7. බ්‍රාහ්මණසංයුත්තං
1. අරහන්තවග්ගො
1. ධනඤ්ජානීසුත්තං
187. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති වෙළුවනෙ කලන්දකනිවාපෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරස්ස භාරද්වාජගොත්තස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස ධනඤ්ජානී [ධානඤ්ජානී (පී. සී. අට්ඨ.)] නාම බ්‍රාහ්මණී අභිප්පසන්නා හොති බුද්ධෙ ච ධම්මෙ ච සඞ්ඝෙ ච. අථ ඛො ධනඤ්ජානී බ්‍රාහ්මණී භාරද්වාජගොත්තස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස භත්තං උපසංහරන්තී උපක්ඛලිත්වා තික්ඛත්තුං උදානං උදානෙසි –
‘‘නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස;
නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස;
නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්සා’’ති.
එවං වුත්තෙ, භාරද්වාජගොත්තො බ්‍රාහ්මණො ධනඤ්ජානිං බ්‍රාහ්මණිං එතදවොච – ‘‘එවමෙවං පනායං වසලී යස්මිං වා තස්මිං වා තස්ස මුණ්ඩකස්ස සමණස්ස වණ්ණං භාසති. ඉදානි ත්‍යාහං, වසලි, තස්ස සත්ථුනො වාදං ආරොපෙස්සාමී’’ති. ‘‘න ඛ්වාහං තං, බ්‍රාහ්මණ, පස්සාමි සදෙවකෙ ලොකෙ සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය, යො තස්ස භගවතො වාදං ආරොපෙය්‍ය අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස. අපි ච ත්වං, බ්‍රාහ්මණ, ගච්ඡ, ගන්ත්වා විජානිස්සසී’’ති [ගන්ත්වාපි ජානිස්සසීති (ස්‍යා. කං.)].
අථ ඛො භාරද්වාජගොත්තො බ්‍රාහ්මණො කුපිතො අනත්තමනො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො භාරද්වාජගොත්තො බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං ගාථාය අජ්ඣභාසි –
‘‘කිංසු ඡෙත්වා සුඛං සෙති, කිංසු ඡෙත්වා න සොචති;
කිස්සස්සු එකධම්මස්ස, වධං රොචෙසි ගොතමා’’ති.
‘‘කොධං ඡෙත්වා සුඛං සෙති, කොධං ඡෙත්වා න සොචති;
කොධස්ස විසමූලස්ස, මධුරග්ගස්ස බ්‍රාහ්මණ;
වධං අරියා පසංසන්ති, තඤ්හි ඡෙත්වා න සොචතී’’ති.
එවං වුත්තෙ, භාරද්වාජගොත්තො බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අභික්කන්තං, භො ගොතම, අභික්කන්තං, භො ගොතම! සෙය්‍යථාපි, භො ගොතම, නික්කුජ්ජිතං වා උක්කුජ්ජෙය්‍ය, පටිච්ඡන්නං වා විවරෙය්‍ය, මූළ්හස්ස වා මග්ගං ආචික්ඛෙය්‍ය, අන්ධකාරෙ වා තෙලපජ්ජොතං ධාරෙය්‍ය – චක්ඛුමන්තො රූපානි දක්ඛන්තීති; එවමෙවං භොතා ගොතමෙන අනෙකපරියායෙන ධම්මො පකාසිතො. එසාහං, භන්තෙ, භගවන්තං ගොතමං සරණං ගච්ඡාමි ධම්මඤ්ච භික්ඛුසඞ්ඝඤ්ච. ලභෙය්‍යාහං භොතො ගොතමස්ස සන්තිකෙ පබ්බජ්ජං, ලභෙය්‍යං උපසම්පද’’න්ති.
අලත්ථ ඛො භාරද්වාජගොත්තො බ්‍රාහ්මණො භගවතො සන්තිකෙ පබ්බජ්ජං, අලත්ථ උපසම්පදං. අචිරූපසම්පන්නො ඛො පනායස්මා භාරද්වාජො එකො වූපකට්ඨො අප්පමත්තො ආතාපී පහිතත්තො විහරන්තො නචිරස්සෙව – යස්සත්ථාය කුලපුත්තා සම්මදෙව අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජන්ති තදනුත්තරං – බ්‍රහ්මචරියපරියොසානං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහාසි. ‘‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’’ති අබ්භඤ්ඤාසි. අඤ්ඤතරො ච පනායස්මා භාරද්වාජො අරහතං අහොසීති.
2. අක්කොසසුත්තං
188. එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති වෙළුවනෙ කලන්දකනිවාපෙ. අස්සොසි ඛො අක්කොසකභාරද්වාජො බ්‍රාහ්මණො – ‘‘භාරද්වාජගොත්තො කිර බ්‍රාහ්මණො සමණස්ස ගොතමස්ස සන්තිකෙ අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො’’ති කුපිතො අනත්තමනො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අසබ්භාහි ඵරුසාහි වාචාහි අක්කොසති පරිභාසති.
එවං වුත්තෙ, භගවා අක්කොසකභාරද්වාජං බ්‍රාහ්මණං එතදවොච – ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, බ්‍රාහ්මණ, අපි නු ඛො තෙ ආගච්ඡන්ති මිත්තාමච්චා ඤාතිසාලොහිතා අතිථියො [අතිථයො (?)]’’ති? ‘‘අප්පෙකදා මෙ, භො ගොතම, ආගච්ඡන්ති මිත්තාමච්චා ඤාතිසාලොහිතා අතිථියො’’ති. ‘‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, බ්‍රාහ්මණ, අපි නු තෙසං අනුප්පදෙසි ඛාදනීයං වා භොජනීයං වා සායනීයං වා’’’ති? ‘‘‘අප්පෙකදා නෙසාහං, භො ගොතම, අනුප්පදෙමි ඛාදනීයං වා භොජනීයං වා සායනීයං වා’’’ති. ‘‘‘සචෙ ඛො පන තෙ, බ්‍රාහ්මණ, නප්පටිග්ගණ්හන්ති, කස්ස තං හොතී’’’ති? ‘‘‘සචෙ තෙ, භො ගොතම, නප්පටිග්ගණ්හන්ති, අම්හාකමෙව තං හොතී’’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, බ්‍රාහ්මණ, යං ත්වං අම්හෙ අනක්කොසන්තෙ අක්කොසසි, අරොසෙන්තෙ රොසෙසි, අභණ්ඩන්තෙ භණ්ඩසි, තං තෙ මයං නප්පටිග්ගණ්හාම. තවෙවෙතං, බ්‍රාහ්මණ, හොති; තවෙවෙතං, බ්‍රාහ්මණ, හොති’’.
‘‘යො ඛො, බ්‍රාහ්මණ, අක්කොසන්තං පච්චක්කොසති, රොසෙන්තං පටිරොසෙති, භණ්ඩන්තං පටිභණ්ඩති, අයං වුච්චති, බ්‍රාහ්මණ, සම්භුඤ්ජති වීතිහරතීති. තෙ මයං තයා නෙව සම්භුඤ්ජාම න වීතිහරාම. තවෙවෙතං, බ්‍රාහ්මණ, හොති; තවෙවෙතං, බ්‍රාහ්මණ, හොතී’’ති. ‘‘භවන්තං ඛො ගොතමං සරාජිකා පරිසා එවං ජානාති – ‘අරහං සමණො ගොතමො’ති. අථ ච පන භවං ගොතමො කුජ්ඣතී’’ති.
‘‘අක්කොධස්ස කුතො කොධො, දන්තස්ස සමජීවිනො;
සම්මදඤ්ඤා විමුත්තස්ස, උපසන්තස්ස තාදිනො.
‘‘තස්සෙව තෙන පාපියො, යො කුද්ධං පටිකුජ්ඣති;
කුද්ධං අප්පටිකුජ්ඣන්තො, සඞ්ගාමං ජෙති දුජ්ජයං.
‘‘උභින්නමත්ථං චරති, අත්තනො ච පරස්ස ච;
පරං සඞ්කුපිතං ඤත්වා, යො සතො උපසම්මති.
‘‘උභින්නං තිකිච්ඡන්තානං, අත්තනො ච පරස්ස ච;
ජනා මඤ්ඤන්ති බාලොති, යෙ ධම්මස්ස අකොවිදා’’ති.
එවං වුත්තෙ, අක්කොසකභාරද්වාජො බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අභික්කන්තං, භො ගොතම…පෙ… එසාහං භවන්තං ගොතමං සරණං ගච්ඡාමි ධම්මඤ්ච භික්ඛුසඞ්ඝඤ්ච. ලභෙය්‍යාහං, භන්තෙ, භොතො ගොතමස්ස සන්තිකෙ පබ්බජ්ජං, ලභෙය්‍යං උපසම්පද’’න්ති.
අලත්ථ ඛො අක්කොසකභාරද්වාජො බ්‍රාහ්මණො භගවතො සන්තිකෙ පබ්බජ්ජං, අලත්ථ උපසම්පදං. අචිරූපසම්පන්නො ඛො පනායස්මා අක්කොසකභාරද්වාජො එකො වූපකට්ඨො අප්පමත්තො ආතාපී පහිතත්තො විහරන්තො නචිරස්සෙව – යස්සත්ථාය කුලපුත්තා සම්මදෙව අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජන්ති තදනුත්තරං – බ්‍රහ්මචරියපරියොසානං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහාසි. ‘‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං නාපරං ඉත්ථත්තායා’’ති අබ්භඤ්ඤාසි. අඤ්ඤතරො ච පනායස්මා භාරද්වාජො අරහතං අහොසීති.
3. අසුරින්දකසුත්තං
189. එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති වෙළුවනෙ කලන්දකනිවාපෙ. අස්සොසි ඛො අසුරින්දකභාරද්වාජො බ්‍රාහ්මණො – ‘‘භාරද්වාජගොත්තො බ්‍රාහ්මණො කිර සමණස්ස ගොතමස්ස සන්තිකෙ අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො’’ති කුපිතො අනත්තමනො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අසබ්භාහි ඵරුසාහි වාචාහි අක්කොසති පරිභාසති. එවං වුත්තෙ, භගවා තුණ්හී අහොසි. අථ ඛො අසුරින්දකභාරද්වාජො බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘ජිතොසි, සමණ, ජිතොසි, සමණා’’ති.
‘‘ජයං වෙ මඤ්ඤති බාලො, වාචාය ඵරුසං භණං;
ජයඤ්චෙවස්ස තං හොති, යා තිතික්ඛා විජානතො.
‘‘තස්සෙව තෙන පාපියො, යො කුද්ධං පටිකුජ්ඣති;
කුද්ධං අප්පටිකුජ්ඣන්තො, සඞ්ගාමං ජෙති දුජ්ජයං.
‘‘උභින්නමත්ථං චරති, අත්තනො ච පරස්ස ච;
පරං සඞ්කුපිතං ඤත්වා, යො සතො උපසම්මති.
‘‘උභින්නං තිකිච්ඡන්තානං, අත්තනො ච පරස්ස ච;
ජනා මඤ්ඤන්ති බාලොති, යෙ ධම්මස්ස අකොවිදා’’ති.
එවං වුත්තෙ, අසුරින්දකභාරද්වාජො බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අභික්කන්තං, භො ගොතම…පෙ… අබ්භඤ්ඤාසි. අඤ්ඤතරො ච පනායස්මා භාරද්වාජො අරහතං අහොසී’’ති.
4. බිලඞ්ගිකසුත්තං
190. එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති වෙළුවනෙ කලන්දකනිවාපෙ. අස්සොසි ඛො බිලඞ්ගිකභාරද්වාජො බ්‍රාහ්මණො – ‘‘භාරද්වාජගොත්තො කිර බ්‍රාහ්මණො සමණස්ස ගොතමස්ස සන්තිකෙ අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො’’ති කුපිතො අනත්තමනො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා තුණ්හීභූතො එකමන්තං අට්ඨාසි. අථ ඛො භගවා බිලඞ්ගිකස්ස භාරද්වාජස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස චෙතසා චෙතොපරිවිතක්කමඤ්ඤාය බිලඞ්ගිකං භාරද්වාජං බ්‍රාහ්මණං ගාථාය අජ්ඣභාසි –
‘‘යො අප්පදුට්ඨස්ස නරස්ස දුස්සති,
සුද්ධස්ස පොසස්ස අනඞ්ගණස්ස;
තමෙව බාලං පච්චෙති පාපං,
සුඛුමො රජො පටිවාතංව ඛිත්තො’’ති.
එවං වුත්තෙ, විලඞ්ගිකභාරද්වාජො බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අභික්කන්තං, භො ගොතම…පෙ… අබ්භඤ්ඤාසි. අඤ්ඤතරො ච පනායස්මා භාරද්වාජො අරහතං අහොසී’’ති.
5. අහිංසකසුත්තං
191. සාවත්ථිනිදානං. අථ ඛො අහිංසකභාරද්වාජො බ්‍රාහ්මණො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො අහිංසකභාරද්වාජො බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අහිංසකාහං, භො ගොතම, අහිංසකාහං, භො ගොතමා’’ති.
‘‘යථා නාමං තථා චස්ස, සියා ඛො ත්වං අහිංසකො;
යො ච කායෙන වාචාය, මනසා ච න හිංසති;
ස වෙ අහිංසකො හොති, යො පරං න විහිංසතී’’ති.
එවං වුත්තෙ, අහිංසකභාරද්වාජො බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අභික්කන්තං, භො ගොතම…පෙ… අබ්භඤ්ඤාසි. අඤ්ඤතරො ච පනායස්මා අහිංසකභාරද්වාජො අරහතං අහොසී’’ති.
6. ජටාසුත්තං
192. සාවත්ථිනිදානං. අථ ඛො ජටාභාරද්වාජො බ්‍රාහ්මණො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ජටාභාරද්වාජො බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං ගාථාය අජ්ඣභාසි –
‘‘අන්තොජටා බහිජටා, ජටාය ජටිතා පජා;
තං තං ගොතම පුච්ඡාමි, කො ඉමං විජටයෙ ජට’’න්ති.
‘‘සීලෙ පතිට්ඨාය නරො සපඤ්ඤො, චිත්තං පඤ්ඤඤ්ච භාවයං;
ආතාපී නිපකො භික්ඛු, සො ඉමං විජටයෙ ජටං.
‘‘යෙසං රාගො ච දොසො ච, අවිජ්ජා ච විරාජිතා;
ඛීණාසවා අරහන්තො, තෙසං විජටිතා ජටා.
‘‘යත්ථ නාමඤ්ච රූපඤ්ච, අසෙසං උපරුජ්ඣති;
පටිඝං රූපසඤ්ඤා ච, එත්ථෙසා ඡිජ්ජතෙ ජටා’’ති.
එවං වුත්තෙ, ජටාභාරද්වාජො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අභික්කන්තං, භො ගොතම…පෙ… අඤ්ඤතරො ච පනායස්මා භාරද්වාජො අරහතං අහොසී’’ති.
7. සුද්ධිකසුත්තං
193. සාවත්ථිනිදානං. අථ ඛො සුද්ධිකභාරද්වාජො බ්‍රාහ්මණො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සුද්ධිකභාරද්වාජො බ්‍රාහ්මණො භගවතො සන්තිකෙ ඉමං ගාථං අජ්ඣභාසි –
‘‘න බ්‍රාහ්මණො [නාබ්‍රාහ්මණො (?)] සුජ්ඣති කොචි, ලොකෙ සීලවාපි තපොකරං;
විජ්ජාචරණසම්පන්නො, සො සුජ්ඣති න අඤ්ඤා ඉතරා පජා’’ති.
‘‘බහුම්පි පලපං ජප්පං, න ජච්චා හොති බ්‍රාහ්මණො;
අන්තොකසම්බු සඞ්කිලිට්ඨො, කුහනං උපනිස්සිතො.
‘‘ඛත්තියො බ්‍රාහ්මණො වෙස්සො, සුද්දො චණ්ඩාලපුක්කුසො;
ආරද්ධවීරියො පහිතත්තො, නිච්චං දළ්හපරක්කමො;
පප්පොති පරමං සුද්ධිං, එවං ජානාහි බ්‍රාහ්මණා’’ති.
එවං වුත්තෙ, සුද්ධිකභාරද්වාජො බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අභික්කන්තං, භො ගොතම…පෙ… අඤ්ඤතරො ච පනායස්මා භාරද්වාජො අරහතං අහොසී’’ති.
8. අග්ගිකසුත්තං
194. එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති වෙළුවනෙ කලන්දකනිවාපෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන අග්ගිකභාරද්වාජස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස සප්පිනා පායසො සන්නිහිතො හොති – ‘‘අග්ගිං ජුහිස්සාමි, අග්ගිහුත්තං පරිචරිස්සාමී’’ති.
අථ ඛො භගවා පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය රාජගහං පිණ්ඩාය පාවිසි. රාජගහෙ සපදානං පිණ්ඩාය චරමානො යෙන අග්ගිකභාරද්වාජස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස නිවෙසනං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. අද්දසා ඛො අග්ගිකභාරද්වාජො බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං පිණ්ඩාය ඨිතං. දිස්වාන භගවන්තං ගාථාය අජ්ඣභාසි –
‘‘තීහි විජ්ජාහි සම්පන්නො, ජාතිමා සුතවා බහූ;
විජ්ජාචරණසම්පන්නො, සොමං භුඤ්ජෙය්‍ය පායස’’න්ති.
‘‘බහුම්පි පලපං ජප්පං, න ජච්චා හොති බ්‍රාහ්මණො;
අන්තොකසම්බු සංකිලිට්ඨො, කුහනාපරිවාරිතො.
‘‘පුබ්බෙනිවාසං යො වෙදී, සග්ගාපායඤ්ච පස්සති;
අථො ජාතික්ඛයං පත්තො, අභිඤ්ඤාවොසිතො මුනි.
‘‘එතාහි තීහි විජ්ජාහි, තෙවිජ්ජො හොති බ්‍රාහ්මණො;
විජ්ජාචරණසම්පන්නො, සොමං භුඤ්ජෙය්‍ය පායස’’න්ති.
‘‘භුඤ්ජතු භවං ගොතමො. බ්‍රාහ්මණො භව’’න්ති.
‘‘ගාථාභිගීතං මෙ අභොජනෙය්‍යං,
සම්පස්සතං බ්‍රාහ්මණ නෙස ධම්මො;
ගාථාභිගීතං පනුදන්ති බුද්ධා,
ධම්මෙ සති බ්‍රාහ්මණ වුත්තිරෙසා.
‘‘අඤ්ඤෙන ච කෙවලිනං මහෙසිං,
ඛීණාසවං කුක්කුච්චවූපසන්තං;
අන්නෙන පානෙන උපට්ඨහස්සු,
ඛෙත්තඤ්හි තං පුඤ්ඤපෙක්ඛස්ස හොතී’’ති.
එවං වුත්තෙ, අග්ගිකභාරද්වාජො බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අභික්කන්තං, භො ගොතම…පෙ… අඤ්ඤතරො ච පනායස්මා අග්ගිකභාරද්වාජො අරහතං අහොසී’’ති.
9. සුන්දරිකසුත්තං
195. එකං සමයං භගවා කොසලෙසු විහරති සුන්දරිකාය නදියා තීරෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන සුන්දරිකභාරද්වාජො බ්‍රාහ්මණො සුන්දරිකාය නදියා තීරෙ අග්ගිං ජුහති, අග්ගිහුත්තං පරිචරති. අථ ඛො සුන්දරිකභාරද්වාජො බ්‍රාහ්මණො අග්ගිං ජුහිත්වා අග්ගිහුත්තං පරිචරිත්වා උට්ඨායාසනා සමන්තා චතුද්දිසා අනුවිලොකෙසි – ‘‘කො නු ඛො ඉමං හබ්‍යසෙසං භුඤ්ජෙය්‍යා’’ති? අද්දසා ඛො සුන්දරිකභාරද්වාජො බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං අඤ්ඤතරස්මිං රුක්ඛමූලෙ සසීසං පාරුතං නිසින්නං. දිස්වාන වාමෙන හත්ථෙන හබ්‍යසෙසං ගහෙත්වා දක්ඛිණෙන හත්ථෙන කමණ්ඩලුං ගහෙත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි. අථ ඛො භගවා සුන්දරිකභාරද්වාජස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස පදසද්දෙන සීසං විවරි. අථ ඛො සුන්දරිකභාරද්වාජො බ්‍රාහ්මණො ‘මුණ්ඩො අයං භවං, මුණ්ඩකො අයං භව’න්ති තතොව පුන නිවත්තිතුකාමො අහොසි. අථ ඛො සුන්දරිකභාරද්වාජස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස එතදහොසි – ‘මුණ්ඩාපි හි ඉධෙකච්චෙ බ්‍රාහ්මණා භවන්ති; යංනූනාහං තං උපසඞ්කමිත්වා ජාතිං පුච්ඡෙය්‍ය’න්ති.
අථ ඛො සුන්දරිකභාරද්වාජො බ්‍රාහ්මණො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං එතදවොච – ‘කිංජච්චො භව’න්ති?
‘‘මා ජාතිං පුච්ඡ චරණඤ්ච පුච්ඡ,
කට්ඨා හවෙ ජායති ජාතවෙදො;
නීචාකුලීනොපි මුනි ධිතිමා,
ආජානීයො හොති හිරීනිසෙධො.
‘‘සච්චෙන දන්තො දමසා උපෙතො,
වෙදන්තගූ වුසිතබ්‍රහ්මචරියො;
යඤ්ඤොපනීතො තමුපව්හයෙථ,
කාලෙන සො ජුහති දක්ඛිණෙය්‍යෙ’’ති.
‘‘අද්ධා සුයිට්ඨං සුහුතං මම යිදං,
යං තාදිසං වෙදගුමද්දසාමි;
තුම්හාදිසානඤ්හි අදස්සනෙන,
අඤ්ඤො ජනො භුඤ්ජති හබ්‍යසෙස’’න්ති.
‘‘භුඤ්ජතු භවං ගොතමො. බ්‍රාහ්මණො භව’’න්ති.
‘‘ගාථාභිගීතං මෙ අභොජනෙය්‍යං,
සම්පස්සතං බ්‍රාහ්මණ නෙස ධම්මො;
ගාථාභිගීතං පනුදන්ති බුද්ධා,
ධම්මෙ සති බ්‍රාහ්මණ වුත්තිරෙසා.
‘‘අඤ්ඤෙන ච කෙවලිනං මහෙසිං,
ඛීණාසවං කුක්කුච්චවූපසන්තං;
අන්නෙන පානෙන උපට්ඨහස්සු,
ඛෙත්තඤ්හි තං පුඤ්ඤපෙක්ඛස්ස හොතී’’ති.
‘‘අථ කස්ස චාහං, භො ගොතම, ඉමං හබ්‍යසෙසං දම්මී’’ති? ‘‘න ඛ්වාහං, බ්‍රාහ්මණ, පස්සාමි සදෙවකෙ ලොකෙ සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය යස්සෙසො හබ්‍යසෙසො භුත්තො සම්මා පරිණාමං ගච්ඡෙය්‍ය අඤ්ඤත්‍ර, බ්‍රාහ්මණ, තථාගතස්ස වා තථාගතසාවකස්ස වා. තෙන හි ත්වං, බ්‍රාහ්මණ, තං හබ්‍යසෙසං අප්පහරිතෙ වා ඡඩ්ඩෙහි අප්පාණකෙ වා උදකෙ ඔපිලාපෙහී’’ති.
අථ ඛො සුන්දරිකභාරද්වාජො බ්‍රාහ්මණො තං හබ්‍යසෙසං අප්පාණකෙ උදකෙ ඔපිලාපෙසි. අථ ඛො සො හබ්‍යසෙසො උදකෙ පක්ඛිත්තො චිච්චිටායති චිටිචිටායති සන්ධූපායති සම්පධූපායති. සෙය්‍යථාපි නාම ඵාලො [ලොහො (ක.)] දිවසංසන්තත්තො [දිවසසන්තත්තො (සී. ස්‍යා. කං. පී.)] උදකෙ පක්ඛිත්තො චිච්චිටායති චිටිචිටායති සන්ධූපායති සම්පධූපායති; එවමෙව සො හබ්‍යසෙසො උදකෙ පක්ඛිත්තො චිච්චිටායති චිටිචිටායති සන්ධූපායති සම්පධූපායති.
අථ ඛො සුන්දරිකභාරද්වාජො බ්‍රාහ්මණො සංවිග්ගො ලොමහට්ඨජාතො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. එකමන්තං ඨිතං ඛො සුන්දරිකභාරද්වාජං බ්‍රාහ්මණං භගවා ගාථාහි අජ්ඣභාසි –
‘‘මා බ්‍රාහ්මණ දාරු සමාදහානො,
සුද්ධිං අමඤ්ඤි බහිද්ධා හි එතං;
න හි තෙන සුද්ධිං කුසලා වදන්ති,
යො බාහිරෙන පරිසුද්ධිමිච්ඡෙ.
‘‘හිත්වා අහං බ්‍රාහ්මණ දාරුදාහං
අජ්ඣත්තමෙවුජ්ජලයාමි [අජ්ඣත්තමෙව ජලයාමි (සී. ස්‍යා. කං. පී.)] ජොතිං;
නිච්චග්ගිනී නිච්චසමාහිතත්තො,
අරහං අහං බ්‍රහ්මචරියං චරාමි.
‘‘මානො හි තෙ බ්‍රාහ්මණ ඛාරිභාරො,
කොධො ධුමො භස්මනි මොසවජ්ජං;
ජිව්හා සුජා හදයං ජොතිඨානං,
අත්තා සුදන්තො පුරිසස්ස ජොති.
‘‘ධම්මො රහදො බ්‍රාහ්මණ සීලතිත්ථො,
අනාවිලො සබ්භි සතං පසත්ථො;
යත්ථ හවෙ වෙදගුනො සිනාතා,
අනල්ලගත්තාව [අනල්ලීනගත්තාව (සී. පී. ක.)] තරන්ති පාරං.
‘‘සච්චං ධම්මො සංයමො බ්‍රහ්මචරියං,
මජ්ඣෙ සිතා බ්‍රාහ්මණ බ්‍රහ්මපත්ති;
ස තුජ්ජුභූතෙසු නමො කරොහි,
තමහං නරං ධම්මසාරීති බ්‍රූමී’’ති.
එවං වුත්තෙ, සුන්දරිකභාරද්වාජො බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අභික්කන්තං, භො ගොතම…පෙ… අඤ්ඤතරො ච පනායස්මා භාරද්වාජො අරහතං අහොසී’’ති.
10. බහුධීතරසුත්තං
196. එකං සමයං භගවා කොසලෙසු විහරති අඤ්ඤතරස්මිං වනසණ්ඩෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරස්ස භාරද්වාජගොත්තස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස චතුද්දස බලීබද්දා නට්ඨා හොන්ති. අථ ඛො භාරද්වාජගොත්තො බ්‍රාහ්මණො තෙ බලීබද්දෙ ගවෙසන්තො යෙන සො වනසණ්ඩො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා අද්දස භගවන්තං තස්මිං වනසණ්ඩෙ නිසින්නං පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය පරිමුඛං සතිං උපට්ඨපෙත්වා. දිස්වාන යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතො සන්තිකෙ ඉමා ගාථායො අභාසි –
‘‘න හි නූනිමස්ස [නහනූනිමස්ස (සී. ස්‍යා. කං.)] සමණස්ස, බලීබද්දා චතුද්දස;
අජ්ජසට්ඨිං න දිස්සන්ති, තෙනායං සමණො සුඛී.
‘‘න හි නූනිමස්ස සමණස්ස, තිලාඛෙත්තස්මි පාපකා;
එකපණ්ණා දුපණ්ණා [ද්විපණ්ණා (සී. පී.)] ච, තෙනායං සමණො සුඛී.