10. මහාපදෙසසුත්තවණ්ණනා

180. දසමෙ මහාඔකාසෙති මහන්තෙ ඔකාසෙ මහන්තානි ධම්මස්ස පතිට්ඨාපනට්ඨානානි. යෙසු පතිට්ඨාපිතො ධම්මො නිච්ඡීයති අසන්දෙහතො. කානි පන තානි? ආගමනවිසිට්ඨානි සුත්තොතරණාදීනි. දුතියවිකප්පෙ අපදිසීයන්තීති අපදෙසා, මහන්තා අපදෙසා එතෙසන්ති මහාපදෙසා. ‘‘සම්මුඛා මෙතං, ආවුසො, භගවතො සුත’’න්තිආදිනා කෙනචි ආභතස්ස ධම්මොති විනිච්ඡයනෙ කාරණං. කිං පන තන්ති? තස්ස යථාභතස්ස සුත්තොතරණාදි එව. යදි එවං කථං චත්තාරොති? යස්මා ධම්මස්ස ද්වෙ සම්පදායො සත්ථා සාවකො ච. තෙසු සාවකා සඞ්ඝගණපුග්ගලවසෙන තිවිධා. එවමිමම්හා මයායං ධම්මො පටිග්ගහිතොති අපදිසිතබ්බානං භෙදෙන චත්තාරො. තෙනාහ ‘‘සම්මුඛා මෙතං, ආවුසො, භගවතො සුත’’න්තිආදි. තථා ච වුත්තං නෙත්තියං (නෙත්ති. 4.18) ‘‘චත්තාරො මහාපදෙසා බුද්ධාපදෙසො, සඞ්ඝාපදෙසො, ගණාපදෙසො, පුග්ගලාපදෙසො. ඉමෙ චත්තාරො මහාපදෙසා’’ති. බුද්ධො අපදෙසො එතස්සාති බුද්ධාපදෙසො. එස නයො සෙසෙසුපි. තෙනාහ ‘‘බුද්ධාදයො…පෙ… මහාකාරණානී’’ති.

නෙව අභිනන්දිතබ්බන්ති න සම්පටිච්ඡිතබ්බං, ගන්ථස්ස සම්පටිච්ඡනං නාම සවනන්ති ආහ ‘‘න සොතබ්බ’’න්ති. පදබ්‍යඤ්ජනානීති පදානි ච බ්‍යඤ්ජනානි ච, අත්ථපදානි බ්‍යඤ්ජනපදානි චාති අත්ථො. පජ්ජති අත්ථො එතෙහීති පදානි, අක්ඛරාදීනි බ්‍යඤ්ජනපදානි. පජ්ජිතබ්බතො පදානි, සඞ්කාසනාදීනි අත්ථපදානි. ‘‘අට්ඨකථායං පදසඞ්ඛාතානි බ්‍යඤ්ජනානීති බ්‍යඤ්ජනපදානෙව වුත්තානී’’ති කෙචි. අත්ථං බ්‍යඤ්ජෙන්තීති බ්‍යඤ්ජනානි, බ්‍යඤ්ජනපදානි. තෙහි බ්‍යඤ්ජිතබ්බතො බ්‍යඤ්ජනානි, අත්ථපදානීති උභයසඞ්ගහතො. ඉමස්මිං ඨානෙති තෙනාභතසුත්තස්ස ඉමස්මිං පදෙසෙ. පාළි වුත්තාති කෙවලො පාළිධම්මො වුත්තො. අත්ථො වුත්තොති පාළියා අත්ථො වුත්තො නිද්දිට්ඨො. අනුසන්ධි කථිතොති යථාරද්ධදෙසනාය උපරිදෙසනාය ච අනුසන්ධානං කථිතං, සම්බන්ධො කථිතො. පුබ්බාපරං කථිතන්ති පුබ්බෙන පරං අවිරුජ්ඣනඤ්චෙව විසෙසට්ඨානඤ්ච කථිතං පකාසිතං. එවං පාළිධම්මාදීනි සම්මදෙව සල්ලක්ඛෙත්වා ගහණං සාධුකං උග්ගහණන්ති ආහ ‘‘සුට්ඨු ගහෙත්වා’’ති. සුත්තෙ ඔතාරෙතබ්බානීති ඤාණෙන සුත්තෙ ඔගාහෙත්වා තාරෙතබ්බානි. තං පන ඔගාහෙත්වා තරණං තත්ථ ඔතරණං අනුප්පවෙසනං හොතීති වුත්තං ‘‘ඔතරිතබ්බානී’’ති. සංසන්දෙත්වා දස්සනං සන්දස්සනන්ති ආහ ‘‘විනයෙ සංසන්දෙතබ්බානී’’ති.

‘‘කිං පන තං සුත්තං, කො වා විනයො’’ති විචාරණායං ආචරියානං මතිභෙදමුඛෙන තමත්ථං දස්සෙතුං ‘‘එත්ථ චා’’තිආදි වුත්තං. විනයොති විභඞ්ගපාඨමාහ. සො හි මාතිකාසඤ්ඤිතස්ස සුත්තස්ස අත්ථෙ සූචනතො ‘‘සුත්ත’’න්ති වත්තබ්බතං අරහති. විවිධනයත්තා විසිට්ඨනයත්තා ච විනයො, ඛන්ධකපාඨො. එවන්ති එවං සුත්තවිනයෙසු පරිග්ගය්හමානෙසු විනයපිටකම්පි න පරියාදියති පරිවාරපාළියා අසඞ්ගහිතත්තා. සුත්තන්තාභිධම්මපිටකානි වා සුත්තං අත්ථසූචනාදිඅත්ථසම්භවතො. එවම්පීති සුත්තන්තාභිධම්මපිටකානි සුත්තං, විනයපිටකං විනයොති එවං සුත්තවිනයවිභාගෙ වුච්චමානෙපි. න තාව පරියාදියන්තීති න තාව අනවසෙසතො පරිග්ගය්හන්ති. කස්මාති චෙති ආහ ‘‘අසුත්තනාමකඤ්හී’’තිආදි. යස්මා සුත්තන්ති ඉමං නාමං අනාරොපෙත්වා සඞ්ගීතං ජාතකාදිබුද්ධවචනං අත්ථි, තස්මා වුත්තනයෙන තීණි පිටකානි න පරියාදියන්තීති. සුත්තනිපාතඋදානඉතිවුත්තකානි දීඝනිකායාදයො විය සුත්තන්ති නාමං ආරොපෙත්වා අසඞ්ගීතානීති අධිප්පායෙනෙත්ථ ජාතකාදීහි සද්ධිං තානිපි ගහිතානි. බුද්ධවංසචරියාපිටකානං පනෙත්ථ අග්ගහණෙ කාරණං මග්ගිතබ්බං, කිං වා එතෙන මග්ගනෙන. සබ්බොපායං වණ්ණනානයො ථෙරවාදදස්සනමුඛෙන පටික්ඛිත්තො එවාති.

කිං අත්ථීති අසුත්තනාමකං බුද්ධවචනං නත්ථියෙවාති දස්සෙති. තං සබ්බං පටික්ඛිපිත්වාති ‘‘සුත්තන්ති විනයො’’තිආදිනා වුත්තසංවණ්ණනායං ‘‘නායමත්ථො ඉධාධිප්පෙතො’’ති පටිසෙධෙත්වා. විනෙති එතෙන කිලෙසෙති විනයො, කිලෙසවිනයනූපායො, සො එව කාරණන්ති ආහ ‘‘විනයො පන කාරණ’’න්ති.

ධම්මෙති පරියත්තිධම්මෙ. සරාගායාති සරාගභාවාය කාමරාගභවරාගපරිබ්‍රූහනාය. සංයොගායාති භවසංයොජනාය. සඋපාදානායාති චතුරූපාදානූපසංහිතතාය. මහිච්ඡතායාති මහිච්ඡභාවාය. අසන්තුට්ඨියාති අසන්තුට්ඨභාවාය. කොසජ්ජායාති කුසීතභාවාය. සඞ්ගණිකායාති කිලෙසසඞ්ගණිකවිහාරාය. ආචයායාති තිවිධවට්ටාචයාය. විරාගායාති සකලවට්ටතො විරජ්ජනත්ථාය. විසංයොගායාති කාමරාගාදීහි විසංයුජ්ජනත්ථාය. අනුපාදානායාති සබ්බස්සපි කම්මභවස්ස අග්ගහණාය. අප්පිච්ඡතායාති පච්චයප්පිච්ඡතාදිවසෙන සබ්බසො ඉච්ඡාය අපගමාය. සන්තුට්ඨියාති ද්වාදසවිධසන්තුට්ඨභාවාය. වීරියාරම්භායාති කායිකස්ස චෙව චෙතසිකස්ස ච වීරියස්ස පග්ගණ්හනත්ථාය. විවෙකායාති පවිවිත්තභාවාය කාමවිවෙකාදිතදඞ්ගවිවෙකාදිවිවෙකසිද්ධියා. අපචයායාති සබ්බස්සපි වට්ටස්ස අපචයනාය, නිබ්බානායාති අත්ථො. එවං යො පරියත්තිධම්මො උග්ගහණධාරණපරිපුච්ඡාමනසිකාරවසෙන යොනිසො පටිපජ්ජන්තස්ස සරාගාදිභාවපරිවජ්ජනස්ස කාරණං හුත්වා විරාගාදිභාවාය සංවත්තති, එකංසතො එසො ධම්මො, එසො විනයො සම්මදෙව අපායාදීසු අපතනවසෙන ධාරණතො කිලෙසානං විනයනතො ච. සත්ථු සම්මාසම්බුද්ධස්ස ඔවාදානුරූපප්පවත්තිභාවතො එතං සත්ථුසාසනන්ති ච ජානෙය්‍යාසීති අත්ථො.

චතුසච්චත්ථසූචනං සුත්තන්ති ආහ ‘‘සුත්තෙති තෙපිටකෙ බුද්ධවචනෙ’’ති. තෙපිටකඤ්හි බුද්ධවචනං සච්චවිනිමුත්තං නත්ථි. රාගාදිවිනයකාරණං යථා තෙන සුත්තපදෙන පකාසිතන්ති ආහ ‘‘විනයෙති එතස්මිං රාගාදිවිනයකාරණෙ’’ති. සුත්තෙ ඔතරණඤ්චෙත්ථ තෙපිටකබුද්ධවචනපරියාපන්නතාවසෙනෙව වෙදිතබ්බං, න අඤ්ඤථාති ආහ ‘‘සුත්තප්පටිපාටියා කත්ථචි අනාගන්ත්වා’’ති. ඡල්ලිං උට්ඨපෙත්වාති අරොගස්ස මහතො රුක්ඛස්ස තිට්ඨතො උපක්කමෙන ඡල්ලිකාය සකලිකාය පපටිකාය වා උට්ඨාපනං විය අරොගස්ස සාසනධම්මස්ස තිට්ඨතො බ්‍යඤ්ජනමත්තෙන තප්පරියාපන්නං විය හුත්වා ඡල්ලිසදිසං පුබ්බාපරවිරුද්ධතාදිදොසං උට්ඨපෙත්වා පරිදීපෙත්වා. තාදිසානි පන එකංසතො ගුළ්හවෙස්සන්තරාදිපරියාපන්නානි හොන්තීති ආහ ‘‘ගුළ්හවෙස්සන්තර…පෙ… පඤ්ඤායන්තීති අත්ථො’’ති. රාගාදිවිනයෙති රාගාදිවිනයනත්ථෙන අතදාකාරතාය අපඤ්ඤායමානානි ඡඩ්ඩෙතබ්බානි චජිතබ්බානි න ගහෙතබ්බානි. සබ්බත්ථාති සබ්බවාරෙසු.

මහාපදෙසසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

සඤ්චෙතනියවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.