8. අරියවංසසුත්තවණ්ණනා

28. අට්ඨමෙ වංස-සද්දො ‘‘පිට්ඨිවංසං අතික්කමිත්වා නිසීදතී’’තිආදීසු ද්වින්නං ගොපානසීනං සන්ධානට්ඨානෙ ඨපෙතබ්බදණ්ඩකෙ ආගතො.

‘‘වංසො විසාලො ච යථා විසත්තො,

පුත්තෙසු දාරෙසු ච යා අපෙක්ඛා;

වංසක්කළීරොව අසජ්ජමානො,

එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො’’ති. –

ආදීසු කට්ඨකෙ. ‘‘භෙරිසද්දො මුදිඞ්ගසද්දො වංසතාලසද්දො’’තිආදීසු තූරියවිසෙසෙ, වෙණූතිපි වුච්චති. ‘‘භින්නෙන පිට්ඨිවංසෙන මතො හත්ථී’’තිආදීසු හත්ථිආදීනං පිට්ඨිවෙමජ්ඣෙ පදෙසෙ. ‘‘කුලවංසං ඨපෙස්සාමී’’තිආදීසු කුලන්වයෙ. ‘‘වංසානුරක්ඛකො පවෙණීපාලකො’’තිආදීසු ගුණානුපුබ්බියං ගුණානං පබන්ධප්පවත්තියං. ඉධ පන චතුපච්චයසන්තොසභාවනාරාමතාසඞ්ඛාතගුණානං පබන්ධෙ දට්ඨබ්බො. තස්ස පන වංසස්ස කුලන්වයං ගුණන්වයඤ්ච නිදස්සනවසෙන දස්සෙතුං ‘‘යථා හී’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ ඛත්තියවංසොති ඛත්තියකුලවංසො. එස නයො සෙසපදෙසුපි. සමණවංසො පන සමණතන්ති සමණපවෙණී. මූලගන්ධාදීනන්ති ආදි-සද්දෙන යථා සාරගන්ධාදීනං සඞ්ගහො, එවමෙත්ථ ගොරසාදීනම්පි සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො, දුතියෙන පන ආදි-සදෙන කාසිකවත්ථසප්පිමණ්ඩාදීනං.

අරිය-සද්දො අමිලක්ඛෙසුපි මනුස්සෙසු පවත්තති, යෙසං නිවසනට්ඨානං අරියං ආයතනන්ති වුච්චති. යථාහ ‘‘යාවතා, ආනන්ද, අරියං ආයතන’’න්ති (දී. නි. 2.152; උදා. 76). ලොකියසාධුජනෙසුපි ‘‘යෙ හි වො අරියා පරිසුද්ධකායසමාචාරා, තෙසං අහං අඤ්ඤතරො’’තිආදීසු (ම. නි. 1.35). ඉධ පන යෙ ‘‘ආරකා කිලෙසෙහී’’තිආදිනා ලද්ධනිබ්බචනා පටිවිද්ධඅරියසච්චා, තෙ එව අධිප්පෙතාති දස්සෙතුං ‘‘කෙ පන තෙ අරියා’’ති පුච්ඡං කත්වා ‘‘අරියා වුච්චන්තී’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ යෙ මහාපණිධානකප්පතො පට්ඨාය යාවායං කප්පො, එත්ථන්තරෙ උප්පන්නා සම්මාසම්බුද්ධා. තෙ තාව සරූපතො දස්සෙත්වා තදඤ්ඤෙපි සම්මාසම්බුද්ධෙ පච්චෙකබුද්ධෙ බුද්ධසාවකෙ ච සඞ්ගහෙත්වා අනවසෙසතො අරියෙ දස්සෙතුං ‘‘අපිචා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ යාව සාසනං අන්තරධායති, තාව සත්ථා ධරති එව නාමාති ඉමමෙව භගවන්තං. යෙ චෙතරහි බුද්ධසාවකා, තෙ ච සන්ධාය පච්චුප්පන්නග්ගහණං. තස්මිං තස්මිං කාලෙ තෙ තෙ පච්චුප්පන්නාති චෙ, අතීතානාගතග්ගහණං න කත්තබ්බං සියා.

ඉදානි යථා භගවා ‘‘ධම්මං වො, භික්ඛවෙ, දෙසෙස්සාමි ආදිකල්‍යාණං මජ්ඣෙකල්‍යාණං පරියොසානකල්‍යාණං සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙස්සාමි, යදිදං ඡ ඡක්කානී’’ති ඡඡක්කදෙසනාය (ම. නි. 3.420) අට්ඨහි පදෙහි වණ්ණං අභාසි. එවං මහාඅරියවංසදෙසනාය අරියානං වංසං ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, අරියවංසා අග්ගඤ්ඤා රත්තඤ්ඤා වංසඤ්ඤා පොරාණා, අසංකිණ්ණා අසංකිණ්ණපුබ්බා න සංකීයන්ති න සංකීයිස්සන්ති, අප්පටිකුට්ඨා සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහී’’ති යෙහි නවහි පදෙහි වණ්ණං අභාසි, තානි තාව ආනෙත්වා ථොමනාවසෙනෙව වණ්ණෙන්තො ‘‘තෙ ඛො පනෙතෙ’’තිආදිමාහ. අග්ගාති ජානිතබ්බා සබ්බවංසෙහි සෙට්ඨභාවතො සෙට්ඨභාවසාධනතො ච.

රත්තඤ්ඤා චිරරත්තාති ජානිතබ්බා රත්තඤ්ඤූහි බුද්ධාදීහි තෙහි ච තථා අනුට්ඨිතත්තා. වංසාති ජානිතබ්බාති බුද්ධාදීනං අරියානං වංසාති ජානිතබ්බා. පොරාණාති පුරාතනා. න අධුනප්පත්තිකාති න අධුනාතනා. අවිකිණ්ණාති න ඛිත්තා න ඡඩ්ඩිතා. තෙනාහ ‘‘අනපනීතා’’ති. න අපනීතපුබ්බාති න ඡඩ්ඩිතපුබ්බා, තිස්සන්නම්පි සික්ඛානං පරිපූරණූපායභාවතො න පරිච්චත්තපුබ්බා. තතො එව ඉදානිපි න අපනීයන්ති, අනාගතෙපි න අපනීයිස්සන්තියෙව. ධම්මසභාවස්ස විජානනෙන විඤ්ඤූ. සමිතපාපා සමණා චෙව බාහිතපාපා බ්‍රාහ්මණා ච. තෙහි අප්පටිකුට්ඨා අප්පටික්ඛිත්තා. යෙ හි න පටික්කොසිතබ්බා, තෙ අනින්දිතබ්බා. අගරහිතබ්බා අපරිච්චජිතබ්බතාය අප්පටික්ඛිපිතබ්බා හොන්තීති.

සන්තුට්ඨොති එත්ථ යථාධිප්පෙතසන්තොසමෙව දස්සෙන්තෙන පච්චයසන්තොසවසෙන සන්තුට්ඨොති වුත්තං, ඣානවිපස්සනාදිවසෙනපි ඉධ භික්ඛුනො සන්තුට්ඨතා හොතීති. ඉතරීතරෙනාති ඉතරෙන ඉතරෙන. ඉතරසද්දො අනියමවචනො ද්වික්ඛත්තුං වුච්චමානො යං-කිඤ්චිසද්දෙහි සමානත්ථො හොතීති වුත්තං ‘‘යෙන කෙනචී’’ති. ස්වායං අනියමවාචිතාය එව යථා ථූලාදීනං අඤ්ඤතරවචනො, එවං යථාලද්ධාදීනම්පි අඤ්ඤතරවචනොති. තත්ථ දුතියපක්ඛස්සෙව ඉධ ඉච්ඡිතභාවං දස්සෙන්තො ‘‘අථ ඛො’’තිආදිමාහ. නනු ච යථාලද්ධාදයොපි ථූලාදයො එව? සච්චමෙතං, තථාපි අත්ථි විසෙසො. යො හි යථාලද්ධෙසු ථූලාදීසු සන්තොසො, සො යථාලාභසන්තොසොව, න ඉතරො. න හි සො පච්චයමත්තසන්නිස්සයො ඉච්ඡිතො, අථ ඛො අත්තනො කායබලසාරුප්පභාවසන්නිස්සයොපි. ථූලදුකාදයො තයොපි චීවරෙ ලබ්භන්ති, මජ්ඣිමො චතුපච්චයසාධාරණො, පච්ඡිමො පන චීවරෙ සෙනාසනෙ ච ලබ්භතීති දට්ඨබ්බං. ඉමෙ තයො සන්තොසෙති ඉදං සබ්බසඞ්ගාහිකනයෙන වුත්තං. යෙ හි පරතො ගිලානපච්චයං පිණ්ඩපාතෙ එව පක්ඛිපිත්වා චීවරෙ වීසති, පිණ්ඩපාතෙ පන්නරස, සෙනාසනෙ පන්නරසාති සමපඤ්ඤාස සන්තොසා වුච්චන්ති, තෙ සබ්බෙපි යථාරහං ඉමෙසු එව තීසු සන්තොසෙසු සඞ්ගහං සමොසරණං ගච්ඡන්තීති.

චීවරං ජානිතබ්බන්ති ‘‘ඉදං නාම චීවරං කප්පිය’’න්ති ජාතිතො චීවරං ජානිතබ්බං. චීවරඛෙත්තන්ති චීවරස්ස උප්පත්තික්ඛෙත්තං. පංසුකූලන්ති පංසුකූලචීවරං, පංසුකූලලක්ඛණප්පත්තං චීවරං ජානිතබ්බන්ති අත්ථො. චීවරසන්තොසොති චීවරෙ ලබ්භමානො සබ්බො සන්තොසො ජානිතබ්බො. චීවරප්පටිසංයුත්තානි ධුතඞ්ගානි ජානිතබ්බානි, යානි ගොපෙන්තො චීවරසන්තොසෙන සම්මදෙව සන්තුට්ඨො හොතීති. ඛොමකප්පාසිකකොසෙය්‍යකම්බලසාණභඞ්ගානි ඛොමාදීනි. තත්ථ ඛොමං නාම ඛොමසුත්තෙහි වායිතං ඛොමපට්ටචීවරං. තථා සෙසානිපි. සාණන්ති සාණවාකසුත්තෙහි කතචීවරං. භඞ්ගන්ති පන ඛොමසුත්තාදීනි සබ්බානි, එකච්චානි වා මිස්සෙත්වා කතචීවරං. භඞ්ගම්පි වාකමයමෙවාති කෙචි. ඡාති ගණනපරිච්ඡෙදො. යදි එවං ඉතො අඤ්ඤා වත්ථජාති නත්ථීති? නො නත්ථි. සා පන එතෙසං අනුලොමාති දස්සෙතුං ‘‘දුකූලාදීනී’’තිආදි වුත්තං. ආදි-සද්දෙන පත්තුණ්ණං, සොමාරපට්ටං, චීනපට්ටං, ඉද්ධිජං, දෙවදින්නන්ති තෙසං සඞ්ගහො. තත්ථ දුකූලං සාණස්ස අනුලොමං වාකමයත්තා. පත්තුණ්ණදෙසෙ සඤ්ජාතවත්ථං පත්තුණ්ණං. ‘‘කොසෙය්‍යවිසෙසො’’ති හි අභිධානකොසෙ වුත්තං. සොමාරදෙසෙ චීනදෙසෙ ච ජාතවත්ථානි සොමාරචීනපට්ටානි. පත්තුණ්ණාදීනි තීණි කොසෙය්‍යස්ස අනුලොමානි පාණකෙහි කතසුත්තමයත්තා. ඉද්ධිජං එහිභික්ඛූනං පුඤ්ඤිද්ධියා නිබ්බත්තචීවරං, තං ඛොමාදීනං අඤ්ඤතරං හොතීති තෙසං එව අනුලොමං. දෙවතාහි දින්නචීවරං දෙවදින්නං, තං කප්පරුක්ඛෙ නිබ්බත්තං ජාලිනියා දෙවකඤ්ඤාය අනුරුද්ධත්ථෙරස්ස දින්නවත්ථසදිසං, තම්පි ඛොමාදීනංයෙව අනුලොමං හොති තෙසු අඤ්ඤතරභාවතො.

ඉමානීති අන්තොගධාවධාරණවචනං, ඉමානි එවාති අත්ථො. බුද්ධාදීනං පරිභොගයොග්ගතාය කප්පියචීවරානි. ඉදානි අවධාරණෙන නිවත්තිතානි එකදෙසෙන දස්සෙතුං ‘‘කුසචීර’’න්තිආදි වුත්තං. තත්ථ කුසතිණෙහි අඤ්ඤෙහි වා තාදිසෙහි තිණෙහි කතචීවරං කුසචීරං. අක්කවාකාදීහි වාකෙහි කතචීවරං වාකචීරං. චතුක්කොණෙහි තිකොණෙහි වා ඵලකෙහි කතචීවරං ඵලකචීරං. මනුස්සානං කෙසෙහි කතකම්බලං කෙසකම්බලං. චාමරිවාලඅස්සවාලාදීහි කතං වාලකම්බලං. මකචිතන්තූහි වායිතො පොත්ථකො. චම්මන්ති මිගචම්මාදි යං කිඤ්චි චම්මං. උලූකපක්ඛෙහි ගන්ථිත්වා කතචීවරං උලූකපක්ඛං. භුජපත්තතචාදිමයං රුක්ඛදුස්සං. තිරීටකන්ති අත්ථො. සුඛුමතරාහි ලතාහි ලතාවාකෙහි වා වායිතං ලතාදුස්සං. එරකවාකෙහි කතං එරකදුස්සං. තථා කදලිදුස්සං. සුඛුමෙහි වෙළුවිලීවෙහි කතං වෙළුදුස්සං. ආදි-සද්දෙන වක්කලාදීනං සඞ්ගහො. අකප්පියචීවරානි තිත්ථියද්ධජභාවතො.

අට්ඨන්නං මාතිකානං වසෙනාති ‘‘සීමාය දෙති, කතිකාය දෙතී’’තිආදිනා (මහාව. 379) ආගතානං අට්ඨන්නං චීවරුප්පත්තිමාතිකානං වසෙන. චීවරානං පටිලාභක්ඛෙත්තදස්සනත්ථඤ්හි භගවතා ‘‘අට්ඨිමා, භික්ඛවෙ, මාතිකා’’තිආදිනා මාතිකා ඨපිතා. මාතිකාති හි මාතරො චීවරුප්පත්තිජනිකාති.

සොසානිකන්ති සුසානෙ පතිතං. පාපණිකන්ති ආපණද්වාරෙ පතිතං. රථියන්ති පුඤ්ඤත්ථිකෙහි වාතපානන්තරෙන රථිකාය ඡඩ්ඩිතචොළකං. සඞ්කාරකූටකන්ති සඞ්කාරට්ඨානෙ ඡඩ්ඩිතචොළකං. සිනානන්ති නහානචොළකං, යං භූතවෙජ්ජෙහි සසීසං නහායිත්වා කාලකණ්ණිචොළන්ති ඡඩ්ඩෙත්වා ගච්ඡන්ති. තිත්ථන්ති තිත්ථචොළං, සිනානතිත්ථෙ ඡඩ්ඩිතපිලොතිකා. අග්ගිදඩ්ඪන්ති අග්ගිනා දඩ්ඪප්පදෙසං. තඤ්හි මනුස්සා ඡඩ්ඩෙන්ති. ගොඛායිතාදීනි පාකටානෙව. තානිපි හි මනුස්සා ඡඩ්ඩෙන්ති. ධජං උස්සාපෙත්වාති නාවං ආරොහන්තෙහි වා යුද්ධං පවිසන්තෙහි වා ධජයට්ඨිං උස්සාපෙත්වා, තත්ථ බද්ධං වාතෙන ආනීතං තෙහි ඡඩ්ඩිතන්ති අධිප්පායො.

සාදකභික්ඛුනාති ගහපතිචීවරස්ස සාදියනභික්ඛුනා. එකමාසමත්තන්ති චීවරමාසසඤ්ඤිතං එකමාසමත්තං විතක්කෙතුං වට්ටති, න තතො පරන්ති අධිප්පායො. සබ්බස්සපි හි තණ්හානිග්ගහත්ථා සාසනෙ පටිපත්තීති. පංසුකූලිකො අද්ධමාසෙනෙව කරොති අපරප්පටිබද්ධත්තා පටිලාභස්ස, ඉතරස්ස පන පරප්පටිබද්ධත්තා මාසමත්තං අනුඤ්ඤාතං. ඉදං මාසඩ්ඪමාසමත්තං…පෙ… විතක්කසන්තොසො විතක්කෙන්තස්ස පරිමිතකාලිකත්තා. මහාථෙරං තත්ථ අත්තනො සහායං ඉච්ඡන්තොපි ගරුගාරවෙන ‘‘ගාමද්වාරං, භන්තෙ, ගමිස්සාමි’’ඉච්චෙවාහ. ථෙරොපි තස්ස අජ්ඣාසයං ඤත්වා ‘‘අහම්පාවුසො, ගමිස්සාමී’’ති ආහ. ‘‘ඉමස්ස භික්ඛුනො විතක්කස්ස අවසරො මා හොතූ’’ති පඤ්හං පුච්ඡමානො ගාමං පාවිසි. උච්චාරපලිබුද්ධොති උච්චාරෙන පීළිතො. තදා භගවතො දුක්කරකිරියානුස්සරණමුඛෙන තථාගතෙ උප්පන්නස්ස පීතිසොමනස්සවෙගස්ස බලවභාවෙන කිලෙසානං වික්ඛම්භිතත්තා තස්මිංයෙව…පෙ… තීණි ඵලානි පත්තො.

කත්ථ ලභිස්සාමීති චින්තනාපි ලාභාසාපුබ්බිකාති තථා ‘‘අචින්තෙත්වා’’ති වුත්තං. ‘‘සුන්දරං ලභිස්සාමි, මනාපං ලභිස්සාමී’’තිඑවමාදිචින්තනාය කා නාම කථා, කථං පන ගන්තබ්බන්ති ආහ ‘‘කම්මට්ඨානසීසෙනෙව ගමන’’න්ති. තෙන චීවරං පටිච්ච කිඤ්චිපි න චින්තෙතබ්බමෙවාති දස්සෙති. අපෙසලො අප්පතිරූපායපි පරියෙසනාය පච්චයො භවෙය්‍යාති ‘‘පෙසලං භික්ඛුං ගහෙත්වා’’ති වුත්තං. ආහරියමානන්ති සුසානාදීසු පතිතං වත්ථං ‘‘ඉමෙ භික්ඛූ පංසුකූලපරියෙසනං චරන්තී’’ති ඤත්වා කෙනචි පුරිසෙන තතො ආනීයමානං. එවං ලද්ධං ගණ්හන්තස්සපීති එවං පටිලාභසන්තොසං අකොපෙත්වා ලද්ධං ගණ්හන්තස්සපි. අත්තනොපහොනකමත්තෙනෙවාති යථාලද්ධානං පංසුකූලානං එකපට්ටදුපට්ටානං අත්ථාය අත්තනො පහොනකප්පමාණෙනෙව. අවධාරණෙන උපරි පච්චාසං නිවත්තෙති. ගාමෙ භික්ඛාය ආහිණ්ඩන්තෙන සපදානචාරිනා විය ද්වාරප්පටිපාටියා චරණං ලොලුප්පවිවජ්ජනං නාම ලොලුප්පස්ස දූරසමුස්සාරිතත්තා.

යාපෙතුන්ති අත්තභාවං පවත්තෙතුං. ධොවනුපගෙනාති ධොවනයොග්ගෙන. පණ්ණානීති අම්බජම්බාදිපණ්ණානි. අකොපෙත්වාති සන්තොසං අකොපෙත්වා. පහොනකනීහාරෙනෙවාති අන්තරවාසකාදීසු යං කාතුකාමො, තස්ස පහොනකනියාමෙනෙව යථාලද්ධං ථූලසුඛුමාදිං ගහෙත්වා කරණං. තිමණ්ඩලප්පටිච්ඡාදනමත්තස්සෙවාති නිවාසනං චෙ නාභිමණ්ඩලං, ජාණුමණ්ඩලං, ඉතරඤ්චෙ ගලවාටමණ්ඩලං, ජාණුමණ්ඩලන්ති තිමණ්ඩලප්පටිච්ඡාදනමත්තස්සෙව කරණං. තං පන අත්ථතො තිණ්ණං චීවරානං හෙට්ඨිමන්තෙන වුත්තපරිමාණංයෙව හොති. අවිචාරෙත්වා න විචාරෙත්වා.

කුසිබන්ධනකාලෙති මණ්ඩලානි යොජෙත්වා සිබ්බනකාලෙ. සත්ත වාරෙති සත්ත සිබ්බනවාරෙ. කප්පබින්දුඅපදෙසෙන කස්සචි විකාරස්ස අකරණං කප්පසන්තොසො.

සීතප්පටිඝාතනාදි අත්ථාපත්තිතො සිජ්ඣතීති මුඛ්‍යමෙව චීවරපරිභොගෙ පයොජනං දස්සෙතුං ‘‘හිරිකොපීනප්පටිච්ඡාදනමත්තවසෙනා’’ති වුත්තං. තෙනාහ භගවා ‘‘යාවදෙව හිරිකොපීනප්පටිච්ඡාදනත්ථ’’න්ති (ම. නි. 1.23; අ. නි. 6.58; මහානි. 206). වට්ටති, න තාවතා සන්තොසො කුප්පති සම්භාරානං දක්ඛිණෙය්‍යානං අලාභතො. සාරණීයධම්මෙ ඨත්වාති සීලවන්තෙහි භික්ඛූහි සාධාරණභොගිභාවෙ ඨත්වා. ඉතීතිආදිනා පඨමස්සෙව අරියවංසස්ස පංසුකූලිකඞ්ගතෙචීවරිකඞ්ගානං තෙසඤ්චස්ස පච්චයතං දස්සෙන්තො ‘‘ඉති ඉමෙ ධම්මා අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස සමුට්ඨාපකා උපත්ථම්භකා චා’’ති දීපෙති. එස නයො ඉතො පරෙසු.

සන්තුට්ඨො හොති වණ්ණවාදීති එත්ථ චතුක්කොටිකං සම්භවති. තත්ථ චතුත්ථොයෙව පක්ඛො වණ්ණිතථොමිතොති තථා දෙසනා කතා. එකො සන්තුට්ඨො හොති, සන්තොසස්ස වණ්ණං න කථෙති සෙය්‍යථාපි ථෙරො නාළකො. එකො න සන්තුට්ඨො හොති, සන්තොසස්ස වණ්ණං කථෙති සෙය්‍යථාපි උපනන්දො සක්‍යපුත්තො. එකො නෙව සන්තුට්ඨො හොති, න සන්තොසස්ස වණ්ණං කථෙති සෙය්‍යථාපි ථෙරො ලාළුදායි. එකො සන්තුට්ඨො චෙව හොති, සන්තොසස්ස ච වණ්ණං කථෙති සෙය්‍යථාපි ථෙරො මහාකස්සපො.

අනෙසනන්ති අයුත්තං එසනං. තෙනාහ ‘‘අප්පතිරූප’’න්ති, සාසනෙ ඨිතානං අප්පතිරූපං අයොග්ගං. කොහඤ්ඤං කරොන්තොති චීවරුප්පාදනනිමිත්තං පරෙසං කුහනං විම්හාපනං කරොන්තො. උත්තසතීති තණ්හාසන්තාසෙන උපරූපරි තසති. පරිතස්සතීති පරිතො තස්සති. යථා සබ්බෙ කායවචිප්පයොගා තදත්ථා එව ජායන්ති, එවං සබ්බභාගෙහි තසති. ගධිතං වුච්චති ගිද්ධො, සො චෙත්ථ අභිජ්ඣාලක්ඛණො අධිප්පෙතො. ගධිතං එතස්ස නත්ථීති අගධිතොති ආහ ‘‘විගතලොභගිද්ධො’’ති. මුච්ඡන්ති තණ්හාවසෙන මුය්හනං. තස්ස සමුස්සයස්ස අධිගතං අනාපන්නො අනුපගතො. අනොත්ථතො අනජ්ඣොත්ථතො. අපරියොනද්ධොති තණ්හච්ඡදනෙන අච්ඡාදිතො. ආදීනවං පස්සමානොති දිට්ඨධම්මිකං සම්පරායිකඤ්ච දොසං පස්සන්තො. ගධිතපරිභොගතො නිස්සරති එතෙනාති නිස්සරණං, ඉදමට්ඨිකතා. තං පජානාතීති නිස්සරණපඤ්ඤො. තෙනාහ ‘‘යාවදෙව…පෙ… ජානන්තො’’ති.

නෙවත්තානුක්කංසෙතීති අත්තානං නෙව උක්කංසෙති න උක්ඛිපති න උක්කට්ඨතො දහති. අහන්තිආදි උක්කංසනාකාරදස්සනං. න වම්භෙති න හීළෙති න නිහීනතො දහති. තස්මිං චීවරසන්තොසෙති තස්මිං යථාවුත්තෙ වීසතිවිධෙ චීවරසන්තොසෙ. කාමඤ්චෙත්ථ වුත්තප්පකාරසන්තොසග්ගහණෙනෙව චීවරහෙතු අනෙසනාපජ්ජනාදිපි ගහිතමෙව තස්මිං සති තස්ස භාවතො, අසති ච අභාවතො. වණ්ණවාදිතාඅත්තුක්කංසනපරවම්භනානි පන ගහිතානි න හොන්තීති ‘‘වණ්ණවාදාදීසු වා’’ති විකප්පො වුත්තො. එත්ථ ච දක්ඛොතිආදි යෙසං ධම්මානං වසෙනස්ස යථාවුත්තසන්තොසාදී ඉජ්ඣන්ති, තංදස්සනං. තත්ථ දක්ඛොති ඉමිනා තෙසං සමුට්ඨාපනපඤ්ඤං දස්සෙති. අනලසොති ඉමිනා පග්ගණ්හනවීරියං, සම්පජානොති ඉමිනා පාරිහාරියපඤ්ඤං, පටිස්සතොති ඉමිනා තත්ථ අසම්මොසවුත්තිං දස්සෙති.

පිණ්ඩපාතො ජානිතබ්බොති පභෙදතො පිණ්ඩපාතො ජානිතබ්බො. පිණ්ඩපාතක්ඛෙත්තන්ති පිණ්ඩපාතස්ස උප්පත්තිට්ඨානං. පිණ්ඩපාතසන්තොසො ජානිතබ්බොති පිණ්ඩපාතසන්තොසප්පභෙදො ජානිතබ්බො. ඉධ භෙසජ්ජම්පි පිණ්ඩපාතගතිකමෙව. ආහරිතබ්බතො හි සප්පිආදීනම්පි ගහණං කතං.

පිණ්ඩපාතක්ඛෙත්තං පිණ්ඩපාතස්ස උප්පත්තිට්ඨානං ඛෙත්තං විය ඛෙත්තං. උප්පජ්ජති එත්ථ, එතෙනාති ච උප්පත්තිට්ඨානං. සඞ්ඝතො වා හි භික්ඛුනො පිණ්ඩපාතො උප්පජ්ජති උද්දිස්සවසෙන වා. තත්ථ සකලස්ස සඞ්ඝස්ස දාතබ්බභත්තං සඞ්ඝභත්තං. කතිපයෙ භික්ඛූ උද්දිසිත්වා උද්දෙසෙන දාතබ්බභත්තං උද්දෙසභත්තං. නිමන්තෙත්වා දාතබ්බභත්තං නිමන්තනං. සලාකාය දාතබ්බභත්තං සලාකභත්තං. එකස්මිං පක්ඛෙ එකදිවසං දාතබ්බභත්තං පක්ඛිකං. උපොසථෙ උපොසථෙ දාතබ්බභත්තං උපොසථිකං. පාටිපදදිවසෙ දාතබ්බභත්තං පාටිපදිකං. ආගන්තුකානං දාතබ්බභත්තං ආගන්තුකභත්තං. ධුරගෙහෙ එව ඨපෙත්වා දාතබ්බභත්තං ධුරභත්තං. කුටිං උද්දිස්ස දාතබ්බභත්තං කුටිභත්තං. ගාමවාසිආදීහි වාරෙන දාතබ්බභත්තං වාරභත්තං. විහාරං උද්දිස්ස දාතබ්බභත්තං විහාරභත්තං. සෙසානි පාකටානෙව.

විතක්කෙති ‘‘කත්ථ නු ඛො අහං අජ්ජ පිණ්ඩාය චරිස්සාමී’’ති. ‘‘ස්වෙ කත්ථ පිණ්ඩාය චරිස්සාමා’’ති ථෙරෙන වුත්තෙ ‘‘අසුකගාමෙ, භන්තෙ’’ති කාමමෙතං පටිවචනදානං, යෙන පන චිත්තෙන චින්තෙත්වා තං වුත්තං, තං සන්ධායාහ ‘‘එත්තකං චින්තෙත්වා’’ති. තතො පට්ඨායාති විතක්කමාළකෙ ඨත්වා විතක්කිතකාලතො පට්ඨාය. තතො පරං විතක්කෙන්තො අරියවංසා චුතො හොතීති ඉදං තිණ්ණම්පි අරියවංසිකානං වසෙන ගහෙතබ්බං, න එකචාරිකස්සෙව. සබ්බොපි හි අරියවංසිකො එකවාරමෙව විතක්කෙතුං ලභති, න තතො පරං. පරිබාහිරොති අරියවංසිකභාවතො බහිභූතො. ස්වායං විතක්කසන්තොසො කම්මට්ඨානමනසිකාරෙන න කුප්පති විසුජ්ඣති ච. ඉතො පරෙසුපි එසෙව නයො. තෙනෙවාහ ‘‘කම්මට්ඨානසීසෙන ගන්තබ්බ’’න්ති. ගහෙතබ්බමෙවාති අට්ඨානප්පයුත්තො එව-සද්දො. යාපනමත්තමෙව ගහෙතබ්බන්ති යොජෙතබ්බං.

එත්ථාති එතස්මිං පිණ්ඩපාතප්පටිග්ගහණෙ. අප්පන්ති අත්තනො යාපනප්පමාණතොපි අප්පං ගහෙතබ්බං දායකස්ස චිත්තාරාධනත්ථං. පමාණෙනෙවාති අත්තනො පමාණෙනෙව අප්පං ගහෙතබ්බං. පමාණෙන ගහෙතබ්බන්ති එත්ථ කාරණං දස්සෙතුං ‘‘පටිග්ගහණස්මිඤ්හී’’තිආදි වුත්තං. මක්ඛෙතීති විද්ධංසෙති අපනෙති. විනිපාතෙති විනාසෙති අට්ඨානවිනියොගෙන. සාසනන්ති සත්ථුසාසනං අනුසිට්ඨිං න කරොති න පටිපජ්ජති. සපදානචාරිනා විය ද්වාරපටිපාටියා චරණං ලොලුප්පවිවජ්ජනසන්තොසොති ආහ ‘‘ද්වාරපටිපාටියා ගන්තබ්බ’’න්ති.

හරාපෙත්වාති අධිකං අපනෙත්වා. ආහාරගෙධතො නිස්සරති එතෙනාති නිස්සරණං. ජිඝච්ඡාය පටිවිනොදනත්ථං කතා, කායස්ස ඨිතිආදිපයොජනං පන අත්ථාපත්තිතො ආගතමෙවාති ආහ ‘‘ජිඝච්ඡාය…පෙ… සන්තොසො නාමා’’ති. නිදහිත්වා න පරිභුඤ්ජිතබ්බං තදහුපීති අධිප්පායො. ඉතරත්ථ පන සික්ඛාපදෙනෙව වාරිතං. සාරණීයධම්මෙ ඨිතෙනාති සීලවන්තෙහි භික්ඛූහි සාධාරණභොගිභාවෙ ඨිතෙන.

සෙනාසනෙනාති සයනෙන ආසනෙන ච. යත්ථ යත්ථ හි මඤ්චාදිකෙ විහාරාදිකෙ ච සෙති, තං සෙනං. යත්ථ යත්ථ පීඨාදිකෙ ආසති, තං ආසනං. තදුභයං එකතො කත්වා ‘‘සෙනාසන’’න්ති වුත්තං. තෙනාහ ‘‘මඤ්චො’’තිආදි. තත්ථ මඤ්චො මසාරකාදි. තථා පීඨං. මඤ්චභිසි, පීඨභිසීති දුවිධො භිසි. විහාරො පාකාරපරිච්ඡින්නො සකලො ආවාසො, ‘‘දීඝමුඛපාසාදො’’ති කෙචි. අඩ්ඪයොගො දීඝපාසාදො, ‘‘එකපස්සච්ඡාදනකසෙනාසන’’න්ති කෙචි. පාසාදොති චතුරස්සපාසාදො, ‘‘ආයතචතුරස්සපාසාදො’’ති කෙචි. හම්මියන්ති මුණ්ඩච්ඡදනපාසාදො. ගුහාති කෙවලා පබ්බතගුහා. ලෙණං ද්වාරබන්ධං. අට්ටො බහලභිත්තිකගෙහං, යස්ස ගොපානසියො අග්ගහෙත්වා ඉට්ඨකාහි එව ඡදනං හොති, ‘‘අට්ටලාකාරෙන කරීයතී’’තිපි වදන්ති. මාළො එකකූටසඞ්ගහිතො අනෙකකොණො පටිස්සයවිසෙසො, ‘‘වට්ටාකාරෙන කතසෙනාසන’’න්ති කෙචි.

පිණ්ඩපාතෙ වුත්තනයෙනෙවාති ‘‘සාදකො භික්ඛු ‘අහං කත්ථ වසිස්සාමී’ති විතක්කෙතී’’තිආදිනා යථාරහං පිණ්ඩපාතෙ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බා. ‘‘තතො පරං විතක්කෙන්තො අරියවංසා චුතො හොති පරිබාහිරො, සෙනාසනං කුහිං ලභිස්සාමීති අචින්තෙත්වා කම්මට්ඨානසීසෙනෙව ගන්තබ්බ’’න්ති ච එවමාදි සබ්බං පුරිමනයෙනෙව.

කස්මා පනෙත්ථ පච්චයසන්තොසං දස්සෙන්තෙන භගවතා ගිලානපච්චයසන්තොසො න ගහිතොති? න ඛො පනෙතං එවං දට්ඨබ්බන්ති දස්සෙන්තො ‘‘ගිලානපච්චයො පන පිණ්ඩපාතෙ එව පවිට්ඨො’’ති ආහ, ආහරිතබ්බතාසාමඤ්ඤෙනාති අධිප්පායො. යදි එවං තත්ථාපි පිණ්ඩපාතෙ විය විතක්කසන්තොසාදයොපි පන්නරස සන්තොසා ඉච්ඡිතබ්බාති? නොති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘තත්ථා’’තිආදි. නනු චෙත්ථ ද්වාදසෙව ධුතඞ්ගානි විනියොගං ගතානි, එකං පන නෙසජ්ජිකඞ්ගං න කත්ථචි විනියුත්තන්ති ආහ ‘‘නෙසජ්ජිකඞ්ගං භාවනාරාමඅරියවංසං භජතී’’ති. අයඤ්ච අත්ථො අට්ඨකථාරුළ්හො එවාති දස්සෙන්තො ‘‘වුත්තම්පි චෙත’’න්තිආදිමාහ.

පථවිං පත්ථරමානො වියාතිආදි අරියවංසදෙසනාය සුදුක්කරභාවදස්සනං මහාවිසයත්තා තස්සා දෙසනාය. යස්මා නයසහස්සපටිමණ්ඩිතං හොති, අරියමග්ගාධිගමාය විත්ථාරතො පවත්තියමානා දෙසනා චිත්තුප්පාදකණ්ඩෙ අයඤ්ච භාවනාරාමඅරියවංසකථා අරියමග්ගාධිගමාය විත්ථාරතො පවත්තියමානා එව හොතීති වුත්තං ‘‘සහස්සනයපටිමණ්ඩිතං…පෙ… දෙසනං ආරභී’’ති.

පටිපක්ඛවිධමනතො අභිමුඛභාවෙන රමණං ආරමණං ආරාමොති ආහ ‘‘අභිරතීති අත්ථො’’ති. බ්‍යධිකරණානම්පි පදානං වසෙන භවති බාහිරත්ථසමාසො යථා ‘‘උරසිලොමො කණ්ඨෙකාළො’’ති ආහ ‘‘භාවනාය ආරාමො අස්සාති භාවනාරාමො’’ති. අභිරමිතබ්බට්ඨෙන වා ආරාමො, භාවනා ආරාමො අස්සාති භාවනාරාමොති එවම්පෙත්ථ සමාසයොජනා වෙදිතබ්බා. භාවෙන්තො රමතීති එතෙන භාවනාරාමසද්දානං කත්තුසාධනතං කම්මධාරයසමාසතඤ්ච දස්සෙති. ‘‘පජහන්තො රමතී’’ති වුත්තත්තා පහානාරාමොති එත්ථාපි එසෙව නයො.

කාමං ‘‘නෙසජ්ජිකඞ්ගං භාවනාරාමඅරියවංසං භජතී’’ති වුත්තං භාවනානුයොගස්ස අනුච්ඡවිකත්තා, නෙසජ්ජිකඞ්ගවසෙන පන නෙසජ්ජිකස්ස භික්ඛුනො එකච්චාහි ආපත්තීහි අනාපත්තිභාවොති තම්පි සඞ්ගණ්හන්තො ‘‘තෙරසන්නං ධුතඞ්ගාන’’න්ති වත්වා විනයං පත්වා ගරුකෙ ඨාතබ්බන්ති ඉච්ඡිතත්තා සල්ලෙඛස්ස අපරිච්චජනවසෙන පටිපත්ති නාම විනයෙ ඨිතස්සෙවාති ආහ ‘‘තෙරසන්නං…පෙ… කථිතං හොතී’’ති. කාමං සුත්තාභිධම්මපිටකෙසුපි තත්ථ තත්ථ සීලකථා ආහටායෙව, යෙහි පන ගුණෙහි සීලස්ස වොදානං හොති, තෙසු කථිතෙසු යථා සීලකථාබාහුල්ලං විනයපිටකං කථිතං හොති, එවං භාවනාකථාබාහුල්ලං සුත්තපිටකං අභිධම්මපිටකඤ්ච චතුත්ථෙන අරියවංසෙන කථිතෙන කථිතමෙව හොතීති වුත්තං ‘‘භාවනාරාමෙන අවසෙසං පිටකද්වයං කථිත’’න්ති. ‘‘සො නෙක්ඛම්මං භාවෙන්තො රමතී’’ති නෙක්ඛම්මපදං ආදිං කත්වා තත්ථ දෙසනාය පවත්තත්තා සබ්බෙසම්පි වා සමථවිපස්සනාමග්ගධම්මානං යථාසකං පටිපක්ඛතො නික්ඛමනෙන නෙක්ඛම්මසඤ්ඤිතානං තත්ථ ආගතත්තා සො පාඨො නෙක්ඛම්මපාළීති වුච්චතීති ආහ ‘‘නෙක්ඛමපාළියා කථෙතබ්බො’’ති. තෙනාහ අට්ඨකථායං ‘‘සබ්බෙපි කුසලා ධමා, නෙක්ඛම්මන්ති පවුච්චරෙ’’ති. දසුත්තරසුත්තන්තපරියායෙනාති දසුත්තරසුත්තන්තධම්මෙන (දී. නි. 3.350 ආදයො) දසුත්තරසුත්තන්තෙ ආගතනයෙනාති වා අත්ථො. සෙසපදද්වයෙපි එසෙව නයො.

සොති ජාගරියං අනුයුත්තො භික්ඛු. නෙක්ඛම්මන්ති කාමෙහි නික්ඛන්තභාවතො නෙක්ඛම්මසඤ්ඤිතං පඨමජ්ඣානූපචාරං, සො ‘‘අභිජ්ඣං ලොකෙ පහායා’’තිආදිනා (විභ. 508) ආගතො. පඨමජ්ඣානස්ස පුබ්බභාගභාවනා හි ඉධාධිප්පෙතා, තස්මා ‘‘අබ්‍යාපාද’’න්තිආදීසුපි එවමෙව අත්ථො වෙදිතබ්බො. සඋපායානඤ්හි අට්ඨන්නං සමාපත්තීනං අට්ඨාරසන්නං මහාවිපස්සනානං චතුන්නං අරියමග්ගානඤ්ච වසෙනෙත්ථ දෙසනා පවත්තාති. තත්ථ අබ්‍යාපාදන්ති මෙත්තා. ආලොකසඤ්ඤන්ති විභූතං කත්වා මනසිකරණෙන උපට්ඨිතආලොකසඤ්ජානනං. අවික්ඛෙපන්ති සමාධිං. ධම්මවවත්ථානන්ති කුසලාදිධම්මානං යාථාවනිච්ඡයං, ‘‘සපච්චයනාමවවත්ථාන’’න්තිපි වදන්ති. එවං කාමච්ඡන්දාදිනීවරණප්පහානෙන ‘‘අභිජ්ඣං ලොකෙ පහායා’’තිආදිනා වුත්තස්ස පඨමජ්ඣානස්ස පුබ්බභාගපටිපදාය භාවනාරාමතං පහානාරාමතඤ්ච දස්සෙත්වා ඉදානි සහ උපායෙන අට්ඨසමාපත්තීහි අට්ඨාරසහි ච මහාවිපස්සනාහි තං දස්සෙතුං ‘‘ඤාණ’’න්තිආදිමාහ. නාමරූපපරිග්ගහණකඞ්ඛාවිතරණානඤ්හි විබන්ධභූතස්ස මොහස්ස දූරීකරණෙන ඤාතපරිඤ්ඤාය ඨිතස්ස අනිච්චසඤ්ඤාදයො සිජ්ඣන්ති. තථා ඣානසමාපත්තීසු අනභිරතිනිමිත්තෙන පාමොජ්ජෙන තත්ථ අනභිරතියා විනොදිතාය ඣානාදීනං සමධිගමොති සමාපත්තිවිපස්සනං අරතිවිනොදනඅවිජ්ජාපදාලනඋපායො. උප්පටිපාටිනිද්දෙසො පන නීවරණසභාවාය අවිජ්ජාය හෙට්ඨානීවරණෙසු සඞ්ගහදස්සනත්ථන්ති දට්ඨබ්බං. කිඤ්චාපි පඨමජ්ඣානූපචාරෙයෙව දුක්ඛං, චතුත්ථජ්ඣානූපචාරෙයෙව සුඛං පහීයති, අතිසයප්පහානං පන සන්ධායාහ ‘‘චතුත්ථජ්ඣානං සුඛදුක්ඛෙ’’ති.

අනිච්චස්ස, අනිච්චන්ති ච අනුපස්සනා අනිච්චානුපස්සනා, තෙභූමකධම්මානං අනිච්චතං ගහෙත්වා පවත්තාය අනුපස්සනායෙතං නාමං. නිච්චසඤ්ඤන්ති සඞ්ඛතධම්මෙසු නිච්චා සස්සතාති පවත්තං මිච්ඡාසඤ්ඤං. සඤ්ඤාසීසෙන දිට්ඨිචිත්තානම්පි ගහණං දට්ඨබ්බං. එස නයො ඉතො පරෙසුපි. නිබ්බිදානුපස්සනන්ති සඞ්ඛාරෙසු නිබ්බින්දනාකාරෙන පවත්තං අනුපස්සනං. නන්දින්ති සප්පීතිකතණ්හං. විරාගානුපස්සනන්ති විරජ්ජනාකාරෙන පවත්තං අනුපස්සනං. නිරොධානුපස්සනන්ති සඞ්ඛාරානං නිරොධස්ස අනුපස්සනං. ‘‘තෙ සඞ්ඛාරා නිරුජ්ඣන්තියෙව, ආයතිං සමුදයවසෙන න උප්පජ්ජන්තී’’ති එවං වා අනුපස්සනා නිරොධානුපස්සනා. තෙනෙවාහ ‘‘නිරොධානුපස්සනාය නිරොධෙති නො සමුදෙතී’’ති. මුච්චිතුකාමතා හි අයං බලප්පත්තාති. පටිනිස්සජ්ජනාකාරෙන පවත්තා අනුපස්සනා පටිනිස්සග්ගානුපස්සනා. පටිසඞ්ඛා සන්තිට්ඨනා හි අයං. ආදානන්ති නිච්චාදිවසෙන ගහණං. සන්තතිසමූහකිච්චාරම්මණානං වසෙන එකත්තග්ගහණං ඝනසඤ්ඤා. ආයූහනං අභිසඞ්ඛරණං. අවත්ථාවිසෙසාපත්ති විපරිණාමො. ධුවසඤ්ඤන්ති ථිරභාවග්ගහණං.

නිමිත්තන්ති සමූහඝනවසෙන, සකිච්චපරිච්ඡෙදතාය ච සඞ්ඛාරානං සවිග්ගහතං. පණිධින්ති රාගාදිපණිධිං. සා පනත්ථතො තණ්හාවසෙන සඞ්ඛාරෙසු නින්නතා. අභිනිවෙසන්ති අත්තානුදිට්ඨි. අනිච්චදුක්ඛාදිවසෙන සබ්බධම්මතීරණං අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනා. සාරාදානාභිනිවෙසන්ති අසාරෙ සාරන්ති ගහණවිපල්ලාසං. ‘‘ඉස්සරකුත්තාදිවසෙන ලොකො සමුප්පන්නො’’ති අභිනිවෙසො සම්මොහාභිනිවෙසො. කෙචි පන ‘‘අහොසිං නු ඛො අහමතීතමද්ධානන්තිආදිනා (ම. නි. 1.18; සං. නි. 2.20) පවත්තසංසයාපත්ති සම්මොහාභිනිවෙසො’’ති වදන්ති. සඞ්ඛාරෙසු තාණලෙණභාවග්ගහණං ආලයාභිනිවෙසො. ‘‘ආලයරතා ආලයසම්මුදිතා’’ති (දී. නි. 2.64, 67; ම. නි. 1.281; 2.337; සං. නි. 1.172; මහාව. 7, 8) ච වචනතො ආලයො තණ්හා, සායෙව චක්ඛාදීසු රූපාදීසු ච අභිනිවෙසවසෙන පවත්තියා ආලයාභිනිවෙසොති කෙචි. එවං ඨිතා තෙ සඞ්ඛාරා පටිනිස්සජ්ජීයන්තීති පවත්තං ඤාණං පටිසඞ්ඛානුපස්සනා. වට්ටතො විගතත්තා විවට්ටං නිබ්බානං, තත්ථ ආරම්මණසඞ්ඛාතෙන අනුපස්සනෙන පවත්තියා විවට්ටානුපස්සනා ගොත්‍රභු. සංයොගාභිනිවෙසන්ති සංයුජ්ජනවසෙන සඞ්ඛාරෙසු නිවෙසනං. දිට්ඨෙකට්ඨෙති දිට්ඨියා සහජාතෙකට්ඨෙ පහානෙකට්ඨෙ ච. ඔළාරිකෙති උපරිමග්ගවජ්ඣෙ කිලෙසෙ අපෙක්ඛිත්වා වුත්තං, අඤ්ඤථා දස්සනප්පහාතබ්බාපි දුතියමග්ගවජ්ඣෙහිපි ඔළාරිකාති. අණුසහගතෙති අණුභූතෙ. ඉදං හෙට්ඨිමමග්ගවජ්ඣෙ අපෙක්ඛිත්වා වුත්තං. සබ්බකිලෙසෙති අවසිට්ඨසබ්බකිලෙසෙ. න හි පඨමාදිමග්ගෙහිපි පහීනා කිලෙසා පුන පහීයන්තීති.

එවන්ති පටිසම්භිදාමග්ගෙ (පටි. ම. 1.41, 95) නෙක්ඛම්මපාළියා යොජනං නිගමෙත්වා දීඝනිකායෙතිආදිනා දසුත්තරපරියායෙන (දී. නි. 3.350 ආදයො) යොජනං දස්සෙති. එකං ධම්මං භාවෙන්තො රමති, එකං ධම්මං පජහන්තො රමතීති ච නයිදං දසුත්තරසුත්තෙ (දී. නි. 3.350 ආදයො) ආගතනියාමෙන වුත්තං, තත්ථ පන ‘‘එකො ධම්මො භාවෙතබ්බො, එකො ධම්මො පහාතබ්බො’’ති දෙසනා ආගතා. එවං සන්තෙපි යස්මා අත්ථතො භෙදො නත්ථි, තස්මා පටිසම්භිදාමග්ගෙ (පටි. ම. 1.41, 95) නෙක්ඛම්මපාළියං ආගතනීහාරෙනෙව ‘‘එකං ධම්මං භාවෙන්තො රමති, එකං ධම්මං පජහන්තො රමතී’’ති වුත්තං. එස නයො සෙසවාරෙසුපි.

එවන්තිආදිනා දසුත්තරපරියායෙන (දී. නි. 3.350 ආදයො) යොජනං නිගමෙත්වා ඉදානි සතිපට්ඨානසුත්තන්තපරියායෙන (ම. නි. 1.105 ආදයො) යොජනං දස්සෙතුං ‘‘මජ්ඣිමනිකායෙ’’තිආදි ආරද්ධං. කාමඤ්චෙත්ථ කායානුපස්සනාවසෙනෙව සංඛිපිත්වා යොජනා කතා, එකවීසතියා පන ඨානානං වසෙනපි යොජනා කාතබ්බා. ඉදානි අභිධම්මනිද්දෙසපරියායෙන දස්සෙතුං ‘‘අභිධම්මෙ නිද්දෙසපරියායෙනා’’තිආදි ආරද්ධං. අනිච්චතොතිආදීසු යං වත්තබ්බං, තං විසුද්ධිමග්ගසංවණ්ණනාසු (විසුද්ධි. 2.698; විසුද්ධි. මහාටී. 2.698) වුත්තනයෙන වෙදිතබ්බං.

උක්කණ්ඨිතන්ති අධිකුසලෙසු ධම්මෙසු පන්තසෙනාසනෙසු ච උක්කණ්ඨාදිඤ්ච, අනනුයොගොති අත්ථො. අරියවංසපූරකො ධීරො සීලවා භික්ඛු අරියවංසපරිපූරණස්ස භෙදං අනිච්ඡන්තො සමාහිතො විපස්සකො ච පච්චයඝාතෙන අරතියා රතියා ච සහිතා අභිභවිතා හොතීති වුත්තං ‘‘අරතිරතිසහො, භික්ඛවෙ, ධීරො’’ති. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

අරියවංසසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.