3. සීහසුත්තවණ්ණනා

33. තතියෙ සීහොති පරිස්සයසහනතො පටිපක්ඛහනනතො ච ‘‘සීහො’’ති ලද්ධනාමො මිගාධිපති. චත්තාරොති සමානෙපි සීහජාතිභාවෙ වණ්ණවිසෙසාදිසිද්ධෙන විසෙසෙන චත්තාරො සීහා. තෙ ඉදානි නාමතො වණ්ණතො ආහාරතො දස්සෙත්වා ඉධාධිප්පෙතසීහං නානප්පකාරතො විභාවෙතුං ‘‘තිණසීහො’’තිආදි ආරද්ධං. තිණභක්ඛො සීහො තිණසීහො පුරිමපදෙ උත්තරපදලොපෙන යථා ‘‘සාකපත්ථිවො’’ති (පාණිනි 2.1.60). කාළවණ්ණතාය කාළසීහො. තථා පණ්ඩුසීහො. තෙනාහ ‘‘කාළගාවිසදිසො, පණ්ඩුපලාසවණ්ණගාවිසදිසො’’ති ච. රත්තකම්බලස්ස විය කෙසරො කෙසරකලොමො එතස්ස අත්ථීති කෙසරී. ලාඛාපරිකම්මකතෙහි විය පාදපරියන්තෙහීති ච යොජනා.

කම්මානුභාවසිද්ධඅධිපච්චමහෙසක්ඛතාහි සබ්බමිගගණස්ස රාජා. සුවණ්ණගුහතො වාතිආදි ‘‘සීහස්ස විහාරො කිරියා එවං හොතී’’ති කත්වා වුත්තං.

සමං පතිට්ඨාපෙත්වාති සබ්බභාගෙහි සමමෙව භූමියං පතිට්ඨාපෙත්වා. ආකඩ්ඪිත්වාති පුරතො ආකඩ්ඪිත්වා. අභිහරිත්වාති අභිමුඛං හරිත්වා. සඞ්ඝාතන්ති විනාසං. වීසතියට්ඨිකං ඨානං උසභං.

සමසීහොති සමජාතිකො සමප්පභාවො ච සීහො. සමානොස්මීති දෙසනාමත්තං, සමප්පභාවතාය එව න භායති. සක්කායදිට්ඨිබලවතායාති ‘‘කෙ අඤ්ඤෙ අම්හෙහි උත්තරිතරා, අථ ඛො මයමෙව මහාබලා’’ති එවං බලාතිමානනිමිත්තාය අහංකාරහෙතුභූතාය සක්කායදිට්ඨියා බලවභාවෙන. සක්කායදිට්ඨියා පහීනත්තාති නිරහංකාරත්තා අත්තසිනෙහස්ස සුට්ඨු සමුග්ඝාතත්තා න භායති.

තථා තථාති සීහසදිසතාදිනා තෙන තෙන පකාරෙන අත්තානං කථෙසීති වත්වා තමත්ථං විවරිත්වා දස්සෙතුං ‘‘සීහොති ඛො’’තිආදි වුත්තං.

කතමහාභිනීහාරස්ස ලොකනාථස්ස බොධියා නියතභාවප්පත්තියා එකන්තභාවී බුද්ධභාවොති කත්වා ‘‘තීසු පාසාදෙසු නිවාසකාලො, මගධරඤ්ඤො පටිඤ්ඤාදානකාලො, පායාසස්ස පරිභුත්තකාලො’’තිආදිනා අභිසම්බොධිතො පුරිමාවත්ථාපි සීහසදිසා කත්වා දස්සිතා. භාවිනි භූතූපචාරොපි හි ලොකවොහාරො. විජ්ජාභාවසාමඤ්ඤතො ද්විවිජ්ජං ඉතරවිජ්ජම්පි එකජ්ඣං ගහෙත්වා පටිච්චසමුප්පාදසම්මසනතො තං පුරෙතරසිද්ධං විය කත්වා ආහ ‘‘තිස්සො විජ්ජා සොධෙත්වා’’ති. අනුලොමපටිලොමතො පවත්තඤාණස්ස වසෙන ‘‘යමකඤාණමන්ථනෙනා’’ති වුත්තං.

තත්ථ විහරන්තස්සාති අජපාලනිග්‍රොධමූලෙ විහරන්තස්ස. එකාදසමෙ දිවසෙති සත්තසත්තාහතො පරං එකාදසමෙ දිවසෙ. අචලපල්ලඞ්කෙති ඉසිපතනෙ ධම්මචක්කප්පවත්තනත්ථං නිසින්නපල්ලඞ්කෙ. තම්පි හි කෙනචි අප්පටිවත්තියං ධම්මචක්කප්පවත්තනත්ථං නිසජ්ජාති කත්වා වජිරාසනං විය අචලපල්ලඞ්කං වුච්චති. ඉමස්මිඤ්ච පන පදෙති ‘‘ද්වෙමෙ, භික්ඛවෙ, අන්තා’’තිආදිනයප්පවත්තෙ ච ඉමස්මිං සද්ධම්මකොට්ඨාසෙ. ධම්මඝොසො…පෙ… දසසහස්සිලොකධාතුං පටිච්ඡාදෙසි ‘‘සබ්බත්ථ ඨිතා සුණන්තූ’’ති අධිට්ඨානෙන. සොළසහාකාරෙහීති දුක්ඛපරිඤ්ඤා, සමුදයප්පහානං, නිරොධසච්ඡිකිරියා, මග්ගභාවනාති එකෙකස්මිං මග්ගෙ චත්තාරි චත්තාරි කත්වා සොළසහි ආකාරෙහි.

පඨමෙන නයෙන අභිසම්බොධිතො පුරිමතරාවත්ථාපි අවස්සංභාවිතාය ගහෙත්වා සීහසදිසතං දස්සෙත්වා ඉදානි අභිසම්බුද්ධාවත්ථාසු එව සීහසදිසතං දස්සෙතුං ‘‘අපරො නයො’’තිආදි ආරද්ධං. අට්ඨහි කාරණෙහීති ‘‘තථා ආගතොති තථාගතො, තථා ගතොති තථාගතො, තථලක්ඛණං ආගතොති තථාගතො, තථධම්මෙ යාථාවතො අභිසම්බුද්ධොති තථාගතො, තථදස්සිතාය තථාගතො, තථවාදිතාය තථාගතො, තථාකාරිතාය තථාගතො, අභිභවනට්ඨෙන තථාගතො’’ති (දී. නි. අට්ඨ. 1.7; ම. නි. අට්ඨ. 1.12; සං. නි. අට්ඨ. 2.3.78; අ. නි. අට්ඨ. 1.1.170; උදා. අට්ඨ. 18; ඉතිවු. අට්ඨ. 38; ථෙරගා. අට්ඨ. 1.3; බු. වං. අට්ඨ. 1.2 නිදානකථා; මහානි. අට්ඨ. 14; පටි. ම. 1.37) එවං වුත්තෙහි අට්ඨහි තථාගතසාධකෙහි කාරණෙහි. යදිපි භගවා බොධිපල්ලඞ්කෙ නිසින්නමත්තෙව අභිසම්බුද්ධො න ජාතො, තථාපි තාය නිසජ්ජාය නිසින්නොව පනුජ්ජ සබ්බං පරිස්සයං අභිසම්බුද්ධො ජාතො. තථා හි තං ‘‘අපරාජිතපල්ලඞ්ක’’න්ති වුච්චති, තස්මා ‘‘යාව බොධිපල්ලඞ්කා වා’’ති වත්වා තෙන අපරිතුස්සන්තො ‘‘යාව අරහත්තමග්ගඤාණා වා’’ති ආහ.

ඉති සක්කායොති එත්ථ ඉතිසද්දො නිදස්සනත්ථො. තෙන සක්කායො සරූපතො පරිමාණතො පරිච්ඡෙදතො ච දස්සිතොති ආහ ‘‘අයං සක්කායො’’තිආදි. ‘‘අයං සක්කායො’’ති ඉමිනා පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා සරූපතො දස්සිතා. ‘‘එත්තකො සක්කායො’’ති ඉමිනා තෙ පරිමාණතො දස්සිතා. තස්ස ච පරිමාණස්ස එකන්තිකභාවං දස්සෙන්තෙන ‘‘න ඉතො භිය්‍යො සක්කායො අත්ථී’’ති වුත්තං. සභාවතොති සලක්ඛණතො. සරසතොති සකිච්චතො. පරියන්තතොති පරිමාණපරියන්තතො. පරිච්ඡෙදතොති යත්තකෙ ඨානෙ තස්ස පවත්තිතස්ස පරිච්ඡින්දනතො. පරිවටුමතොති පරියොසානප්පවත්තිතො. සබ්බෙපි පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා දස්සිතා හොන්ති යථාවුත්තෙන විභාගෙන. අයං සක්කායස්ස සමුදයො නාමාති අයං ආහාරාදිසක්කායස්ස සමුදයො නාම. තෙනාහ ‘‘එත්තාවතා’’තිආදි. අත්ථඞ්ගමොති නිරොධො. ‘‘ආහාරසමුදයා ආහාරනිරොධා’’ති ච අසාධාරණමෙව තං ගහෙත්වා සෙසෙසු ආදි-සද්දෙන සඞ්ගණ්හාති.

පණ්ණාසලක්ඛණපටිමණ්ඩිතන්ති පණ්ණාසඋදයවයලක්ඛණවිභූසිතං සමුදයත්ථඞ්ගමග්ගහණතො. ඛීණාසවත්තාති අනවසෙසං සාවසෙසඤ්ච ආසවානං පරික්ඛීණත්තා. අනාගාමීනම්පි හි භයං චිත්තුත්‍රාසඤ්ච න හොතීති. ඤාණසංවෙගො භයතුපට්ඨානපඤ්ඤා. ඉතරාසං පන දෙවතානන්ති අඛීණාසවදෙවෙ සන්ධාය වදති. භොති ධම්මාලපනමත්තන්ති සභාවකථනමත්තං.

චක්කන්ති සත්ථු ආණාචක්කං. තං පන ධම්මතො ආගතන්ති ධම්මචක්කං. තත්ථ අරියසාවකානං පටිවෙධධම්මතො ආගතන්ති ධම්මචක්කං. ඉතරෙසං දෙසනාධම්මතො ආගතන්ති ධම්මචක්කං. දුවිධෙපි ඤාණං පධානන්ති ඤාණසීසෙන වුත්තං ‘‘පටිවෙධඤාණම්පි දෙසනාඤාණම්පී’’ති. ඉදානි තං ඤාණං සරූපතො දස්සෙතුං ‘‘පටිවෙධඤාණං නාමා’’තිආදි වුත්තං. යස්මා තස්ස ඤාණස්ස පටිවිද්ධත්තා භගවා තානි සට්ඨි නයසහස්සානි වෙනෙය්‍යානං දස්සෙතුං සමත්ථො අහොසි, තස්මා තානි සට්ඨි නයසහස්සානි තෙන ඤාණෙන සද්ධිංයෙව සිද්ධානීති කත්වා දස්සෙන්තො ‘‘සට්ඨියා ච නයසහස්සෙහි පටිවිජ්ඣී’’ති ආහ. තිපරිවට්ටන්ති ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්ති ච ‘‘පරිඤ්ඤෙය්‍ය’’න්ති ච ‘‘පරිඤ්ඤාත’’න්ති ච එවං තිපරිවට්ටං, තංයෙව ද්වාදසාකාරං. තන්ති දෙසනාඤාණං. එස භගවා. අප්පටිපුග්ගලොති පටිනිධිභූතපුග්ගලරහිතො. එකසදිසස්සාති නිබ්බිකාරස්ස.

සීහසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.