7. සත්තමො පරිච්ඡෙදො

විපාකචිත්තප්පවත්තිනිද්දෙසො

376. අනන්තඤාණෙන නිරඞ්ගණෙන,

ගුණෙසිනා කාරුණිකෙන තෙන;

වුත්තෙ විපාකෙ මතිපාටවත්ථං,

විපාකචිත්තප්පභවං සුණාථ.

377. එකූනතිංස කම්මානි, පාකා ද්වත්තිංස දස්සිතා;

තීසු ද්වාරෙසු කම්මානි, විපාකා ඡසු දිස්සරෙ.

378. කුසලං කාමලොකස්මිං, පවත්තෙ පටිසන්ධියං;

තං තං පච්චයමාගම්ම, දදාති විවිධං ඵලං.

379. එකාය චෙතනායෙකා, පටිසන්ධි පකාසිතා;

නානාකම්මෙහි නානා ච, භවන්ති පටිසන්ධියො.

380. තිහෙතුකං තු යං කම්මං, කාමාවචරසඤ්ඤිතං;

තිහෙතුකං දුහෙතුඤ්ච, විපාකං දෙත්‍යහෙතුකං.

381. දුහෙතුකං තු යං කම්මං, තං න දෙති තිහෙතුකං;

දුහෙතුකමහෙතුඤ්ච, විපාකං දෙති අත්තනො.

382. තිහෙතුකෙන කම්මෙන,

පටිසන්ධි තිහෙතුකා;

දුහෙතුකාපි හොතෙව,

න ච හොති අහෙතුකා.

383. දුහෙතුකෙන කම්මෙන,

පටිසන්ධි දුහෙතුකා;

අහෙතුකාපි හොතෙව,

න ච හොති තිහෙතුකා.

384. අසඞ්ඛාරමසඞ්ඛාරං, සසඞ්ඛාරම්පි දෙති හි;

සසඞ්ඛාරමසඞ්ඛාරං, සසඞ්ඛාරං ඵලං තථා.

385. එකාය චෙතනායෙත්ථ, කුසලස්ස ච සොළස;

විධා විපාකචිත්තානි, භවන්තීති පකාසයෙ.

386. ආරම්මණෙන හොතෙව, වෙදනාපරිවත්තනං;

තදාරම්මණචිත්තම්පි, ජවනෙන නියාමිතං.

387. කාමාවචරචිත්තෙන, කුසලෙනාදිනා පන;

තුල්‍යෙන පාකචිත්තෙන, ගහිතා පටිසන්ධි චෙ.

388. බලවාරම්මණෙ ඉට්ඨෙ, චක්ඛුස්සාපාථමාගතෙ;

මනොධාතු භවඞ්ගස්මිං, තාය ආවට්ටිතෙ පන.

389. වීථිචිත්තෙසු ජාතෙසු, චක්ඛුවිඤ්ඤාණකාදිසු;

ජායතෙ ජවනං හුත්වා, පඨමං කාමමානසං.

390. සත්තක්ඛත්තුං ජවිත්වාන, පඨමෙ කුසලෙ ගතෙ;

තදෙවාරම්මණං කත්වා, තෙනෙව සදිසං පුන.

391. විපාකං ජායතෙ චිත්තං, තදාරම්මණසඤ්ඤිතං;

සන්ධියා තුල්‍යතො මූල-භවඞ්ගන්ති පවුච්චතෙ.

392. තඤ්ච සන්තීරණං එත්ථ, දස්සනං සම්පටිච්ඡනං;

ගණනූපගචිත්තානි, චත්තාරෙව භවන්ති හි.

393. යදා හි දුතියං චිත්තං, කුසලං ජවනං තදා;

තෙන තුල්‍යවිපාකම්පි, තදාරම්මණකං සියා.

394. සන්ධියා අසමානත්තා, ද්වෙ නාමානිස්ස ලබ්භරෙ;

‘‘ආගන්තුකභවඞ්ග’’න්ති, ‘‘තදාරම්මණක’’න්ති ච.

395. යදා හි තතියං පුඤ්ඤං, ජවනං හොති තෙන ච;

සදිසං තතියං පාකං, තදාරම්මණකං සියා.

396. ‘‘ආගන්තුකභවඞ්ග’’න්ති, ඉදම්පි ච පවුච්චති;

ඉමිනා පන සද්ධිං ඡ, පුරිමානි ච පඤ්චපි.

397. යදා චතුත්ථං කුසලං, ජවනං හොති තෙන ච;

තුල්‍යං චතුත්ථං පාකං තු, තදාරම්මණතං වජෙ.

398. ආගන්තුකභවඞ්ගං තු, තදාරම්මණනාමකං;

පුරිමානි ඡ පාකානි, ඉමිනා හොන්ති සත්ත තු.

399. තස්මිං ද්වාරෙ යදා ඉට්ඨ-මජ්ඣත්තාරම්මණං පන;

ආගච්ඡති තදාපාථං, තදා වුත්තනයෙනිධ.

400. ආරම්මණවසෙනෙව, වෙදනා පරිවත්තති;

උපෙක්ඛාසහිතං තස්මා, හොති සන්තීරණං මනො.

401. උපෙක්ඛාසහිතෙස්වෙව, ජවනෙසු චතූසුපි;

තෙහි තුල්‍යානි චත්තාරි, පාකචිත්තානි ජායරෙ.

402. වෙදනායාසමානත්තා, අච්චන්තං පුරිමෙහි තු;

හොන්ති පිට්ඨිභවඞ්ගානි, චත්තාරීති ච නාමතො.

403. පඤ්චිමානි විපාකානි, පුරිමෙහි ච සත්තහි;

සද්ධිං ද්වාදස පාකානි, භවන්තීති විනිද්දිසෙ.

404. චක්ඛුද්වාරෙ තථා එවං, සොතාදීස්වපි නිද්දිසෙ;

ද්වාදස ද්වාදස පාකා, සමසට්ඨි භවන්තිමෙ.

405. එකාය චෙතනායෙව, කම්මෙ ආයූහිතෙ පන;

සමසට්ඨි විපාකානි, උප්පජ්ජන්ති න සංසයො.

406. ගහිතාගහණෙනෙත්ථ, චක්ඛුද්වාරෙසු ද්වාදස;

සොතවිඤ්ඤාණකාදීනි, චත්තාරීති ච සොළස.

407. එවමෙව සසඞ්ඛාර-තිහෙතුකුසලෙනපි;

අසඞ්ඛාරසසඞ්ඛාරු-පෙක්ඛාසහගතෙහිපි.

408. කම්මෙ ආයූහිතෙ තෙසං, විපාකෙහි ච තීහිපි;

එසෙව ච නයො තෙහි, දින්නාය පටිසන්ධියා.

409. පඨමං ඉට්ඨමජ්ඣත්ත-ගොචරස්ස වසෙනිධ;

පවත්තිං පන දස්සෙත්වා, උපෙක්ඛාසහිතද්වයෙ.

410. දස්සෙතබ්බා තප්පච්ඡා තු, ඉට්ඨස්මිං ගොචරෙ ඉධ;

එකෙකස්මිං පන ද්වාරෙ, ද්වාදස ද්වාදසෙව තු.

411. ගහිතාගහණෙනෙත්ථ, පාකචිත්තානි සොළස;

පුබ්බෙ වුත්තනයෙනෙව, ඤෙය්‍යං සබ්බමසෙසතො.

412. තිහෙතුකෙන කම්මෙන, පටිසන්ධි තිහෙතුකා;

භවතීති අයං වාරො, වුත්තො එත්තාවතා මයා.

413. සන්ධිමෙකං තු කම්මෙකං, ජනෙති න තතො පරං;

අනෙකානි විපාකානි, සඤ්ජනෙති පවත්තියං.

414. එකස්මා හි යථා බීජා, ජායතෙ එකමඞ්කුරං;

සුබහූනි ඵලානිස්ස, හොන්ති හෙතුපවත්තිතො.

415. දුහෙතුකෙන කම්මෙන, පටිසන්ධි දුහෙතුකා;

හොතීති හි අයං වාරො, අනුපුබ්බෙන ආගතො.

416. දුහෙතුකෙන කම්මෙන, සොමනස්සයුතෙනිධ;

අසඞ්ඛාරිකචිත්තෙන, කම්මෙ ආයූහිතෙ පන.

417. තෙන තුල්‍යෙන පාකෙන, ගහිතා පටිසන්ධි චෙ;

ඉට්ඨෙ ආරම්මණෙ චක්ඛු-ද්වාරෙ ආපාථමාගතෙ.

418. සොමනස්සයුතෙ ඤාණ-හීනෙ කුසලමානසෙ;

සත්තක්ඛත්තුං ජවිත්වාන, ගතෙ තස්මිං දුහෙතුකෙ.

419. තදෙවාරම්මණං කත්වා, ජායතෙ තදනන්තරං;

තංසරික්ඛකමෙකං තු, අසඞ්ඛාරිකමානසං.

420. තං හි මූලභවඞ්ගන්ති, තදාරම්මණමිච්චපි;

උභයම්පි ච තස්සෙව, නාමන්ති පරිදීපිතං.

421. දුහෙතුකසසඞ්ඛාරෙ, ජවිතෙපි ච තංසමං;

හොතාගන්තුකසඞ්ඛාතං, තදාරම්මණමානසං.

422. තථෙව ච දුහෙතූනං, ඉට්ඨමජ්ඣත්තගොචරෙ;

ද්වින්නං උපෙක්ඛායුත්තානං, ජවනානමනන්තරං.

423. ද්වෙ තාදිසානි ජායන්තෙ, තදාරම්මණමානසා;

තෙසං ‘‘පිට්ඨිභවඞ්ග’’න්ති, නාමං ‘‘ආගන්තුක’’න්ති ච.

424. සන්තීරණද්වයඤ්චෙව, දස්සනං සම්පටිච්ඡනං;

ඉමානි ච භවඞ්ගානි, චක්ඛුද්වාරෙ පනට්ඨ හි.

425. එවමට්ඨට්ඨ කත්වාන, ද්වාරෙසුපි ච පඤ්චසු;

චත්තාලීස විපාකානි, භවන්තීති පවත්තියං.

426. ගහිතාගහණෙනෙත්ථ, චක්ඛුද්වාරෙ පනට්ඨ ච;

සොතඝානාදිනා සද්ධිං, ද්වාදසෙව භවන්ති හි.

427. එකාය චෙතනායෙවං, කම්මෙ ආයූහිතෙ පන;

ද්වාදසෙව විපාකානි, භවන්තීති පකාසිතං.

428. දුහෙතුකත්තයෙනාපි, සෙසෙන සදිසෙන තු;

පාකෙනාදින්නසන්ධියා, අයමෙව නයො මතො.

429. දුහෙතුකෙන කම්මෙන, පටිසන්ධි දුහෙතුකා;

හොතීතිපි අයං වාරො, වුත්තො එත්තාවතා මයා.

430. දුහෙතුකෙන කම්මෙන, පටිසන්ධි අහෙතුකා;

හොතීති ච අයං වාරො, අනුපුබ්බෙන ආගතො.

431. දුහෙතුකෙසු චිත්තෙසු, කුසලෙසු චතූසුපි;

තෙසු අඤ්ඤතරෙනෙව, කම්මෙ ආයූහිතෙ පන.

432. තස්සෙව පාකභූතාය, ආදින්නපටිසන්ධිනො;

උපෙක්ඛාසහිතාහෙතු, මනොවිඤ්ඤාණධාතුයා.

433. පටිසන්ධි න වත්තබ්බා, සා කම්මසදිසාති හි;

කම්මං දුහෙතුකං හොති, පටිසන්ධි අහෙතුකා.

434. තස්ස බුද්ධිමුපෙතස්ස, ඉට්ඨමජ්ඣත්තගොචරෙ;

ආපාථමාගතෙ චක්ඛු-ද්වාරෙ පුන ච දෙහිනො.

435. දුහෙතූනං චතුන්නම්පි, පුඤ්ඤානං යස්ස කස්සචි;

ජවනස්සාවසානස්මිං, අහෙතුකමිදං මනො.

436. තදාරම්මණභාවෙන, ජායතෙ නත්ථි සංසයො;

තං තු මූලභවඞ්ගඤ්ච, තදාරම්මණමෙව ච.

437. වීථිචිත්තෙසු ජාතෙසු, චක්ඛුවිඤ්ඤාණකාදිසු;

උපෙක්ඛාසහිතංයෙව, හොති සන්තීරණම්පි ච.

438. තෙසු එකං ඨපෙත්වාන, ගහිතාගහණෙනිධ;

ගණනූපගචිත්තානි, තීණියෙව භවන්ති හි.

439. ඉට්ඨෙ ආරම්මණෙ චක්ඛු-ද්වාරෙ ආපාථමාගතෙ;

තදා සන්තීරණඤ්චෙව, තදාරම්මණමානසං.

440. සොමනස්සයුතංයෙව, ගහෙත්වා තෙසු එකකං;

පුරිමානි ච තීණීති, චත්තාරොව භවන්ති හි.

441. එවං චත්තාරි චිත්තානි, ද්වාරෙසුපි ච පඤ්චසු;

හොන්ති වීසති චිත්තානි, විපාකානි පවත්තියං.

442. චක්ඛුද්වාරෙ තු චත්තාරි, ගහිතාගහණෙනිධ;

සොතඝානාදිනා සද්ධිං, හොතෙවාහෙතුකට්ඨකං.

443. අහෙතුපටිසන්ධිස්ස, න තදාරම්මණං භවෙ;

දුහෙතුකං තිහෙතුං වා, දුහෙතුපටිසන්ධිනො.

444. ජාතා සුගතියං යෙන, පාකෙන පටිසන්ධි තු;

තෙන තුල්‍යම්පි හීනං වා, තදාරම්මණකං භවෙ.

445. මනුස්සලොකං සන්ධාය, වුත්තඤ්චාහෙතුකට්ඨකං;

චතූසුපි අපායෙසු, පවත්තෙ පන ලබ්භති.

446. ථෙරො නෙරයිකානං තු, ධම්මං දෙසෙති වස්සති;

ගන්ධං වායුඤ්ච මාපෙති, යදා තෙසං තදා පන.