9. තණ්හුප්පාදසුත්තවණ්ණනා

9. නවමෙ භවති එතෙන ආරොග්‍යන්ති භවො, ගිලානපච්චයො. පරිවුද්ධො භවො අභවො. වුද්ධිඅත්ථො හි අයමකාරො යථා ‘‘සංවරාසංවරො, ඵලාඵල’’න්ති ච. සප්පිනවනීතාදීනීති ආදි-සද්දෙන තෙලමධුඵාණිතාදීනං ගහණං. සප්පිනවනීතාදිග්ගහණඤ්චෙත්ථ නිදස්සනමත්තං, සබ්බස්සපි ගිලානපච්චයස්ස සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. භවාභවොති වා ඛුද්දකො චෙව මහන්තො ච උපපත්තිභවො වෙදිතබ්බො. තෙනෙවාහ ‘‘සම්පත්තිභවෙසූ’’තිආදි. භවොති වා සම්පත්ති, අභවොති විපත්ති. භවොති වුද්ධි, අභවොති හානි. තංනිමිත්තඤ්ච තණ්හා උප්පජ්ජතීති වුත්තං ‘‘භවාභවහෙතු වා’’ති.

තණ්හාදුතියොති තණ්හාසහායො. තණ්හා හි නිරුදකකන්තාරෙ මරීචිකාය උදකසඤ්ඤා විය පිපාසාභිභූතං තසිතං සත්තං අස්සාසදස්සනවසෙන සහායකිච්චං කරොන්තී භවාදීසු අනිබ්බින්නං කත්වා පරිබ්භමාපෙති. තථා හි තං පපාතකං අචින්තෙත්වා මධුග්ගණ්හනකලුද්දකා විය අනෙකාදීනවාකුලෙසු භවෙසු ආනිසංසමෙව දස්සෙන්තී අනත්ථජාලෙ සා පරිබ්භමාපෙති, තස්මා තණ්හා ‘‘පුරිසස්ස දුතියා’’ති වුත්තා. නනු ච අඤ්ඤෙපි කිලෙසාදයො භවනිබ්බත්තිපච්චයාති? සච්චමෙතං, න පන තථා විසෙසපච්චයො, යථා තණ්හා. තථා හි සා කුසලෙහි විනා අකුසලෙහි, කාමාවචරාදිකුසලෙහි ච විනා රූපාවචරාදිකුසලෙහි භවනිබ්බත්තියා විසෙසපච්චයො. යතො සමුදයසච්චන්ති වුච්චතීති. ඉත්ථභාවඤ්ඤථාභාවන්ති ඉත්ථභාවො ච අඤ්ඤථාභාවො ච ඉත්ථභාවඤ්ඤථාභාවො, සො එතස්ස අත්ථීති ඉත්ථභාවඤ්ඤථාභාවො, සංසාරො, තං ඉත්ථභාවඤ්ඤථාභාවං. තත්ථ ඉත්ථභාවො මනුස්සත්තං, අඤ්ඤථාභාවො තතො අවසිට්ඨසත්තාවාසා. ඉත්ථභාවො වා තෙසං තෙසං සත්තානං පච්චුප්පන්නො අත්තභාවො, අඤ්ඤථාභාවො අනාගතත්තභාවො. එවරූපො වා අඤ්ඤොපි අත්තභාවො ඉත්ථභාවො, න එවරූපො අඤ්ඤථාභාවො. තෙනෙවාහ ‘‘ඉත්ථභාවඤ්ඤථාභාවන්ති එත්ථ ඉත්ථභාවො නාම අයං අත්තභාවො’’තිආදි. සංසරණං සංසාරො.

‘‘ඛන්ධානඤ්ච පටිපාටි, ධාතුආයතනාන ච;

අබ්බොච්ඡින්නං වත්තමානා, සංසාරොති පවුච්චති’’. (විසුද්ධි. 2.619; දී. නි. අට්ඨ. 2.95 අපසාදනාවණ්ණනා; සං. නි. අට්ඨ. 2.2.60; අ. නි. අට්ඨ. 2.4.199; ධ. ස. අට්ඨ. නිදානකථා; විභ. අට්ඨ. 226 සඞ්ඛාරපදනිද්දෙසො; සු. නි. අට්ඨ. 2.523; උදා. අට්ඨ. 39; ඉතිවු. අට්ඨ. 14);

තෙනාහ ‘‘ඛන්ධධාතුආයතනානං පටිපාටි’’න්ති, ඛන්ධධාතුආයතනානං හෙතුඵලභාවෙන අපරාපරප්පවත්තින්ති අත්ථො.

එවමාදීනවං ඤත්වාති එත්ථ එතමාදීනවං ඤත්වාතිපි පඨන්ති, එතං සකලවට්ටදුක්ඛස්ස සම්භවං සමුදයං තණ්හං ආදීනවං ඤත්වාති අත්ථො. අථ වා එවමාදීනවං ඤත්වාති එතං යථාවුත්තං සංසාරානතිවත්තනආදීනවං දොසං ඤත්වා. නිග්ගහණොති චතුරූපාදානසඞ්ඛාතස්ස සබ්බස්ස ගහණස්ස පටිනිස්සජ්ජනෙන නිග්ගහණො, ඛන්ධපරිනිබ්බානෙන සඞ්ඛාරප්පවත්තිතො අපගච්ඡෙය්‍යාති එවං වා එත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො.

තණ්හුප්පාදසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.