4. කාළකාරාමසුත්තවණ්ණනා

24. චතුත්ථෙ බාළ්හං ඛො නෙ පසංසසීති නෙ සමණෙ බාළ්හං කත්වා පසංසසි වණ්ණයසි. කීදිසං සීලං එතෙසන්ති කිංසීලා. කො සමාචාරො එතෙසන්ති කිංසමාචාරා. ගුණමග්ගසණ්ඨිතාති ගුණග්ගසණ්ඨිතා. ම-කාරො පදසන්ධිකරො, අග්ගගුණෙ පතිට්ඨිතාති වුත්තං හොති. සන්තින්ද්‍රියා සන්තමානසා, ‘‘සන්තං තෙසං ගතං ඨිත’’න්තිපි පඨන්ති. එකකියාති එකකා, චතූසු ඉරියාපථෙසු එකකා හුත්වා විහරන්තීති අධිප්පායො. තෙනෙවාහ ‘‘අදුතියා’’ති. තාදිසා සමණා මමාතීති එත්ථ ඉති-සද්දො ආදිඅත්ථො. තෙන –

‘‘කායකම්මං සුචි නෙසං, වාචාකම්මං අනාවිලං;

මනොකම්මං සුවිසුද්ධං, තාදිසා සමණා මම.

‘‘විමලා සඞ්ඛමුත්තාභා, සුද්ධා අන්තරබාහිරා;

පුණ්ණා සුද්ධෙහි ධම්මෙහි, තාදිසා සමණා මම.

‘‘ලාභෙන උන්නතො ලොකො, අලාභෙන ච ඔනතො;

ලාභාලාභෙන එකට්ඨා, තාදිසා සමණා මම.

‘‘යසෙන උන්නතො ලොකො, අයසෙන ච ඔනතො;

යසායසෙන එකට්ඨා, තාදිසා සමණා මම.

‘‘පසංසායුන්නතො ලොකො, නින්දායපි ච ඔනතො;

සමා නින්දාපසංසාසු, තාදිසා සමණා මම.

‘‘සුඛෙන උන්නතො ලොකො, දුක්ඛෙනපි ච ඔනතො;

අකම්පා සුඛදුක්ඛෙසු, තාදිසා සමණා මමා’’ති. (ධ. ප. අට්ඨ. 2.303 චූළසුභද්දාවත්ථු) –

එවමාදිං සඞ්ගණ්හාති.

‘‘දූරෙ සන්තො’’තිආදිගාථාය අයමත්ථො. සන්තොති රාගාදීනං සන්තතාය බුද්ධාදයො සන්තො නාම, ඉධ පන පුබ්බබුද්ධෙසු කතාධිකාරා උස්සන්නකුසලමූලා භාවිතභාවනා සත්තා සන්තොති අධිප්පෙතා. පකාසන්තීති දූරෙ ඨිතාපි බුද්ධානං ඤාණපථං ආගච්ඡන්තා පාකටා හොන්ති. හිමවන්තොවාති යථා තියොජනසහස්සවිත්ථතො පඤ්චයොජනසතුබ්බෙධො චතුරාසීතියා කූටසහස්සෙහි පටිමණ්ඩිතො හිමවන්තපබ්බතො දූරෙ ඨිතානම්පි අභිමුඛෙ ඨිතො විය පකාසති, එවං පකාසන්තීති අත්ථො. අසන්තෙත්ථ න දිස්සන්තීති ලාභගරුකා, විත්ථිණ්ණපරලොකා, ආමිසචක්ඛුකා, ජීවිකත්ථාය පබ්බජිතා, බාලපුග්ගලා අසන්තො නාම. තෙ එත්ථ බුද්ධානං දක්ඛිණස්ස ජාණුමණ්ඩලස්ස සන්තිකෙ නිසින්නාපි න දිස්සන්ති න පඤ්ඤායන්ති. රත්තිං ඛිත්තා යථා සරාති රත්තිං චතුරඞ්ගසමන්නාගතෙ අන්ධකාරෙ ඛිත්තා සරා විය තථාරූපස්ස උපනිස්සයභූතස්ස පුබ්බහෙතුනො අභාවෙන න පඤ්ඤායන්තීති අත්ථො.

බ්‍රහ්මදෙය්‍යන්ති සෙට්ඨදෙය්‍යං, යථා දින්නං න පුන ගහෙතබ්බං හොති නිස්සට්ඨං පරිච්චත්තං, එවං දින්නන්ති අත්ථො.

දිට්ඨං න මඤ්ඤතීති එත්ථ දිට්ඨන්ති මංසචක්ඛුනාපි දිට්ඨං, දිබ්බචක්ඛුනාපි දිට්ඨං, රූපායතනස්සෙතං අධිවචනං. යඤ්හි චක්ඛුද්වයෙන කතදස්සනකිරියාසමාපනං, යං චක්ඛුද්වයං පස්සති අපස්සි පස්සිස්සති, සමවායෙ පස්සෙය්‍ය, තං සබ්බං කාලවිසෙසවචනිච්ඡාය අභාවතො ‘‘දිට්ඨ’’න්තෙව වුත්තං යථා ‘‘දුද්ධ’’න්ති. තෙනෙවාහ ‘‘දිට්ඨං රූපායතන’’න්ති. එවරූපානි හි වචනානීති ‘‘දට්ඨබ්බං සොතබ්බ’’න්තිආදීනි.

ලාභෙපි තාදී, අලාභෙපි තාදීති යථා අලාභකාලෙ ලාභස්ස ලද්ධකාලෙපි තථෙවාති තාදිසො. යසෙපීති යසෙ සතිපි මහාපරිවාරකාලෙපි. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව.

කාළකාරාමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.