6. ඡට්ඨො පරිච්ඡෙදො

රූපවිභාගො

481. ඉති පඤ්චපරිච්ඡෙද-පරිච්ඡින්නත්ථසඞ්ගහං;

නාමධම්මමසෙසෙන, විභාවෙත්වා සභාවතො.

482. සප්පභෙදං පවක්ඛාමි, රූපධම්මමිතො පරං;

භූතොපාදායභෙදෙන, දුවිධම්පි පකාසිතං.

483. උද්දෙසලක්ඛණාදීහි, විභාගජනකා තථා;

කලාපුප්පත්තිතො චාපි, යථානුක්කමතො කථං?

484. රුප්පතීති භවෙ රූපවිකාරප්පච්චයෙසති;

රූපරූපං තථා රූපපරියාපන්නතොපරං.

485. භූතරූපං තු පථවී, ආපො තෙජො තථාපරො;

වායො ච භවතූපාදාරූපමෙත්ථාති භාසිතං.

486. භූතරූපමුපාදාය, පවත්තති න චඤ්ඤථා;

ඉච්චුපාදායරූපන්ති, රූපං සෙසමුදීරිතං.

487. චක්ඛු සොතඤ්ච ඝානඤ්ච, ජිව්හා කායොති පඤ්චධා;

පසාදරූපමක්ඛාතං, නොපසාදං පනෙතරං.

488. රූපසද්දගන්ධරසා, ඵොට්ඨබ්බමිති පඤ්චධා;

රූපං පසාදවිසයං, පසාදො ගොචරංපරං.

489. ඉත්ථත්තං පුරිසත්තඤ්ච, භාවරූපමුදීරිතං;

ජීවිතින්ද්‍රියරූපන්ති, උපාදින්නපවත්තිකං.

490. වත්ථුරූපං තු හදයං, යං ධාතුද්වයනිස්සයං;

කබළීකාරමාහාරරූපමිච්චාහු පණ්ඩිතා.

491. රූපධම්මසභාවත්තා, රූපන්ති පරිදීපිතං;

ඉච්චෙවමට්ඨාරසධා, රූපරූපමුදීරිතං.

492. අනිප්ඵන්නසභාවත්තා, රූපාකාරොපලක්ඛිතං;

අනිප්ඵන්නං නාම රූපං, දසධා පරිදීපිතං.

493. රූපප්පරිච්ඡෙදං රූපමිච්චාකාසො පකාසිතො;

කායබ්බචීවිඤ්ඤත්තිකං, ද්වයං විඤ්ඤත්තිරූපකං.

494. ලහුතා මුදුතා කම්ම-ඤ්ඤතා විඤ්ඤත්තියා සහ;

විකාරරූපමිච්චාහු, පඤ්චධා ච විභාවිනො.

495. උපචයො සන්තති ච, ජරතානිච්චතාති ච;

චතුධා ලක්ඛණරූපං, රූපකණ්ඩෙ විභාවිතං.

496. ඉච්චෙවමට්ඨවීසතිවිධානිපි විචක්ඛණො;

රූපානි ලක්ඛණාදීහි, විභාවෙය්‍ය යථාක්කමං.

497. ඛරතා පථවීධාතු, සායං කක්ඛළලක්ඛණා;

කලාපාධිට්ඨානරසා, පටිග්ගාහොති ගය්හති.

498. ආබන්ධනමාපොධාතු, සා පග්ඝරණලක්ඛණා;

කලාපාබන්ධනරසා, සඞ්ගහත්තෙන ගය්හති.

499. තෙජනත්තං තෙජොධාතු, සායමුණ්හත්තලක්ඛණා;

පාචනරසා මද්දවා-නුප්පාදනන්ති ගය්හති.

500. වායොධාතු වායනත්තං, සා විත්ථම්භනලක්ඛණා;

සමීරණරසාභිනි-හාරභාවෙන ගය්හති.

501. සබ්බත්ථාවිනිභුත්තාපි, අසම්මිස්සිතලක්ඛණා;

තංතංභාවසමුස්සන්නසම්භාරෙසුපලක්ඛිතා.

502. අඤ්ඤමඤ්ඤෙනුපත්ථද්ධා, සෙසරූපස්ස නිස්සයා;

චතුද්ධෙවං කලාපෙසු, මහාභූතා පවත්තරෙ.

503. චක්ඛු සම්භාරචක්ඛුම්හි, සත්තක්ඛිපටලොචිතෙ;

කණ්හමණ්ඩලමජ්ඣම්හි, පසාදොති පවුච්චති.

504. යෙන චක්ඛුපසාදෙන, රූපානි අනුපස්සති;

පරිත්තං සුඛුමං චෙතං, ඌකාසිරසමූපමං.

505. සොතං සොතබිලස්සන්තො,

තම්බලොමාචිතෙ තථා;

අඞ්ගුලිවෙධනාකාරෙ,

පසාදොති පවුච්චති.

506. අන්තො අජපදට්ඨානෙ, ඝානං ඝානබිලෙ ඨිතං;

ජිව්හා ජිව්හාය මජ්ඣම්හි, උප්පලාකාරසන්නිභෙ.

507. ඉච්චෙවං පන චත්තාරො, තංතංදෙසවවත්ථිතා;

කායප්පසාදො කායම්හි, උපාදින්නෙති පඤ්චධා.

508. කප්පාසපටලස්නෙහ-සන්නිභා භූතනිස්සිතා;

පසාදා ජීවිතාරක්ඛා, රූපාදිපරිවාරිතා.

509. ධීතා රාජකුමාරාව, කලාපන්තරවුත්තිනො;

ද්වාරභූතාව පච්චෙකං, පඤ්චවිඤ්ඤාණවීථියා.

510. රූපාදාභිඝාතාරහභූතානං වා යථාක්කමං;

දට්ඨුකාමනිදානාදිකම්මභූතානමෙව වා.

511. පසාදලක්ඛණා රූපා-දාවිඤ්ජනරසා තථා;

පඤ්චවිඤ්ඤාණයුගළං, ද්වාරභාවෙන ගය්හරෙ.

512. රූපං නිභාසො භූතානං, සද්දො නිග්ඝොසනං තථා;

ගන්ධොව ගන්ධනං තත්ථ, රසො ච රසනීයතා.

513. ඉච්චෙවං පන චත්තාරො, ගොචරා භූතනිස්සිතා;

භූතත්තයඤ්ච ඵොට්ඨබ්බමාපොධාතුවිවජ්ජිතං.

514. සද්දො අනියතො තත්ථ, තදඤ්ඤො සහවුත්තිනො;

තංතංසභාවභෙදෙන, තංතංද්වාරොපලක්ඛිතො.

515. පඤ්චෙව පඤ්චවිඤ්ඤාණවීථියා විසයා මතා;

චක්ඛාදිපටිහනනලක්ඛණාව යථාක්කමං.

516. පඤ්චවිඤ්ඤාණයුගළාලම්බභාවරසා තථා;

පඤ්චවිඤ්ඤාණයුගළං, ගොචරත්තෙන ගය්හරෙ.

517. ඉත්ථින්ද්‍රියං පනිත්ථත්තමිත්ථිභාවොති භාසිතො;

පුරිසත්තං තථා භාවො, පුරිසින්ද්‍රියනාමකො.

518. තං ද්වයං පනුපාදින්නකායෙ සබ්බත්ථ ලබ්භති;

කලාපන්තරභින්නඤ්ච, භින්නසන්තානවුත්ති ච.

519. වසෙ වත්තෙති ලිඞ්ගාන-මිත්ථිපුම්භාවලක්ඛණං;

ඉත්ථීති ච පුරිසොති, පකාසනරසං තථා.

520. ඉත්ථීනං පුරිසානඤ්ච, ලිඞ්ගස්ස ච යථාක්කමං;

නිමිත්තකුත්තාකප්පානං, කාරණත්තෙන ගය්හති.

521. සත්තා මරන්ති නාසෙන, යස්ස පාණන්ති වුත්තියා;

සජීවමතකායානං, භෙදො යෙනොපලක්ඛිතො.

522. තදෙතං කම්මජාතාන-මනුපාලනලක්ඛණං;

ජීවිතං ජීවනරසං, ආයුබද්ධොති ගය්හති.

523. මනොධාතුයා ච තථා, මනොවිඤ්ඤාණධාතුයා;

නිස්සයලක්ඛණං වත්ථු-රූපං හදයසම්මතං.

524. සමාධානරසං තාස-මුබ්බාහත්තෙන ගය්හති;

යස්මිං කුප්පිතකාලම්හි, වික්ඛිත්තා හොන්ති පාණිනො.

525. කායො යස්සානුසාරෙන, චිත්තක්ඛෙපෙන ඛිජ්ජති;

යස්මිං නිරුද්ධෙ විඤ්ඤාණ-සොතොපි ච නිරුජ්ඣති.

526. යං නිස්සාය පතිට්ඨාති, පටිසන්ධි භවන්තරෙ;

තදෙතං කම්මසම්භූතං, පඤ්චවොකාරභූමියං.

527. මජ්ඣෙ හදයකොසම්හි, අඩ්ඪපසතලොහිතෙ;

භූතරූපමුපාදාය, චක්ඛාදි විය වත්තති.

528. කබළීකාරො ආහාරො, රූපාහරණලක්ඛණො;

කායානුයාපනරසො, උපත්ථම්භොති ගය්හති.

529. ඔජාය යාය යාපෙන්ති, ආහාරස්නෙහසත්තියා;

පාණිනො කාමලොකම්හි, සායමෙවං පවුච්චති.

530. ආකාසධාතු රූපානං, පරියොසානලක්ඛණා;

පරිච්ඡෙදරසා රූපමරියාදොති ගය්හති.

531. සලක්ඛණපරිච්ඡින්නරූපධම්මපරිග්ගහෙ;

යොගීනමුපකාරාය, යං දෙසෙසි දයාපරො.

532. පරිච්ඡින්නසභාවානං, කලාපානං යථාරහං;

පරියන්තානමෙවෙස, තදාකාරො පවුච්චති.

533. ගමනාදිවචීඝොසපවත්තම්හි යථාක්කමං;

වායොපථවිධාතූනං, යො විකාරො සමත්ථතා.

534. සහජොපාදින්නකානං, ක්‍රියාවාචාපවත්තියා;

විප්ඵන්දඝට්ටනාහෙතු, චිත්තානුපරිවත්තකො.

535. ස විකාරවිසෙසොයං, විඤ්ඤත්තීති පකාසිතො;

විඤ්ඤාපෙතීති කායෙන, වාචාය ච විචින්තිතං.

536. වායොපථවාධිකානං, භූතානමිති කෙචන;

පවුත්තා තාදිනා කාය-පරිග්ගහසුඛාය යා.

537. කායො යස්සානුභාවෙන,

සහාභොගොව ඛායති;

යං නිරොධා පරාභූතො,

සෙති නිච්චෙතනො යථා.

538. ලොකෙ පපඤ්චා වත්තන්ති, බහුධා යාය නිම්මිතා;

කප්පෙන්ති කායමත්තානං, බාලා යාය ච වඤ්චිතා.

539. සායං කායවචීකම්ම-ද්වාරභාවෙන ලක්ඛිතා;

බ්‍යාපාරඝට්ටනාහෙතු-විකාරාකාරලක්ඛණා.

540. කායවාචාඅධිප්පාය-පකාසනරසා තථා;

කායවිප්ඵන්දඝට්ටන-හෙතුභාවෙන ගය්හති.

541. ලහුතා පන රූපානං, අදන්ධාකාරලක්ඛණා;

අවිත්ථානරසා සල්ල-හුකවුත්තීති ගය්හති.

542. මුදුතාපි ච රූපානං, කක්ඛළාභාවලක්ඛණා;

කිච්චාවිරුජ්ඣනරසා, අනුකුල්‍යන්ති ගය්හති.

543. කම්මඤ්ඤතා ච රූපානං, අලංකිච්චස්ස ලක්ඛණා;

පවත්තිසම්පත්තිරසා, යොග්ගභාවොති ගය්හති.

544. සප්පායමුතුමාහාරං, ලද්ධා චිත්තමනාමයං;

ලහූ මුදු ච කම්මඤ්ඤං, යදා රූපං පවත්තති.

545. තථා පවත්තරූපස්ස, පවත්තාකාරභෙදිතං;

ලහුතාදිත්තයම්පෙතං, සහවුත්ති තදා භවෙ.

546. සප්පායපටිවෙධාය, පටිපත්තුපකාරිකා;

සාකාරා රූපසම්පත්ති, පඤ්ඤත්තෙවං මහෙසිනා.

547. රූපස්සොපචයො නාම, රූපස්සාචයලක්ඛණො;

රූපුම්මුජ්ජාපනරසො, පාරිපූරීති ගය්හති.

548. පවත්තිලක්ඛණා රූප-සන්තතීති පකාසිතා;

අනුප්පබන්ධනරසා, අවිච්ඡෙදොති ගය්හති.

549. රූපමාචයරූපෙන, ජායතිච්චුපරූපරි;

පෙක්ඛතොපචායාකාරා, ජාති ගය්හති යොගිනා.

550. අනුප්පබන්ධාකාරෙන, ජායතීති සමෙක්ඛතො;

තදායං සන්තතාකාරා, සමුපට්ඨාසි චෙතසි.

551. එවමාභොගභෙදෙන, ජාතිරූපං ද්විධා කතං;

අත්ථූපලද්ධිභාවෙන, ජායන්තං වාථ කෙවලං.

552. රූපවිවිත්තමොකාසං, පුරක්ඛත්තෙන චීයති;

අභාවා පන භාවාය, පවත්තමිති සන්තති.