4. චතුත්ථො පරිච්ඡෙදො

එකවිධාදිනිද්දෙසො

127. ඉතො පරං පවක්ඛාමි, නයමෙකවිධාදිකං;

ආභිධම්මිකභික්ඛූනං, බුද්ධියා පන වුද්ධියා.

128. සබ්බමෙකවිධං චිත්තං, විජානනසභාවතො;

දුවිධඤ්ච භවෙ චිත්තං, අහෙතුකසහෙතුතො.

129. පුඤ්ඤාපුඤ්ඤවිපාකා හි, කාමෙ දස ච පඤ්ච ච;

ක්‍රියා තිස්සොති සබ්බෙපි, අට්ඨාරස අහෙතුකා.

130. එකසත්තති සෙසානි, චිත්තුප්පාදා මහෙසිනා;

සහෙතුකාති නිද්දිට්ඨා, තාදිනා හෙතුවාදිනා.

131. සවත්ථුකාවත්ථුකතො, තථොභයවසෙන ච;

සබ්බං වුත්තපකාරං තු, තිවිධං හොති මානසං.

132. සබ්බො කාමවිපාකො ච, රූපෙ පඤ්චදසාපි ච;

ආදිමග්ගො සිතුප්පාදො, මනොධාතු ක්‍රියාපි ච.

133. දොමනස්සද්වයඤ්චාපි, තෙචත්තාලීස මානසා;

නුප්පජ්ජන්ති විනා වත්ථුං, එකන්තෙන සවත්ථුකා.

134. අරූපාවචරපාකා ච, එකන්තෙන අවත්ථුකා;

ද්වාචත්තාලීස සෙසානි, චිත්තානුභයථා සියුං.

135. එකෙකාරම්මණං චිත්තං, පඤ්චාරම්මණමෙව ච;

ඡළාරම්මණකඤ්චෙති, එවම්පි තිවිධං සියා.

136. විඤ්ඤාණානි ච ද්වෙපඤ්ච, අට්ඨ ලොකුත්තරානි ච;

සබ්බං මහග්ගතඤ්චෙව, ඨපෙත්වාභිඤ්ඤමානසං.

137. තෙචත්තාලීස විඤ්ඤෙය්‍යා, එකෙකාරම්මණා පන;

මනොධාතුත්තයං තත්ථ, පඤ්චාරම්මණමීරිතං.

138. තෙචත්තාලීස සෙසානි, ඡළාරම්මණිකා මතා;

තථා ච තිවිධං චිත්තං, කුසලාකුසලාදිතො.

139. අහෙතුං එකහෙතුඤ්ච, ද්විහෙතුඤ්ච තිහෙතුකං;

එවං චතුබ්බිධං චිත්තං, විඤ්ඤාතබ්බං විභාවිනා.

140. හෙට්ඨා මයාපි නිද්දිට්ඨා, අට්ඨාරස අහෙතුකා;

විචිකිච්ඡුද්ධච්චසංයුත්තං, එකහෙතුමුදීරිතං.

141. කාමෙ ද්වාදසධා පුඤ්ඤ-විපාකක්‍රියතො පන;

දසධාකුසලා චාති, බාවීසති දුහෙතුකා.

142. කාමෙ ද්වාදසධා පුඤ්ඤ-විපාකක්‍රියතො පන;

සබ්බං මහග්ගතඤ්චෙව, අප්පමාණං තිහෙතුකං.

143. රූපීරියාපථවිඤ්ඤත්ති-ජනකාජනකාදිතො;

එවඤ්චාපි හි තං චිත්තං, හොති සබ්බං චතුබ්බිධං.

144. ද්වාදසාකුසලා තත්ථ, කුසලා කාමධාතුයා;

තථා දස ක්‍රියා කාමෙ, අභිඤ්ඤාමානසං ද්වයං.

145. සමුට්ඨාපෙන්ති රූපානි, කප්පෙන්ති ඉරියාපථං;

ජනයන්ති ච විඤ්ඤත්තිං, ඉමෙ ද්වත්තිංස මානසා.

146. කුසලා ච ක්‍රියා චෙව, තෙ මහග්ගතමානසා;

අට්ඨානාසවචිත්තානි, ඡබ්බීසති ච මානසා.

147. සමුට්ඨාපෙන්ති රූපානි, කප්පෙන්ති ඉරියාපථං;

චොපනං න ච පාපෙන්ති, ද්විකිච්චා නියතා ඉමෙ.

148. ඨපෙත්වා දස විඤ්ඤාණෙ, විපාකා ද්වීසු භූමිසු;

ක්‍රියා චෙව මනොධාතු, ඉමානෙකූනවීසති.

149. සමුට්ඨාපෙන්ති රූපානි, න කරොන්තිතරද්වයං;

පුන ද්වෙපඤ්චවිඤ්ඤාණා, විපාකා ච අරූපිසු.

150. සබ්බෙසං සන්ධිචිත්තඤ්ච, චුතිචිත්තඤ්චාරහතො;

න කරොන්ති තිකිච්චානි, ඉමෙ සොළස මානසා.

151. එකද්විතිචතුට්ඨාන-පඤ්චට්ඨානපභෙදතො;

පඤ්චධා චිත්තමක්ඛාසි, පඤ්චනිම්මලලොචනො.

152. කුසලාකුසලා සබ්බෙ, චිත්තුප්පාදා මහාක්‍රියා;

මහග්ගතා ක්‍රියා චෙව, චත්තාරො ඵලමානසා.

153. සබ්බෙව පඤ්චපඤ්ඤාස, නිප්පපඤ්චෙන සත්ථුනා;

ජවනට්ඨානතොයෙව, එකට්ඨානෙ නියාමිතා.

154. පුන ද්වෙපඤ්චවිඤ්ඤාණා, දස්සනෙ සවනෙ තථා;

ඝායනෙ සායනෙ ඨානෙ, ඵුසනෙ පටිපාටියා.

155. මනොධාතුත්තිකං ඨානෙ, ආවජ්ජනෙ පටිච්ඡනෙ;

අට්ඨසට්ඨි භවන්තෙතෙ, එකට්ඨානිකතං ගතා.

156. පුන ද්විට්ඨානිකං නාම, චිත්තද්වයමුදීරිතං;

සොමනස්සයුතං පඤ්ච-ද්වාරෙ සන්තීරණං සියා.

157. තදාරම්මණං ඡද්වාරෙ, බලවාරම්මණෙ සති;

තථා වොට්ඨබ්බනං හොති, පඤ්චද්වාරෙසු වොට්ඨබො.

158. මනොද්වාරෙසු සබ්බෙසං, හොති ආවජ්ජනං පන;

ඉදං ද්විට්ඨානිකං නාම, හොති චිත්තද්වයං පන.

159. පටිසන්ධිභවඞ්ගස්ස, චුතියා ඨානතො පන;

මහග්ගතවිපාකා තෙ, නව තිට්ඨානිකා මතා.

160. අට්ඨ කාමා මහාපාකා, පටිසන්ධිභවඞ්ගතො;

තදාරම්මණතො චෙව, චුතිට්ඨානවසෙන ච.

161. චතුට්ඨානිකචිත්තානි, අට්ඨ හොන්තීති නිද්දිසෙ;

කුසලාකුසලපාකං තු-පෙක්ඛාසහගතද්වයං.

162. සන්තීරණං භවෙ පඤ්ච-ද්වාරෙ ඡද්වාරිකෙසු ච;

තදාරම්මණතං යාති, බලවාරම්මණෙ සති.

163. පටිසන්ධිභවඞ්ගානං, චුතිට්ඨානවසෙන ච;

පඤ්චට්ඨානිකචිත්තන්ති, ඉදං ද්වයමුදීරිතං.

164. පඤ්චකිච්චං ද්වයං චිත්තං, චතුකිච්චං පනට්ඨකං;

තිකිච්චං නවකං ද්වෙ තු, ද්විකිච්චා සෙසමෙකකං.

165. භවඞ්ගාවජ්ජනඤ්චෙව, දස්සනං සම්පටිච්ඡනං;

සන්තීරණං වොට්ඨබ්බනං, ජවනං භවති සත්තමං.

166. ඡබ්බිධං හොති තං ඡන්නං, විඤ්ඤාණානං පභෙදතො;

සත්තධා සත්තවිඤ්ඤාණ-ධාතූනං තු පභෙදතො.

167. එකෙකාරම්මණං ඡක්කං, පඤ්චාරම්මණභෙදතො;

ඡළාරම්මණතො චෙව, හොති අට්ඨවිධං මනො.

168. තත්ථ ද්වෙපඤ්චවිඤ්ඤාණා, හොන්ති එකෙකගොචරා;

රූපාරම්මණිකා ද්වෙ තු, ද්වෙ ද්වෙ සද්දාදිගොචරා.

169. සබ්බං මහග්ගතං චිත්තං, පඤ්චාභිඤ්ඤාවිවජ්ජිතං;

සබ්බං ලොකුත්තරඤ්චෙති, එකෙකාරම්මණං භවෙ.

170. එකෙකාරම්මණං ඡක්ක-මිදං ඤෙය්‍යං විභාවිනා;

පඤ්චාරම්මණිකං නාම, මනොධාතුත්තයං භවෙ.

171. කාමාවචරචිත්තානි, චත්තාලීසං තථෙකකං;

අභිඤ්ඤානි ච සබ්බානි, ඡළාරම්මණිකානිති.

172. චිත්තං නවවිධං හොති, සත්තවිඤ්ඤාණධාතුසු;

පච්ඡිමඤ්ච තිධා කත්වා, කුසලාකුසලාදිතො.

173. පුඤ්ඤාපුඤ්ඤවසෙනෙව, විපාකක්‍රියභෙදතො;

ඡසත්තතිවිධො භෙදො, මනොවිඤ්ඤාණධාතුයා.

174. මනොධාතුං ද්විධා කත්වා, විපාකක්‍රියභෙදතො;

නවධා පුබ්බවුත්තෙහි, දසධා හොති මානසං.

175. ධාතුද්වයං තිධා කත්වා, පච්ඡිමං පුන පණ්ඩිතො;

එකාදසවිධං චිත්තං, හොතීති පරිදීපයෙ.

176. මනොවිඤ්ඤාණධාතුම්පි, කුසලාකුසලාදිතො;

චතුධා විභජිත්වාන, වදෙ ද්වාදසධා ඨිතං.

177. භවෙ චුද්දසධා චිත්තං, චුද්දසට්ඨානභෙදතො;

පටිසන්ධිභවඞ්ගස්ස, චුතියාවජ්ජනස්ස ච.

178. පඤ්චන්නං දස්සනාදීනං, සම්පටිච්ඡනචෙතසො;

සන්තීරණස්ස වොට්ඨබ්බ-ජවනානං වසෙන ච.

179. තදාරම්මණචිත්තස්ස, තථෙව ඨානභෙදතො;

එවං චුද්දසධා චිත්තං, හොතීති පරිදීපයෙ.

180. භූමිපුග්ගලනානාත්ත-වසෙන ච පවත්තිතො;

බහුධා පනිදං චිත්තං, හොතීති ච විභාවයෙ.

181. එකවිධාදිනයෙ පනිමස්මිං,

යො කුසලො මතිමා ඉධ භික්ඛු;

තස්සභිධම්මගතා පන අත්ථා,

හත්ථගතාමලකා විය හොන්ති.

ඉති අභිධම්මාවතාරෙ එකවිධාදිනිද්දෙසො නාම

චතුත්ථො පරිච්ඡෙදො.