10. මොනෙය්‍යසුත්තවණ්ණනා
123. දසමෙ මුනිනො භාවා මොනෙය්‍යානි, යෙහි ධම්මෙහි උභයහිතමුනනතො මුනි නාම හොති, තෙ මුනිභාවකරා මොනෙය්‍යා පටිපදා ධම්මා එව වුත්තා. මුනිනො වා එතානි මොනෙය්‍යානි, යථාවුත්තධම්මා එව. තත්ථ යස්මා කායෙන අකත්තබ්බස්ස අකරණං, කත්තබ්බස්ස ච කරණං, ‘‘අත්ථි ඉමස්මිං කායෙ කෙසා’’තිආදිනා (දී. නි. 2.377; ම. නි. 1.110; සං. නි. 4.127; ඛු. පා. 3.ද්වත්තිංසාකාර) කායසඞ්ඛාතස්ස ආරම්මණස්ස ජානනං, කායස්ස ච සමුදයතො අත්ථඞ්ගමතො අස්සාදතො ආදීනවතො නිස්සරණතො ච යාථාවතො පරිජානනතා, තථා පරිජානනවසෙන පන පවත්තො විපස්සනාමග්ගො, තෙන ච කායෙ ඡන්දරාගස්ස පජහනං, කායසඞ්ඛාරං නිරොධෙත්වා පත්තබ්බසමාපත්ති වා, සබ්බෙ එතෙ කායමුඛෙන පවත්තා මොනෙය්‍යප්පටිපදා ධම්මා කායමොනෙය්‍යං නාම. තස්මා තමත්ථං දස්සෙතුං ‘‘කතමං කායමොනෙය්‍යං? තිවිධකායදුච්චරිතස්ස පහානං කායමොනෙය්‍යං, තිවිධකායසුචරිතම්පි කායමොනෙය්‍ය’’න්තිආදිනා (මහානි. 14) පාළි ආගතා. ඉධාපි තෙනෙව පාළිනයෙන අත්ථං දස්සෙන්තො ‘‘තිවිධකායදුච්චරිතප්පහානං කායමොනෙය්‍යං නාමා’’තිආදිමාහ.
ඉදානි ‘‘කතමං වචීමොනෙය්‍යං? චතුබ්බිධවචීදුච්චරිතස්ස පහානං වචීමොනෙය්‍යං, චතුබ්බිධං වචීසුචරිතං, වාචාරම්මණෙ ඤාණං, වාචාපරිඤ්ඤා, පරිඤ්ඤාසහගතො මග්ගො, වාචාය ඡන්දරාගස්ස පහානං, වචීසඞ්ඛාරනිරොධො දුතියජ්ඣානසමාපත්ති වචීමොනෙය්‍ය’’න්ති ඉමාය පාළියා වුත්තමත්ථං අතිදීපෙන්තො ‘‘වචීමොනෙය්‍යෙපි එසෙව නයො’’තිආදිමාහ. තත්ථ චොපනවාචඤ්චෙව සද්දවාචඤ්ච ආරබ්භ පවත්තා පඤ්ඤා වාචාරම්මණෙ ඤාණං. තස්සා වාචාය සමුදයාදිතො පරිජානනං වාචාපරිඤ්ඤා.
‘‘කතමං මනොමොනෙය්‍යං? තිවිධමනොදුච්චරිතස්ස පහානං මනොමොනෙය්‍යං, තිවිධං මනොසුච්චරිතං, මනාරම්මණෙ ඤාණං, මනපරිඤ්ඤා, පරිඤ්ඤාසහගතො මග්ගො, මනස්මිං ඡන්දරාගස්ස පහානං, චිත්තසඞ්ඛාරනිරොධො සඤ්ඤාවෙදයිතනිරොධසමාපත්ති මනොමොනෙය්‍ය’’න්ති ඉමාය පාළියා ආගතනයෙන අත්ථං විභාවෙන්තො ‘‘මනොමොනෙය්‍යෙපි ඉමිනාව නයෙන අත්ථං ඤත්වා’’තිආදිමාහ. තත්ථ ච එකාසීතිවිධං ලොකියචිත්තං ආරබ්භ පවත්තඤාණං මනාරම්මණෙ ඤාණං. තස්ස සමුදයාදිතො පරිජානනං මනපරිඤ්ඤාති අයං විසෙසො.
මොනෙය්‍යසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.
ආපායිකවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.