6. ඡට්ඨො පරිච්ඡෙදො

ආරම්මණවිභාගනිද්දෙසො

291. එතෙසං පන චිත්තානං, ආරම්මණමිතො පරං;

දස්සයිස්සාමහං තෙන, විනා නත්ථි හි සම්භවො.

292. රූපං සද්දං ගන්ධං රසං, ඵොට්ඨබ්බං ධම්මමෙව ච;

ඡධා ආරම්මණං ආහු, ඡළාරම්මණකොවිදා.

293. තත්ථ භූතෙ උපාදාය, වණ්ණො චතුසමුට්ඨිතො;

සනිදස්සනපටිඝො, රූපාරම්මණසඤ්ඤිතො.

294. දුවිධො හි සමුද්දිට්ඨො, සද්දො චිත්තොතුසම්භවො;

සවිඤ්ඤාණකසද්දොව, හොති චිත්තසමුට්ඨිතො.

295. අවිඤ්ඤාණකසද්දො යො,

සො හොතූතුසමුට්ඨිතො;

දුවිධොපි අයං සද්දො,

සද්දාරම්මණතං ගතො.

296. ධරීයතීති ගච්ඡන්තො, ගන්ධො සූචනතොපි වා;

අයං චතුසමුට්ඨානො, ගන්ධාරම්මණසම්මතො.

297. රසමානා රසන්තීති, රසොති පරිකිත්තිතො;

සොව චතුසමුට්ඨානො, රසාරම්මණනාමකො.

298. ඵුසීයතීති ඵොට්ඨබ්බං, පථවීතෙජවායවො;

ඵොට්ඨබ්බං චතුසම්භූතං, ඵොට්ඨබ්බාරම්මණං මතං.

299. සබ්බං නාමඤ්ච රූපඤ්ච, හිත්වා රූපාදිපඤ්චකං;

ලක්ඛණානි ච පඤ්ඤත්ති-ධම්මාරම්මණසඤ්ඤිතං.

300. ඡාරම්මණානි ලබ්භන්ති, කාමාවචරභූමියං;

තීණි රූපෙ පනාරූපෙ, ධම්මාරම්මණමෙකකං.

301. ඛණවත්ථුපරිත්තත්තා, ආපාථං න වජන්ති යෙ;

තෙ ධම්මාරම්මණා හොන්ති, යෙසං රූපාදයො කිර.

302. තෙ පටික්ඛිපිතබ්බාව, අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස ගොචරං;

නෙව පච්චනුභොන්තානං, මනො තෙසං තු ගොචරං.

303. තඤ්ච ‘‘පච්චනුභොතී’’ති, වුත්තත්තා පන සත්ථුනා;

රූපාදාරම්මණානෙව, හොන්ති රූපාදයො පන.

304. දිබ්බචක්ඛාදිඤාණානං, රූපාදීනෙව ගොචරා;

අනාපාථගතානෙව, තානීතිපි න යුජ්ජති.

305. යං රූපාරම්මණං හොන්තං, තං ධම්මාරම්මණං කථං;

එවං සති පනෙතෙසං, නියමොති කථං භවෙ.

306. සබ්බං ආරම්මණං එතං, ඡබ්බිධං සමුදීරිතං;

තං පරිත්තත්තිකාදීනං, වසෙන බහුධා මතං.

307. සබ්බො කාමවිපාකො ච, ක්‍රියාහෙතුද්වයම්පි ච;

පඤ්චවීසති එකන්තං, පරිත්තාරම්මණා සියුං.

308. ඉට්ඨාදිභෙදා පඤ්චෙව, රූපසද්දාදයො පන;

විඤ්ඤාණානං ද්විපඤ්චන්නං, ගොචරා පටිපාටියා.

309. රූපාදිපඤ්චකං සබ්බං, මනොධාතුත්තයස්ස තු;

තෙරසන්නං පනෙතෙසං, රූපක්ඛන්ධොව ගොචරො.

310. නාරූපං න ච පඤ්ඤත්තිං, නාතීතං න චනාගතං;

ආරම්මණං කරොන්තෙ ච, වත්තමානො හි ගොචරො.

311. තෙරසෙතානි චිත්තානි, ජායන්තෙ කාමධාතුයං;

චත්තාරි රූපාවචරෙ, නෙව කිඤ්චි අරූපිසු.

312. මහාපාකානමට්ඨන්නං, සන්තීරණත්තයස්සපි;

ඡසු ද්වාරෙසු රූපාදිඡපරිත්තානි ගොචරා.

313. රූපාදයො පරිත්තා ඡ, හසිතුප්පාදගොචරා;

පඤ්චද්වාරෙ පටුප්පන්නා, මනොද්වාරෙ තිකාලිකා.

314. දුතියාරුප්පචිත්තඤ්ච, චතුත්ථාරුප්පමානසං;

ඡබ්බිධං නියතං හොති, තං මහග්ගතගොචරං.

315. නිබ්බානාරම්මණත්තා හි, එකන්තෙන අනඤ්ඤතො;

අට්ඨානාසවචිත්තානං, අප්පමාණොව ගොචරො.

316. චත්තාරො ඤාණහීනා ච, කාමාවචරපුඤ්ඤතො;

ක්‍රියතොපි ච චත්තාරො, ද්වාදසාකුසලානි ච.

317. පරිත්තාරම්මණා චෙව, තෙ මහග්ගතගොචරා;

පඤ්ඤත්තාරම්මණත්තා හි, නවත්තබ්බාව හොන්ති තෙ.

318. චත්තාරො ඤාණසංයුත්තා, පුඤ්ඤතො ක්‍රියතොපි ච;

තථාභිඤ්ඤාද්වයඤ්චෙව, ක්‍රියාවොට්ඨබ්බනම්පි ච.

319. එකාදසන්නමෙතෙසං, තිවිධො හොති ගොචරො;

පඤ්ඤත්තාරම්මණත්තා හි, නවත්තබ්බාපි හොන්තිමෙ.

320. යානි වුත්තාවසෙසානි, චිත්තානි පන තානි හි;

නවත්තබ්බාරම්මණානීති, විඤ්ඤෙය්‍යානි විභාවිනා.

පරිත්තාරම්මණත්තිකං සමත්තං.

321. දුතියාරුප්පචිත්තඤ්ච, චතුත්ථාරුප්පමානසං;

ඡබ්බිධං පන එකන්ත-අතීතාරම්මණං සියා.

322. විඤ්ඤාණානං ද්විපඤ්චන්නං, මනොධාතුත්තයස්ස ච;

පඤ්ච රූපාදයො ධම්මා, පච්චුප්පන්නාව ගොචරා.

323. අට්ඨ කාමමහාපාකා, සන්තීරණත්තයම්පි ච;

හසිතුප්පාදචිත්තන්ති, ද්වාදසෙතෙ තු මානසා.

324. සියාතීතාරම්මණා පච්චු-ප්පන්නානාගතගොචරා;

කුසලාකුසලා කාමෙ, ක්‍රියතො නව මානසා.

325. අභිඤ්ඤාමානසා ද්වෙපි, සියාතීතාදිගොචරා;

සන්තපඤ්ඤත්තිකාලෙපි, නවත්තබ්බා භවන්තිමෙ.

326. සෙසානි පන සබ්බානි, රූපාරූපභවෙසුපි;

නවත්තබ්බානි හොන්තෙව, අතීතාරම්මණාදිනා.

327. කාමතො ච ක්‍රියා පඤ්ච, රූපතො පඤ්චමී ක්‍රියා;

චිත්තානං ඡන්නමෙතෙසං, නත්ථි කිඤ්චි අගොචරං.

328. නිබ්බානඤ්ච ඵලං මග්ගං, රූපඤ්චාරූපමෙව ච;

සක්කොන්ති ගොචරං කාතුං, කති චිත්තානි මෙ වද.

329. චත්තාරො ඤාණසංයුත්තා,

පුඤ්ඤතො ක්‍රියතො තථා;

අභිඤ්ඤාහදයා ද්වෙපි,

ක්‍රියා වොට්ඨබ්බනම්පි ච.

330. සක්කොන්ති ගොචරං කාතුං, චිත්තානෙකාදසාපි ච;

නිබ්බානඤ්ච ඵලං මග්ගං, රූපඤ්චාරූපමෙව ච.

331. චිත්තෙසු පන සබ්බෙසු, කති චිත්තානි මෙ වද;

අරහත්තඵලං මග්ගං, කාතුං සක්කොන්ති ගොචරං.

332. සබ්බෙසු පන චිත්තෙසු, ඡ ච චිත්තානි මෙ සුණ;

අරහත්තඵලං මග්ගං, කාතුං සක්කොන්ති ගොචරං.

333. චත්තාරො ඤාණසංයුත්තා, ක්‍රියා වොට්ඨබ්බනම්පි ච;

ක්‍රියාභිඤ්ඤා මනොධාතු, ඡ ච සක්කොන්ති ගොචරං.

334. චත්තාරො ඤාණසංයුත්තා-භිඤ්ඤාචිත්තඤ්ච පුඤ්ඤතො;

නාරහත්තං ඵලං මග්ගං, කාතුං සක්කොන්ති ගොචරං.

335. කස්මා අරහතො මග්ග-චිත්තං වා ඵලමානසං;

පුථුජ්ජනා වා සෙක්ඛා වා, න සක්කොන්ති හි ජානිතුං.

336. පුථුජ්ජනො න ජානාති,

සොතාපන්නස්ස මානසං;

සොතාපන්නො න ජානාති,

සකදාගාමිස්ස මානසං.

337. සකදාගාමී න ජානාති, අනාගාමිස්ස මානසං;

අනාගාමී න ජානාති, අරහන්තස්ස මානසං.

338. හෙට්ඨිමො හෙට්ඨිමො නෙව, ජානාති උපරූපරි;

උපරූපරි ජානාති, හෙට්ඨිමස්ස ච මානසං.

339. යො ධම්මො යස්ස ධම්මස්ස,

හොති ආරම්මණං පන;

තමුද්ධරිත්වා එකෙකං,

පවක්ඛාමි ඉතො පරං.

340. කුසලාරම්මණං කාමෙ, කුසලාකුසලස්ස ච;

අභිඤ්ඤාමානසස්සාපි, කුසලස්ස ක්‍රියස්ස ච.

341. කාමාවචරපාකස්ස, තථා කාමක්‍රියස්ස ච;

එතෙසං පන රාසීනං, ඡන්නං ආරම්මණං සියා.

342. රූපාවචරපුඤ්ඤානි, කාමපාකං තතො විනා;

පඤ්චන්නං පන රාසීනං, හොන්ති ආරම්මණානි හි.

343. ආරුප්පකුසලඤ්චාපි, තෙභූමකුසලස්ස ච;

තෙභූමකක්‍රියස්සාපි, තථෙවාකුසලස්සපි.

344. අරූපාවචරපාකානං, ද්වින්නං පන චතුත්ථදු;

ඉමෙසං අට්ඨරාසීනං, හොතාරම්මණපච්චයො.

345. අපරියාපන්නපුඤ්ඤම්පි, කාමාවචරතොපි ච;

රූපතො පඤ්චමස්සාපි, කුසලස්ස ක්‍රියස්ස ච.

346. චතුන්නං පන රාසීනං, හොති ආරම්මණං සදා;

තථෙවාකුසලං කාම-රූපාවචරතො පන.

347. කුසලස්ස ක්‍රියස්සාපි, තථෙවාකුසලස්ස ච;

කාමාවචරපාකානං, ඡන්නං රාසීනමීරිතං.

348. විපාකාරම්මණං කාමෙ, කාමාවචරතොපි ච;

රූපාවචරතො චෙව, කුසලස්ස ක්‍රියස්ස ච.

349. කාමාවචරපාකානං, තථෙවාකුසලස්ස ච;

ඡන්නඤ්ච පන රාසීනං, හොතාරම්මණපච්චයො.

350. විපාකාරම්මණං රූපෙ, කාමාවචරතොපි ච;

රූපාවචරතො චෙව, කුසලස්ස ක්‍රියස්ස ච.

351. අපුඤ්ඤස්සාති පඤ්චන්නං, රාසීනං හොති ගොචරො;

අරූපාවචරපාකෙසු, අයමෙව නයො මතො.

352. අපරියාපන්නපාකම්පි, කාමතො රූපතොපි ච;

කුසලස්ස ක්‍රියස්සාපි, හොති ආරම්මණං පන.

353. ක්‍රියචිත්තමිදං කාමෙ, කාමාවචරතොපි ච;

රූපාවචරතො චෙව, කුසලස්ස ක්‍රියස්ස ච.

354. කාමාවචරපාකස්ස, තථෙවාකුසලස්ස ච;

ඡන්නං රාසීනමෙතෙසං, හොතාරම්මණපච්චයො.

355. යං ක්‍රියාමානසං රූපෙ, කාමපාකං තතො විනා;

පඤ්චන්නං පන රාසීනං, හොති ආරම්මණං පන.

356. ක්‍රියාචිත්තං පනාරුප්පෙ, තෙසං පඤ්චන්නමෙව ච;

ආරුප්පස්ස ක්‍රියස්සාපි, ඡන්නං හොතෙව ගොචරො.

357. රූපං චතුසමුට්ඨානං, රූපාරම්මණසඤ්ඤිතං;

කාමාවචරපුඤ්ඤස්ස, තථෙව කුසලස්ස ච.

358. අභිඤ්ඤාද්වයචිත්තස්ස, කාමපාකක්‍රියස්ස ච;

ඡන්නං රාසීනමෙතෙසං, හොතාරම්මණපච්චයො.

359. නිබ්බානාරම්මණං කාම-රූපාවචරතො පන;

කුසලස්සුභයස්සාපි, කාමරූපක්‍රියස්ස ච.

360. අපරියාපන්නතො චෙව, ඵලස්ස කුසලස්ස ච;