලබ්භති, තා පහායාති අධිප්පායො.

57. ‘‘තිණ්ණං සන්නිපාතා ගබ්භස්ස අවක්කන්ති හොතී’’ති වචනතොති ගබ්භසෙය්‍යකපටිසන්ධියා පඤ්චක්ඛන්ධසබ්භාවෙන තාය සමානලක්ඛණා සබ්බාපි පඤ්චවොකාරපටිසන්ධි ඔක්කන්තිනාමකාති සාධෙති. පරිපුණ්ණධම්මානං විස්සජ්ජනං එත්ථ අත්ථීති පරිපුණ්ණවිස්සජ්ජනා.

එත්ථ ච ‘‘එකං මහාභූතං පටිච්ච තයො…පෙ… මහාභූතෙ පටිච්ච චිත්තසමුට්ඨානං රූපං කටත්තාරූපං උපාදාරූප’’න්ති (පට්ඨා. 1.1.53) එත්තාවතා පඤ්චවොකාරෙ සබ්බං චිත්තකම්මසමුට්ඨානරූපං දස්සිතං. අවසෙසං පන දස්සෙතුං ‘‘බාහිර’’න්තිආදි වුත්තං. තත්ථ බාහිරන්ති එතෙන අනින්ද්‍රියබද්ධරූපං දස්සෙති, පුන ආහාරසමුට්ඨානං උතුසමුට්ඨානන්ති එතෙහි සබ්බං ඉන්ද්‍රියබද්ධං ආහාරඋතුසමුට්ඨානරූපං. තත්ථ ‘‘උතුසමුට්ඨානං එක’’න්තිආදිනා අසඤ්ඤසත්තානම්පි උතුසමුට්ඨානං වුත්තමෙවාති දට්ඨබ්බං. න හි තත්ථ තස්ස වජ්ජනෙ කාරණං අත්ථීති. ආදිම්හි පන ‘‘එකං මහාභූතං පටිච්චා’’තිආදි අවිසෙසවචනං සහජාතං අරූපම්පි පච්චයං හෙතාදිකෙ ච පච්චයෙ බහුතරෙ ලභන්තං චිත්තසමුට්ඨානකටත්තාරූපද්වයං සහ සඞ්ගණ්හිත්වා වුත්තං, එවඤ්ච කත්වා තස්ස පරියොසානෙ ‘‘මහාභූතෙ පටිච්ච චිත්තසමුට්ඨානරූපං කටත්තාරූපං උපාදාරූප’’න්ති වුත්තං, තස්මා තත්ථ කටත්තාරූපං චිත්තසමුට්ඨානසම්බන්ධං තංසමානගතිකං පඤ්චවොකාරෙ වත්තමානමෙව ගහිතන්ති අග්ගහිතං කටත්තාරූපං දස්සෙතුං ‘‘අසඤ්ඤසත්තානං එකං මහාභූතං පටිච්චා’’තිආදි වුත්තං, තස්මා උපාදාරූපං ඉධපි කම්මපච්චයවිභඞ්ගෙ විය ‘‘මහාභූතෙ පටිච්ච කටත්තාරූපං උපාදාරූප’’න්ති (පට්ඨා. 1.1.63) කටත්තාරූපභාවවිසිට්ඨං උපාදාරූපං ගහිතන්ති දට්ඨබ්බං. න හි වුත්තස්ස උතුසමුට්ඨානස්ස පුනවචනෙ පයොජනං අත්ථීති.

කස්මා පන යථා බාහිරාදීසු ‘‘මහාභූතෙ පටිච්ච උපාදාරූප’’න්ති අවිසෙසෙත්වා උපාදාරූපං වුත්තං, එවං අවත්වා චිත්තකම්මජඋපාදාරූපානි ‘‘චිත්තසමුට්ඨානං රූපං කටත්තාරූපං උපාදාරූප’’න්ති හෙතුපච්චයාදීසු සහ ‘‘චිත්තසමුට්ඨානං රූපං උපාදාරූපං අසඤ්ඤසත්තානං…පෙ… කටත්තාරූපං උපාදාරූප’’න්ති අධිපතිපච්චයාදීසු විසුං චිත්තසමුට්ඨානරූපභාවකටත්තාරූපභාවෙහි විසෙසෙත්වාව වුත්තානීති? තත්ථ බාහිරග්ගහණාදීහි විය එත්ථ මහාභූතානං කෙනචි අවිසෙසිතත්තා. අපිච ඉද්ධිචිත්තනිබ්බත්තානං කම්මපච්චයානඤ්ච ඉට්ඨානිට්ඨානං බාහිරරූපායතනාදීනං චිත්තං කම්මඤ්ච හෙතාදීසු න කොචි පච්චයො, ආහාරඋතුසමුට්ඨානානං පන චිත්තං පච්ඡාජාතභාවෙන උපත්ථම්භකමෙව, න ජනකං, මහාභූතානෙව පන තෙසං සහජාතාදිභාවෙන ජනකානි, තස්මා සතිපි චිත්තෙන කම්මෙන ච විනා අභාවෙ හෙතාදිපච්චයභූතෙහි අරූපෙහි උප්පජ්ජමානානි චිත්තසමුට්ඨානරූපකටත්තාරූපභූතානෙව උපාදාරූපානි හොන්ති, න අඤ්ඤානීති ඉමං විසෙසං දස්සෙතුං චිත්තකම්මජෙස්වෙව උපාදාරූපෙසු විසෙසනං කතං. අඤ්ඤානි වා සමානජාතිකෙන රූපෙන සමුට්ඨානානි පාකටවිසෙසනානෙවාති න විසෙසනං අරහන්ති, එතානි පන අසමානජාතිකෙහි අරූපෙහි සමුට්ඨිතානි විසෙසනං අරහන්තීති විසෙසිතානීති වෙදිතබ්බානි. යථා වා චිත්තකම්මානි චිත්තකම්මසමුට්ඨානානං සවිසෙසෙන පච්චයභාවෙන පච්චයා හොන්ති සහජාතාදිපච්චයභාවතො මූලකරණභාවතො ච, න එවං උතුආහාරා තංසමුට්ඨානානන්ති චිත්තකම්මජානෙව විසුං විසෙසනං අරහන්ති. ඉතරානි පන මහාභූතවිසෙසෙනෙව විසෙසිතානි, ඉධ උපාදාරූපවිසෙසනෙන මහාභූතානි විය. න හි අඤ්ඤතරවිසෙසනං උභයවිසෙසනං න හොතීති.

58. අඤ්ඤමඤ්ඤපච්චයෙ ඛන්ධෙ පටිච්ච වත්ථු, වත්ථුං පටිච්ච ඛන්ධාති ඛන්ධවත්ථූනං අඤ්ඤමඤ්ඤපච්චයතාදස්සනෙන පුබ්බෙ විසුං පච්චයභාවෙන දස්සිතානං ඛන්ධානං එකතො පච්චයභාවො දස්සිතො හොතීති ඉමිනා අධිප්පායෙනාහ ‘‘චතුන්නම්පි ඛන්ධානං එකතො වත්ථුනා අඤ්ඤමඤ්ඤපච්චයතං දස්සෙතුං වුත්ත’’න්ති. ‘‘ඛන්ධෙ පටිච්ච වත්ථූ’’ති ඉදං පන චතුන්නම්පි ඛන්ධානං එකතො පටිච්චත්ථඵරණතාදස්සනත්ථං, ‘‘වත්ථුං පටිච්ච ඛන්ධා’’ති වත්ථුස්ස. න කෙවලඤ්ච ඛන්ධානං ඉධෙව, හෙතුපච්චයාදීසුපි අයමෙව නයො. තත්ථ සබ්බෙසං ඛන්ධානං විසුං පටිච්චත්ථඵරණතං දස්සෙත්වා පුන ‘‘වත්ථුං පටිච්ච ඛන්ධා’’ති වත්ථුස්සපි දස්සිතාය ‘‘එකං ඛන්ධඤ්ච වත්ථුඤ්ච පටිච්ච තයො ඛන්ධා’’තිආදිනා ඛන්ධවත්ථූනඤ්ච දස්සිතායෙව හොතීති දට්ඨබ්බා.

කස්මා පනෙත්ථ ‘‘කුසලං ධම්මං පටිච්ච අබ්‍යාකතො ධම්මො උප්පජ්ජති අඤ්ඤමඤ්ඤපච්චයා, කුසලෙ ඛන්ධෙ පටිච්ච චිත්තසමුට්ඨානා මහාභූතා’’ති එවමාදි න වුත්තං, නනු යදෙව පටිච්චත්ථං ඵරති, න තෙනෙව අඤ්ඤමඤ්ඤපච්චයෙන භවිතබ්බං හෙතුපච්චයාදීහි විය. න හි යං ‘‘එකං තයො ද්වෙ ච ඛන්ධෙ පටිච්චා’’ති වුත්තං, තෙ හෙතුපච්චයභූතා එව හොන්ති. එස නයො ආරම්මණපච්චයාදීසුපි. පච්චයවාරෙ ච ‘‘අබ්‍යාකතං ධම්මං පච්චයා කුසලො ධම්මො උප්පජ්ජති අඤ්ඤමඤ්ඤපච්චයා’’ති (පට්ඨා. 1.1.256) වුත්තං, න වත්ථු කුසලානං අඤ්ඤමඤ්ඤපච්චයො හොති, අථ ච පන තංපච්චයා ඛන්ධානං අඤ්ඤමඤ්ඤපච්චයා උප්පත්ති වුත්තා එව. යදිපි කුසලා ඛන්ධා මහාභූතානං අඤ්ඤමඤ්ඤපච්චයා න හොන්ති, තථාපි තෙ පටිච්ච තෙසං උප්පත්ති වත්තබ්බා සියාති? න වත්තබ්බා ඛන්ධසහජාතානං මහාභූතානං ඛන්ධානං පච්චයභාවාභාවතො. අඤ්ඤමඤ්ඤසද්දො හි න හෙතාදිසද්දො විය නිරපෙක්ඛො, සහජාතාදිසද්දො විය වා අඤ්ඤතරාපෙක්ඛො, අථ ඛො යථාවුත්තෙතරෙතරාපෙක්ඛො. පච්චයපච්චයුප්පන්නා ච ඛන්ධා මහාභූතා ඉධ යථාවුත්තා භවෙය්‍යුං, තෙසු ච මහාභූතා ඛන්ධානං න කොචි පච්චයො. යස්ස ච සයං පච්චයො, තතො තෙන තන්නිස්සිතෙන වා අඤ්ඤමඤ්ඤපච්චයෙන උප්පජ්ජමානං අඤ්ඤමඤ්ඤපච්චයා උප්පජ්ජතීති වත්තබ්බතං අරහති, යථා ඛන්ධෙ පටිච්ච ඛන්ධා, වත්ථුං පච්චයා ඛන්ධා. තස්මා අත්තනො පච්චයස්ස පච්චයත්තාභාවතො තදපෙක්ඛත්තා ච අඤ්ඤමඤ්ඤසද්දස්ස ඛන්ධෙ පටිච්ච පච්චයා ච මහාභූතානං අඤ්ඤමඤ්ඤපච්චයා උප්පත්ති න වුත්තා, න අඤ්ඤමඤ්ඤපච්චයා ච වුත්තා. ඛන්ධා පන වත්ථුං පච්චයා උප්පජ්ජමානා වත්ථුස්ස පච්ඡාජාතපච්චයා හොන්ති, තන්නිස්සිතෙන ච අඤ්ඤමඤ්ඤපච්චයෙන උප්පජ්ජන්ති. තස්මා වත්ථුං පච්චයා ඛන්ධානං කුසලාදීනං අඤ්ඤමඤ්ඤපච්චයා උප්පත්ති වුත්තාති.

59. න සා ගහිතාති චක්ඛායතනාදීනි නිස්සයභූතානි පටිච්චාති න වුත්තන්ති අධිප්පායො. නිස්සයපච්චයභාවෙන පන න චක්ඛායතනාදීනි ආරම්මණපච්චයභාවෙන රූපායතනාදීනි විය න ගහිතානීති.

60. ද්වීසු උපනිස්සයෙසු වත්තබ්බමෙව නත්ථි, ආරම්මණූපනිස්සයම්පි පන යෙ ලභන්ති, තෙසං වසෙන ආරම්මණපච්චයසදිසන්ති එවං වුත්තන්ති දස්සෙතුං ‘‘තත්ථ කිඤ්චාපී’’ති ආහ. තත්ථ ‘‘න සබ්බෙ අකුසලා අබ්‍යාකතා ආරම්මණූපනිස්සයං ලභන්තී’’ති පුරිමපාඨො. කුසලාපි පන මහග්ගතා එකන්තෙන, කාමාවචරා ච කදාචි න ලභන්තීති ‘‘න සබ්බෙ කුසලාකුසලාබ්‍යාකතා’’ති පඨන්ති.

61. පුරෙජාතපච්චයෙ යථා අඤ්ඤත්ථ පච්චයං අනිද්දිසිත්වාව දෙසනා කතා, එවං අකත්වා කස්මා ‘‘වත්ථුං පුරෙජාතපච්චයා’’ති වුත්තන්ති? නියමසබ්භාවා. හෙතුආදීසු හි නියමො නත්ථි. න හි තෙහි උප්පජ්ජමානානං අලොභාදීසු කුසලාදීසු රූපාදීසු ච අයමෙව පච්චයොති නියමො අත්ථි, ඉධ පන වත්ථු න වත්ථුධම්මෙසු පුරෙජාතපච්චයා උප්පජ්ජමානානං ධම්මානං නියමතො ඡබ්බිධං වත්ථු පුරෙජාතපච්චයො හොතීති ඉමමත්ථං දස්සෙතුං ඉදං වුත්තං. ආරම්මණපුරෙජාතම්පි හි වත්ථුපුරෙජාතෙ අවිජ්ජමානෙ න ලබ්භති, එවඤ්ච කත්වා පටිසන්ධිවිපාකස්ස නපුරෙජාතපච්චයා එව උප්පත්ති වුත්තා, පච්චුප්පන්නාරම්මණස්සපි තස්ස පුරෙජාතපච්චයො න උද්ධටො. ‘‘නෙවවිපාකනවිපාකධම්මධම්මං පටිච්ච විපාකො ධම්මො උප්පජ්ජති පුරෙජාතපච්චයා’’ති එතස්සපි අලාභතො තත්ථ ‘‘පුරෙජාතෙ තීණී’’ති (පට්ඨා. 1.3.124) වුත්තන්ති.

63. තථා පටිසන්ධික්ඛණෙ මහාභූතානන්ති මහාභූතානං එකක්ඛණිකනානාක්ඛණිකකම්මපච්චයවසෙනෙව තදුපාදාරූපානම්පි වදතීති ච දට්ඨබ්බං. කටත්තාරූපානන්ති පවත්තියං කටත්තාරූපානන්ති අධිප්පායො.

64. යථාලාභවසෙනාති ඉන්ද්‍රියරූපෙසු යං යං පටිසන්ධියං ලබ්භති, තස්ස තස්ස වසෙන.

69. විප්පයුත්තපච්චයා උප්පජ්ජමානානම්පි කෙසඤ්චි නියමතො වත්ථු විප්පයුත්තපච්චයො, කෙසඤ්චි ඛන්ධා, න ච සමානවිප්පයුත්තපච්චයා එව කුසලාදිකෙ පටිච්ච උප්පජ්ජමානා උප්පජ්ජන්ති, අථ ඛො නානාවිප්පයුත්තපච්චයාපි, තස්මා තං විසෙසං දස්සෙතුං ‘‘වත්ථුං විප්පයුත්තපච්චයා, ඛන්ධෙ විප්පයුත්තපච්චයා’’ති තත්ථ තත්ථ වුත්තං. තත්ථ තදායත්තවුත්තිතාය පච්චයුප්පන්නො පච්චයං පච්චයං කරොතීති ඉමස්සත්ථස්ස වසෙන උපයොගවචනං දට්ඨබ්බං. වත්ථුං ඛන්ධෙ විප්පයුත්තපච්චයකරණතොති අයඤ්හෙත්ථ අත්ථො. අට්ඨකථායං පන ‘‘වත්ථුං පටිච්ච විප්පයුත්තපච්චයා, වත්ථුනා විප්පයුත්තපච්චයතං සාධෙන්තෙනා’’ති අත්ථො වුත්තො, තත්ථ කුසලානං ඛන්ධානං වත්ථුං පටිච්ච උප්පත්ති නත්ථීති ‘‘වත්ථුං පටිච්චා’’ති න සක්කා වත්තුන්ති, ඉදං පන පටිච්චසද්දෙන අයොජෙත්වා ‘‘පටිච්ච උප්පජ්ජන්ති වත්ථුං විප්පයුත්තපච්චයා’’ති යොජෙත්වා තස්සත්ථො ‘‘වත්ථුනා විප්පයුත්තපච්චයතං සාධෙන්තෙනා’’ති වුත්තොති දට්ඨබ්බො. කිං පන පටිච්චාති? යං ‘‘එකං ඛන්ධ’’න්තිආදිකං පාළියං පටිච්චාති වුත්තං. තමෙව අත්ථං පාකටං කත්වා ‘‘වත්ථුං විප්පයුත්තපච්චයාති ඛන්ධෙ පටිච්ච ඛන්ධා, වත්ථුනා විප්පයුත්තපච්චයතං සාධෙන්තෙනා’’ති පඨන්ති. අනන්තරත්තා පාකටස්ස අබ්‍යාකතචිත්තසමුට්ඨානස්සෙව ගහණං මා හොතූති ‘‘අබ්‍යාකතචිත්තසමුට්ඨානම්පි කුසලාකුසලචිත්තසමුට්ඨානම්පී’’ති ආහ. ආසන්නම්පි දූරම්පි සබ්බන්ති වුත්තං හොතීති.

71-72. ‘‘ඉමෙ වීසති පච්චයාති සංඛිපිත්වා දස්සිතානං වසෙනෙතං වුත්ත’’න්ති වුත්තං. තත්ථ යදි එකෙනපි දෙසනං සංඛිත්තං සංඛිත්තමෙව, ආදිම්හි පන තයො පච්චයා විප්පයුත්තපච්චයො එකම්පි පදං අපරිහාපෙත්වා විත්ථාරිතාති තෙ චත්තාරො පච්ඡාජාතඤ්ච වජ්ජෙත්වා ‘‘ඉමෙ එකූනවීසති පච්චයා’’ති වත්තබ්බං සියා. එත්තකා හි සංඛිපිත්වා දස්සිතාති. යෙ පන පාළියං විත්ථාරිතං අවිත්ථාරිතඤ්ච සබ්බං සඞ්ගහෙත්වා වුත්තන්ති වදන්ති, තෙසං ‘‘ඉමෙ තෙවීසති පච්චයා’’ති පාඨෙන භවිතබ්බං. ආදිම්හි පන තයො පච්චයෙ විත්ථාරිතෙ වජ්ජෙත්වා යතො පභුති සඞ්ඛෙපො ආරද්ධො, තතො චතුත්ථතො පභුති සංඛිත්තං විත්ථාරිතඤ්ච සහ ගහෙත්වා ‘‘ඉමෙ තෙවීසති පච්චයා’’ති වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං.

විභඞ්ගවාරවණ්ණනා නිට්ඨිතා.