6. දෙවදූතසුත්තවණ්ණනා
36. ඡට්ඨෙ දෙවදූතානීති ලිඞ්ගවිපල්ලාසං කත්වා වුත්තන්ති ආහ ‘‘දෙවදූතා’’ති, උභයලිඞ්ගං වා එතං පදං, තස්මා නපුංසකලිඞ්ගවසෙන පාළියං වුත්තස්ස පුල්ලිඞ්ගවසෙන අත්ථදස්සනං කතං. දෙවොති මච්චූති අභිභවනට්ඨෙන සත්තානං අත්තනො වසෙ වත්තාපනතො මච්චුරාජා ‘‘දෙවො’’ති වුච්චති. යථා හි දෙවො පකතිසත්තෙ අභිභවති, එවං මච්චු සබ්බසත්තෙ අභිභවති, තස්මා දෙවො වියාති දෙවො. ‘‘තස්ස දූතා’’ති වත්වා ඉදානිස්ස දූතෙ තෙසං දූතභාවඤ්ච විභාවෙතුං ‘‘ජිණ්ණබ්‍යාධිමතා හී’’තිආදි වුත්තං. තෙන චොදනත්ථෙන දෙවස්ස දූතා වියාති දෙවදූතාති දස්සෙති. ‘‘අහං අසුකං පමද්දිතුං ආගමිස්සාමි, තුවං තස්ස කෙසෙ ගහෙත්වා මා විස්සජ්ජෙහී’’ති මච්චුදෙවස්ස ආණාකරා දූතා වියාති හි දූතාති වුච්චන්ති.
ඉදානි සද්ධාතබ්බට්ඨෙන දෙවා විය දූතාති දෙවදූතාති දස්සෙන්තො ‘‘දෙවා විය දූතා’’තිආදිමාහ. තත්ථ අලඞ්කතප්පටියත්තායාති ඉදං අත්තනො දිබ්බානුභාවං ආවිකත්වා ඨිතායාති දස්සනත්ථං වුත්තං. දෙවතාය බ්‍යාකරණසදිසමෙව හොති න චිරස්සෙව ජරාබ්‍යාධිමරණස්ස සම්භවතො. විසුද්ධිදෙවානන්ති ඛීණාසවබ්‍රහ්මානං. තෙ හි චරිමභවෙ බොධිසත්තානං ජිණ්ණාදිභෙදං දස්සෙන්ති, තස්මා අන්තිමභවිකබොධිසත්තානං විසුද්ධිදෙවෙහි උපට්ඨාපිතභාවං උපාදාය තදඤ්ඤෙසම්පි තෙහි අනුපට්ඨාපිතානම්පි තථා වොහරිතබ්බතා පරියායසිද්ධාති වෙදිතබ්බා. දිස්වාවාති විසුද්ධිදෙවෙහි දස්සිතෙ දිස්වාව. තතොයෙව හි තෙ විසුද්ධිදෙවානං දූතා වුත්තා.
කස්මා ආරද්ධන්ති කෙවලං දෙවදූතෙ එව සරූපතො අදස්සෙත්වාති අධිප්පායො. දෙවානං දූතානං දස්සනූපායත්තා තථා වුත්තන්ති දස්සෙන්තො ‘‘දෙවදූතා…පෙ… සමනුයුඤ්ජතී’’ති ආහ. තත්ථ දෙවදූතා…පෙ… දස්සනත්ථන්ති දෙවදූතානං අනුයුඤ්ජනට්ඨානූපගස්ස කම්මස්ස දස්සනත්ථං.
එකච්චෙ ථෙරාති අන්ධකාදිකෙ විඤ්ඤාණවාදිනො ච සන්ධාය වදති. නෙරයිකෙ නිරයෙ පාලෙන්ති තතො නිග්ගන්තුං අප්පදානවසෙන රක්ඛන්තීති නිරයපාලා. අථ වා නිරයපාලතාය නෙරයිකානං නිරයදුක්ඛෙන පරියොනද්ධාය අලං සමත්ථාති නිරයපාලා. තන්ති ‘‘නත්ථි නිරයපාලා’’ති වචනං. පටිසෙධිතමෙවාති ‘‘අත්ථි නිරයෙසු නිරයපාලා අත්ථි ච කාරණිකා’’තිආදිනා නයෙන අභිධම්මෙ (කථා. 866) පටිසෙධිතමෙව. යදි නිරයපාලා නාම න සියුං, කම්මකාරණාපි න භවෙය්‍ය. සති හි කාරණිකෙ කම්මකාරණාය භවිතබ්බන්ති අධිප්පායො. තෙනාහ ‘‘යථා හී’’තිආදි. එත්ථාහ – ‘‘කිං පනෙතෙ නිරයපාලා නෙරයිකා, උදාහු අනෙරයිකා’’ති. කිඤ්චෙත්ථ – යදි තාව නෙරයිකා නිරයසංවත්තනියෙන කම්මෙන නිබ්බත්තා, සයම්පි නිරයදුක්ඛං පච්චනුභවෙය්‍යුං, තථා සති අඤ්ඤෙසං නෙරයිකානං ඝාතනාය අසමත්ථා සියුං, ‘‘ඉමෙ නෙරයිකා ඉමෙ නිරයපාලා’’ති වවත්ථානඤ්ච න සියා. යෙ ච යෙ ඝාතෙන්ති, තෙහි සමානරූපබලප්පමාණෙහි ඉතරෙසං භයසන්තාසා න සියුං. අථ අනෙරයිකා, නෙසං තත්ථ කථං සම්භවොති? වුච්චතෙ – අනෙරයිකා නිරයපාලා අනිරයගතිසංවත්තනියකම්මනිබ්බත්තිතො. නිරයූපපත්තිසංවත්තනියකම්මතො හි අඤ්ඤෙනෙව කම්මුනා තෙ නිබ්බත්තන්ති රක්ඛසජාතිකත්තා. තථා හි වදන්ති සබ්බත්ථිවාදිනො –
‘‘කොධා කුරූරකම්මන්තා, පාපාභිරුචිනො තථා;
දුක්ඛිතෙසු ච නන්දන්ති, ජායන්ති යමරක්ඛසා’’ති.
තත්ථ යදෙකෙ වදන්ති ‘‘යාතනාදුක්ඛං පටිසංවෙදෙය්‍යුං, අථ වා අඤ්ඤමඤ්ඤං ඝාතෙය්‍යු’’න්තිආදි, තයිදං අසාරං නිරයපාලානං නෙරයිකභාවස්සෙව අභාවතො. යදිපි අනෙරයිකා නිරයපාලා, අයොමයාය පන ආදිත්තාය සම්පජ්ජලිතාය සජොතිභූතාය නිරයභූමියා පරික්කමමානා කථං දාහදුක්ඛං නානුභවන්තීති? කම්මානුභාවතො. යථා හි ඉද්ධිමන්තො චෙතොවසිප්පත්තා මහාමොග්ගල්ලානාදයො නෙරයිකෙ අනුකම්පන්තා ඉද්ධිබලෙන නිරයභූමිං උපගතා දාහදුක්ඛෙන න බාධීයන්ති, එවං සම්පදමිදං දට්ඨබ්බං.
ඉද්ධිවිසයස්ස අචින්තෙය්‍යභාවතොති චෙ? ඉදම්පි තංසමානං කම්මවිපාකස්ස අචින්තෙය්‍යභාවතො. තථාරූපෙන හි කම්මුනා තෙ නිබ්බත්තා යථා නිරයදුක්ඛෙන අබාධිතා එව හුත්වා නෙරයිකෙ ඝාතෙන්ති, න චෙත්තකෙන බාහිරවිසයාභාවො යුජ්ජති ඉට්ඨානිට්ඨතාය පච්චෙකං ද්වාරපුරිසෙසුපි විභත්තසභාවත්තා. තථා හි එකච්චස්ස ද්වාරස්ස පුරිසස්ස ච ඉට්ඨං එකච්චස්ස අනිට්ඨං, එකච්චස්ස ච අනිට්ඨං එකච්චස්ස ඉට්ඨං හොති. එවඤ්ච කත්වා යදෙකෙ වදන්ති ‘‘නත්ථි කම්මවසෙන තෙජසා පරූපතාපන’’න්තිආදි, තදපාහතං හොති. යං පන වදන්ති ‘‘අනෙරයිකානං තෙසං කථං තත්ථ සම්භවො’’ති නිරයෙ නෙරයිකානං යාතනාසබ්භාවභාවතො. නෙරයිකසත්තයාතනායොග්ගඤ්හි අත්තභාවං නිබ්බත්තෙන්තං කම්මං තාදිසනිකන්ති විනාමිතං නිරයට්ඨානෙ එව නිබ්බත්තෙති. තෙ හි නෙරයිකෙහි අධිකතරබලාරොහපරිණාහා අතිවිය භයානකදස්සනා කුරූරතරපයොගා ච හොන්ති. එතෙනෙව තත්ථ නෙරයිකානං විබාධකකාකසුනඛාදීනම්පි නිබ්බත්තියා අත්ථිභාවො සංවණ්ණිතොති දට්ඨබ්බො.
කථමඤ්ඤගතිකෙහි අඤ්ඤගතිකබාධනන්ති ච න වත්තබ්බං අඤ්ඤත්ථාපි තථා දස්සනතො. යං පනෙකෙ වදන්ති ‘‘අසත්තසභාවා එව නිරයෙ නිරයපාලා නිරයෙ සුනඛාදයො චා’’ති, තම්පෙතෙසං මතිමත්තං අඤ්ඤත්ථ තථා අදස්සනතො. න හි කාචි අත්ථි තාදිසී ධම්මප්පවත්ති, යා අසත්තසභාවා, සම්පතිසත්තෙහි අප්පයොජිතා ච අත්ථකිච්චං සාධෙන්තී දිට්ඨපුබ්බා. පෙතානං පානීයනිවාරකානං දණ්ඩාදිහත්ථානඤ්ච පුරිසානං සබ්භාවෙ අසත්තභාවෙ ච විසෙසකාරණං නත්ථීති තාදිසානං සබ්භාවෙ කිං පාපකානං වත්තබ්බං. සුපිනොපඝාතොපි අත්ථකිච්චසමත්ථතාය අප්පමාණං දස්සනාදිමත්තෙනපි තදත්ථසිද්ධිතො. තථා හි සුපිනෙ ආහාරූපභොගාදිනා න අත්ථසිද්ධි, ඉද්ධිනිම්මානරූපං පනෙත්ථ ලද්ධපරිහාරං ඉද්ධිවිසයස්ස අචින්තෙය්‍යභාවතො. ඉධාපි කම්මවිපාකස්ස අචින්තෙය්‍යභාවතොති චෙ? තං න, අසිද්ධත්තා. නෙරයිකානං කම්මවිපාකො නිරයපාලාති සිද්ධමෙත්තං, වුත්තනයෙන පාළිතො ච තෙසං සත්තභාවො එව සිද්ධො. සක්කා හි වත්තුං සත්තසඞ්ඛාතා නිරයපාලසඤ්ඤිතා ධම්මප්පවත්ති සාභිසන්ධිකපරූපඝාති අත්ථකිච්චසබ්භාවතො ඔජාහාරාදි රක්ඛසසන්තති විය. අභිසන්ධිපුබ්බකතා චෙත්ථ න සක්කා පටික්ඛිපිතුං තථා තථා අභිසන්ධියා ඝාතනතො. තතො එව න සඞ්ඝාතපබ්බතෙහි අනෙකන්තිකතා. යෙ පන වදන්ති ‘‘භූතවිසෙසා එව තෙ වණ්ණසණ්ඨානාදිවිසෙසවන්තො භෙරවාකාරා නරකපාලාති සමඤ්ඤං ලභන්තී’’ති, තදසිද්ධං උජුකමෙව පාළියං ‘‘අත්ථි නිරයෙ නිරයපාලා’’ති වාදස්ස පතිට්ඨාපිතත්තා.
අපිච යථා අරියවිනයෙ නරකපාලානං භූතමත්තතා අසිද්ධා, තථා පඤ්ඤත්තිමත්තවාදිනොපි භූතමත්තතා අසිද්ධා සබ්බසො රූපධම්මානං අත්ථිභාවස්සෙව අප්පටිජානනතො. න හි තස්ස භූතානි නාම පරමත්ථතො සන්ති. යදි පරමත්ථං ගහෙත්වා වොහරති, අථ කස්මා චක්ඛුරූපාදීනි පටික්ඛිපතීති? තිට්ඨතෙසා අනවට්ඨිතතක්කානං අප්පහීනවිපල්ලාසානං වාදවීමංසා. එවං අත්ථෙව නිරයෙ නිරයපාලාති නිට්ඨමෙත්ථ ගන්තබ්බං. සති ච නෙසං සබ්භාවෙ අසතිපි බාහිරෙ විසයෙ නරකෙ විය දෙසාදිනියමො හොතීති වාදො න සිජ්ඣති, සති එව පන බාහිරෙ විසයෙ දෙසාදිනියමොති දට්ඨබ්බං.
දෙවදූතසරාපනවසෙන සත්තෙ යථූපචිතෙ පුඤ්ඤකම්මෙ යමෙති නියමෙතීති යමො. තස්ස යමස්ස වෙමානිකපෙතානං රාජභාවතො රඤ්ඤො. තෙනාහ ‘‘යමරාජා නාම වෙමානිකපෙතරාජා’’ති. කම්මවිපාකන්ති අකුසලකම්මවිපාකං. වෙමානිකපෙතා හි කණ්හසුක්කවසෙන මිස්සකං කම්මං කත්වා විනිපාතිකදෙවතා විය සුක්කෙන කම්මුනා පටිසන්ධිං ගණ්හන්ති. තථා හි මග්ගඵලභාගිනොපි හොන්ති, පවත්තියං පන කම්මානුරූපං කදාචි පුඤ්ඤඵලං, කදාචි අපුඤ්ඤඵලං පච්චනුභවන්ති. යෙසං පන අරියමග්ගො උප්පජ්ජති, තෙසං මග්ගාධිගමතො පට්ඨාය පුඤ්ඤඵලමෙව උප්පජ්ජතීති දට්ඨබ්බං. අපුඤ්ඤඵලං පුබ්බෙ විය කටුකං න හොති, මනුස්සත්තභාවෙ ඨිතානං විය මුදුකමෙව හොතීති අපරෙ. ධම්මිකො රාජාති එත්ථ තස්ස ධම්මිකභාවො ධම්මදෙවපුත්තස්ස විය උප්පත්තිනියතො ධම්මතාවසෙන වෙදිතබ්බො. ද්වාරෙසූති අවීචිමහානරකස්ස චතූසු ද්වාරෙසු. ඛීණාසවා බ්‍රාහ්මණා නාම උක්කට්ඨනිද්දෙසෙන.
අනුයොගවත්තන්ති අනුයොගෙ කතෙ වත්තිතබ්බවත්තං. ආරොපෙන්තොති කාරාපෙන්තො, අත්තනො පුච්ඡං උද්දිස්ස පටිවචනං දාපෙන්තො පුච්ඡති. පරස්ස හි අධිප්පායං ඤාතුං ඉච්ඡන්තො තදුපගං පයොගං කරොන්තො පුච්ඡති නාම. ලද්ධින්ති ගාහං. පතිට්ඨාපෙන්තොති තත්ථ නිච්චකාලං කාරාපෙන්තො. කාරණං පුච්ඡන්තොති යුත්තිං පුච්ඡන්තො. සමනුභාසතීති යථානුයුත්තමත්ථං විභූතං කත්වා කථෙති.
ජිණ්ණන්ති ජරාපත්තියා ජිණ්ණං. එකච්චො දහරකාලතො පට්ඨාය පණ්ඩුරොගාදිනා අභිභූතකායතාය ජිණ්ණසදිසො හොති, අයං න තථා ජරාපත්තියා ජිණ්ණොති දස්සෙති. ගොපානසී විය වඞ්කන්ති වඞ්කගොපානසී විය වඞ්කං. න හි වඞ්කභාවස්ස නිදස්සනත්ථං අවඞ්කගොපානසී ගය්හති. භග්ගන්ති භග්ගසරීරං කටියං භග්ගකායත්තා. තෙනාහ ‘‘ඉමිනාපිස්ස වඞ්කභාවමෙව දීපෙතී’’ති. දණ්ඩපටිසරණන්ති ඨානගමනෙසු දණ්ඩො පටිසරණං එතස්සාති දණ්ඩපටිසරණං තෙන විනා වත්තිතුං අසමත්ථත්තා. තෙනාහ ‘‘දණ්ඩදුතිය’’න්ති. ජරාතුරන්ති ජරාය පත්ථතසංකිලන්තකායං. සබ්බසො කිමිහතං විය මහාඛල්ලාටං සීසමස්සාති මහාඛල්ලාටසීසං. සඤ්ජාතවලින්ති සමන්තතො ජාතවලිකං. ජරාධම්මොති ජරාපකතිකො. තෙනාහ ‘‘ජරාසභාවො’’ති. සභාවො ච නාම තෙජොධාතුයා උණ්හතා විය න කදාචි විගච්ඡතීති ආහ ‘‘අපරිමුත්තො ජරායා’’තිආදි.
අත්ථතො එවං වදති නාම, වාචාය අවදන්තොපි අත්ථාපත්තිතො එවං වදන්තො විය හොති විඤ්ඤූනන්ති අත්ථො. තරුණො අහොසිං යොබ්බනෙන සමන්නාගතො. ඌරූනං බලං එතස්ස අත්ථීති ඌරුබලී. තෙන දූරෙපි ගමනාගමනලඞ්ඝනාදිසමත්ථතං දස්සෙති, බාහුබලීති පන ඉමිනා හත්ථෙහි කාතබ්බකිච්චසමත්ථතං, ජවග්ගහණෙන වෙගසා පවත්තිසමත්ථතං. අන්තරහිතාති නට්ඨා. එත්ථ ච න ඛො පනාහන්තිආදි ජරාය දෙවදූතභාවදස්සනං. තෙනාහ ‘‘තෙනෙස දෙවදූතො නාම ජාතො’’ති. ආබාධස්ස අත්ථිතාය ආබාධිකං. විවිධං දුක්ඛං ආදහතීති බ්‍යාධි, විසෙසෙන වා ආධියති එතෙනාති බ්‍යාධි, බ්‍යාධි සංජාතො එතස්සාති බ්‍යාධිතං. එස නයො දුක්ඛිතන්ති එත්ථාපි.
දුතියං දෙවදූතන්ති එත්ථාපි වුත්තනයෙනෙව අත්ථො වෙදිතබ්බො. බ්‍යාධිනා අභිහතොති බ්‍යාධිනා බාධිතො, උපද්දුතොති අත්ථො.
විපරිභින්නවණ්ණොති විපරිභින්නනීලවණ්ණො. තඤ්හි යත්ථ යත්ථ ගහිතපුබ්බකං, තත්ථ තත්ථ පණ්ඩුවණ්ණං, මංසුස්සදට්ඨානෙ රත්තවණ්ණං, යෙභුය්‍යෙන ච නීලසාටකපාරුතං විය හොති. තෙන වුත්තං ‘‘විපරිභින්නනීලවණ්ණො’’ති.
‘‘කො ලභති, කො න ලභතී’’ති නිරයුපගස්සෙව වසෙනායං විචාරණාති ‘‘යෙන තාව බහු පාපං කත’’න්තිආදි ආරද්ධං. බහු පාපං කතන්ති බහුසො පාපං කතං. තෙන පාපස්ස බහුලීකරණමාහ. බහූති වා මහන්තං. මහත්ථොපි හි බහුසද්දො දිස්සති ‘‘බහු වත කතං අස්සා’’තිආදීසු, ගරුකන්ති වුත්තං හොති. සො ගරුකං බහුලං වා පාපං කත්වා ඨිතො නිරයෙ නිබ්බත්තතියෙව, න යමපුරිසෙහි යමස්ස සන්තිකං නීයතීති. පරිත්තන්ති පමාණපරිත්තතාය කාලපරිත්තතාය ච පරිත්තං. පුරිමස්මිං අත්ථෙ අගරූති අත්ථො, දුතියස්මිං අබහුලන්ති. යථාවුත්තමත්ථං උපමාය විභාවෙතුං ‘‘යථා හී’’තිආදි වුත්තං. කත්තබ්බමෙව කරොන්තීති දණ්ඩමෙව කරොන්ති. අනුවිජ්ජිත්වාති වීමංසිත්වා. විනිච්ඡයට්ඨානන්ති අට්ටකරණට්ඨානං. පරිත්තපාපකම්මාති දුබ්බලපාපකම්මා. අත්තනො ධම්මතායාති පරෙහි අසාරියමානෙපි අත්තනො ධම්මතාය සරන්ති. තෙ හි පාපකම්මස්ස දුබ්බලභාවතො කතූපචිතස්ස ච ඔකාසාරහකුසලකම්මස්ස බලවභාවතො අත්තනො ධම්මතායපි සරන්ති. සාරියමානාපීති ‘‘ඉදං නාම තයා කතං පුඤ්ඤකම්ම’’න්ති පරෙහි සාරියමානාපි.
ආකාසචෙතියන්ති ගිරිසිඛරෙ අබ්භොකාසෙ විවටඞ්ගණෙ කතචෙතියං. රත්තපටෙනාති රත්තවණ්ණෙන පටෙන පූජෙසි පටාකං කත්වා. අග්ගිජාලසද්දන්ති පටපටායන්තං නරකෙ අග්ගිජාලසද්දං සුත්වාව. අත්තනා පූජිතපටං අනුස්සරීති තදා පටාකාය වාතප්පහාරසද්දෙ නිමිත්තස්ස ගහිතත්තා ‘‘මයා තදා ආකාසචෙතියෙ පූජිතරත්තපටසද්දො වියා’’ති අත්තනා පූජිතපටං අනුස්සරි.
සුමනපුප්ඵකුම්භෙනාති කුම්භපරිමාණෙන සුමනපුප්ඵරාසිනා. ‘‘දසාධිකං නාළිසහස්සකුම්භ’’න්ති කෙචි, ‘‘පඤ්චඅම්බණ’’න්ති අපරෙ. තීහිපින සරති බලවතො පාපකම්මෙන බ්‍යාමොහිතො. තුණ්හී අහොසීති ‘‘කම්මාරහො අය’’න්ති තත්ථ පටිකාරං අපස්සන්තො තුණ්හී අහොසි.
එකපක්ඛච්ඡදනමත්තාහීති මජ්ඣිමප්පමාණස්ස ගෙහස්ස එකච්ඡදනප්පමාණෙහි. සුත්තාහතං කරිත්වාති කාළසුත්තං පාතෙත්වා. යථා රථො සබ්බසො පජ්ජලිතො හොති අයොමයො, එවං යුගාදයොපිස්ස පජ්ජලිතා සජොතිභූතා එව හොන්තීති ආහ ‘‘සද්ධිං…පෙ… රථෙ යොජෙත්වා’’ති. මහාකූටාගාරප්පමාණන්ති සත්තභූමකමහාකූටාගාරප්පමාණං.
විභත්තොති සත්තානං සාධාරණෙන පාපකම්මුනා විභත්තො. හීනං කායන්ති හීනං සත්තනිකායං, හීනං වා අත්තභාවං. උපාදානෙති චතුබ්බිධෙ උපාදානෙ. අත්ථතො පන තණ්හාදිට්ඨිග්ගාහොති ආහ ‘‘තණ්හාදිට්ඨිග්ගහණෙ’’ති. සම්භවති ජරාමරණං එතෙනාති සම්භවො, උපාදානන්ති ආහ ‘‘ජාතියා ච මරණස්ස ඡ කාරණභූතෙ’’ති. අනුපාදාති අනුපාදාය. තෙනාහ ‘‘අනුපාදියිත්වා’’ති. සකලවට්ටදුක්ඛං අතික්කන්තාති චරිමචිත්තනිරොධෙන වට්ටදුක්ඛස්ස කිලෙසානම්පි අසම්භවතො සබ්බං වට්ටදුක්ඛං අතික්කන්තා.
දෙවදූතසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.