නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස
සංයුත්තනිකායො
සගාථාවග්ගො
1. දෙවතාසංයුත්තං
1. නළවග්ගො
1. ඔඝතරණසුත්තං
1. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. අථ ඛො අඤ්ඤතරා දෙවතා අභික්කන්තාය රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණා කෙවලකප්පං ජෙතවනං ඔභාසෙත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. එකමන්තං ඨිතා ඛො සා දෙවතා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘‘කථං නු ත්වං, මාරිස, ඔඝමතරී’ති? ‘අප්පතිට්ඨං ඛ්වාහං, ආවුසො, අනායූහං ඔඝමතරි’න්ති. ‘යථා කථං පන ත්වං, මාරිස, අප්පතිට්ඨං අනායූහං ඔඝමතරී’ති? ‘යදාඛ්වාහං, ආවුසො, සන්තිට්ඨාමි තදාස්සු සංසීදාමි; යදාඛ්වාහං, ආවුසො, ආයූහාමි තදාස්සු නිබ්බුය්හාමි [නිවුය්හාමි (ස්‍යා. කං. ක.)]. එවං ඛ්වාහං, ආවුසො, අප්පතිට්ඨං අනායූහං ඔඝමතරි’’’න්ති.
‘‘චිරස්සං වත පස්සාමි, බ්‍රාහ්මණං පරිනිබ්බුතං;
අප්පතිට්ඨං අනායූහං, තිණ්ණං ලොකෙ විසත්තික’’න්ති. –
ඉදමවොච සා දෙවතා. සමනුඤ්ඤො සත්ථා අහොසි. අථ ඛො සා දෙවතා – ‘‘සමනුඤ්ඤො මෙ සත්ථා’’ති භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා තත්ථෙවන්තරධායීති.
2. නිමොක්ඛසුත්තං
2. සාවත්ථිනිදානං. අථ ඛො අඤ්ඤතරා දෙවතා අභික්කන්තාය රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණා කෙවලකප්පං ජෙතවනං ඔභාසෙත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. එකමන්තං ඨිතා ඛො සා දෙවතා භගවන්තං එතදවොච –
‘‘ජානාසි නො ත්වං, මාරිස, සත්තානං නිමොක්ඛං පමොක්ඛං විවෙක’’න්ති?
‘‘ජානාමි ඛ්වාහං, ආවුසො, සත්තානං නිමොක්ඛං පමොක්ඛං විවෙක’’න්ති.
‘‘යථා කථං පන ත්වං, මාරිස, ජානාසි සත්තානං නිමොක්ඛං පමොක්ඛං විවෙක’’න්ති?
‘‘නන්දීභවපරික්ඛයා [නන්දිභවපරික්ඛයා (ස්‍යා. කං.)], සඤ්ඤාවිඤ්ඤාණසඞ්ඛයා, වෙදනානං නිරොධා උපසමා – එවං ඛ්වාහං, ආවුසො, ජානාමි සත්තානං නිමොක්ඛං පමොක්ඛං විවෙක’’න්ති.
3. උපනීයසුත්තං
3. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං ඨිතා ඛො සා දෙවතා භගවතො සන්තිකෙ ඉමං ගාථං අභාසි –
‘‘උපනීයති ජීවිතමප්පමායු,
ජරූපනීතස්ස න සන්ති තාණා;
එතං භයං මරණෙ පෙක්ඛමානො,
පුඤ්ඤානි කයිරාථ සුඛාවහානී’’ති.
‘‘උපනීයති ජීවිතමප්පමායු,
ජරූපනීතස්ස න සන්ති තාණා;
එතං භයං මරණෙ පෙක්ඛමානො,
ලොකාමිසං පජහෙ සන්තිපෙක්ඛො’’ති.
4. අච්චෙන්තිසුත්තං
4. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං ඨිතා ඛො සා දෙවතා භගවතො සන්තිකෙ ඉමං ගාථං අභාසි –
‘‘අච්චෙන්ති කාලා තරයන්ති රත්තියො,
වයොගුණා අනුපුබ්බං ජහන්ති;
එතං භයං මරණෙ පෙක්ඛමානො,
පුඤ්ඤානි කයිරාථ සුඛාවහානී’’ති.
‘‘අච්චෙන්ති කාලා තරයන්ති රත්තියො,
වයොගුණා අනුපුබ්බං ජහන්ති;
එතං භයං මරණෙ පෙක්ඛමානො,
ලොකාමිසං පජහෙ සන්තිපෙක්ඛො’’ති.
5. කතිඡින්දසුත්තං
5. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං ඨිතා ඛො සා දෙවතා භගවතො සන්තිකෙ ඉමං ගාථං අභාසි –
‘‘කති ඡින්දෙ කති ජහෙ, කති චුත්තරි භාවයෙ;
කති සඞ්ගාතිගො භික්ඛු, ඔඝතිණ්ණොති වුච්චතී’’ති.
‘‘පඤ්ච ඡින්දෙ පඤ්ච ජහෙ, පඤ්ච චුත්තරි භාවයෙ;
පඤ්ච සඞ්ගාතිගො භික්ඛු, ඔඝතිණ්ණොති වුච්චතී’’ති.
6. ජාගරසුත්තං
6. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං ඨිතා ඛො සා දෙවතා භගවතො සන්තිකෙ ඉමං ගාථං අභාසි –
‘‘කති ජාගරතං සුත්තා, කති සුත්තෙසු ජාගරා;
කතිභි [කතීහි (සී.)] රජමාදෙති, කතිභි [කතීහි (සී.)] පරිසුජ්ඣතී’’ති.
‘‘පඤ්ච ජාගරතං සුත්තා, පඤ්ච සුත්තෙසු ජාගරා;
පඤ්චභි [පඤ්චහි (සී.)] රජමාදෙති, පඤ්චභි [පඤ්චහි (සී.)] පරිසුජ්ඣතී’’ති.
7. අප්පටිවිදිතසුත්තං
7. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං ඨිතා ඛො සා දෙවතා භගවතො සන්තිකෙ ඉමං ගාථං අභාසි –
‘‘යෙසං ධම්මා අප්පටිවිදිතා, පරවාදෙසු නීයරෙ [නිය්‍යරෙ (ක.)];
සුත්තා තෙ නප්පබුජ්ඣන්ති, කාලො තෙසං පබුජ්ඣිතු’’න්ති.
‘‘යෙසං ධම්මා සුප්පටිවිදිතා, පරවාදෙසු න නීයරෙ;
තෙ සම්බුද්ධා සම්මදඤ්ඤා, චරන්ති විසමෙ සම’’න්ති.
8. සුසම්මුට්ඨසුත්තං
8. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං ඨිතා ඛො සා දෙවතා භගවතො සන්තිකෙ ඉමං ගාථං අභාසි –
‘‘යෙසං ධම්මා සුසම්මුට්ඨා, පරවාදෙසු නීයරෙ;
සුත්තා තෙ නප්පබුජ්ඣන්ති, කාලො තෙසං පබුජ්ඣිතු’’න්ති.
‘‘යෙසං ධම්මා අසම්මුට්ඨා, පරවාදෙසු න නීයරෙ;
තෙ සම්බුද්ධා සම්මදඤ්ඤා, චරන්ති විසමෙ සම’’න්ති.
9. මානකාමසුත්තං
9. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං ඨිතා ඛො සා දෙවතා භගවතො සන්තිකෙ ඉමං ගාථං අභාසි –
‘‘න මානකාමස්ස දමො ඉධත්ථි,
න මොනමත්ථි අසමාහිතස්ස;
එකො අරඤ්ඤෙ විහරං පමත්තො,
න මච්චුධෙය්‍යස්ස තරෙය්‍ය පාර’’න්ති.
‘‘මානං පහාය සුසමාහිතත්තො,
සුචෙතසො සබ්බධි විප්පමුත්තො;
එකො අරඤ්ඤෙ විහරං අප්පමත්තො,
ස මච්චුධෙය්‍යස්ස තරෙය්‍ය පාර’’න්ති.
10. අරඤ්ඤසුත්තං
10. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං ඨිතා ඛො සා දෙවතා භගවන්තං ගාථාය අජ්ඣභාසි –
‘‘අරඤ්ඤෙ විහරන්තානං, සන්තානං බ්‍රහ්මචාරිනං;
එකභත්තං භුඤ්ජමානානං, කෙන වණ්ණො පසීදතී’’ති.
‘‘අතීතං නානුසොචන්ති, නප්පජප්පන්ති නාගතං;
පච්චුප්පන්නෙන යාපෙන්ති, තෙන වණ්ණො පසීදති’’.
‘‘අනාගතප්පජප්පාය, අතීතස්සානුසොචනා;
එතෙන බාලා සුස්සන්ති, නළොව හරිතො ලුතො’’ති.
නළවග්ගො පඨමො.
තස්සුද්දානං –
ඔඝං නිමොක්ඛං උපනෙය්‍යං, අච්චෙන්ති කතිඡින්දි ච;
ජාගරං අප්පටිවිදිතා, සුසම්මුට්ඨා මානකාමිනා;
අරඤ්ඤෙ දසමො වුත්තො, වග්ගො තෙන පවුච්චති.
2. නන්දනවග්ගො
1. නන්දනසුත්තං
11. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවො’’ති. ‘‘භදන්තෙ’’ති තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –
‘‘භූතපුබ්බං, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤතරා තාවතිංසකායිකා දෙවතා නන්දනෙ වනෙ අච්ඡරාසඞ්ඝපරිවුතා දිබ්බෙහි පඤ්චහි කාමගුණෙහි සමප්පිතා සමඞ්ගීභූතා පරිචාරියමානා [පරිචාරියමානා (ස්‍යා. කං. ක.)] තායං වෙලායං ඉමං ගාථං අභාසි –
‘‘න තෙ සුඛං පජානන්ති, යෙ න පස්සන්ති නන්දනං;
ආවාසං නරදෙවානං, තිදසානං යසස්සින’’න්ති.
‘‘එවං වුත්තෙ, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤතරා දෙවතා තං දෙවතං ගාථාය පච්චභාසි –
‘‘න ත්වං බාලෙ පජානාසි, යථා අරහතං වචො;
අනිච්චා සබ්බසඞ්ඛාරා [සබ්බෙ සඞ්ඛාරා (සී. ස්‍යා. කං.)], උප්පාදවයධම්මිනො;
උප්පජ්ජිත්වා නිරුජ්ඣන්ති, තෙසං වූපසමො සුඛො’’ති.
2. නන්දතිසුත්තං
12. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං ඨිතා ඛො සා දෙවතා භගවතො සන්තිකෙ ඉමං ගාථං අභාසි –
‘‘නන්දති පුත්තෙහි පුත්තිමා,
ගොමා [ගොමිකො (සී. ස්‍යා. කං. පී.)] ගොහි තථෙව නන්දති;
උපධීහි නරස්ස නන්දනා,
න හි සො නන්දති යො නිරූපධී’’ති.
‘‘සොචති පුත්තෙහි පුත්තිමා,
ගොමා ගොහි තථෙව සොචති;
උපධීහි නරස්ස සොචනා,
න හි සො සොචති යො නිරූපධී’’ති.
3. නත්ථිපුත්තසමසුත්තං
13. සාවත්ථිනිදානං. එකමන්තං ඨිතා ඛො සා දෙවතා භගවතො සන්තිකෙ ඉමං ගාථං අභාසි –
‘‘නත්ථි පුත්තසමං පෙමං, නත්ථි ගොසමිතං ධනං;
නත්ථි සූරියසමා [සුරියසමා (සී. ස්‍යා. කං. පී.)] ආභා, සමුද්දපරමා සරා’’ති.
‘‘නත්ථි අත්තසමං පෙමං, නත්ථි ධඤ්ඤසමං ධනං;
නත්ථි පඤ්ඤාසමා ආභා, වුට්ඨි වෙ පරමා සරා’’ති.
4. ඛත්තියසුත්තං
14. ‘‘ඛත්තියො ද්විපදං සෙට්ඨො, බලීබද්දො [බලිවද්දො (සී. පී.), බලිබද්දො (ස්‍යා. කං. ක.)] චතුප්පදං.
කොමාරී සෙට්ඨා භරියානං, යො ච පුත්තාන පුබ්බජො’’ති.
‘‘සම්බුද්ධො ද්විපදං සෙට්ඨො, ආජානීයො චතුප්පදං;
සුස්සූසා සෙට්ඨා භරියානං, යො ච පුත්තානමස්සවො’’ති.
5. සණමානසුත්තං
15. ‘‘ඨිතෙ මජ්ඣන්හිකෙ [මජ්ඣන්තිකෙ (සබ්බත්ථ)] කාලෙ, සන්නිසීවෙසු පක්ඛිසු.
සණතෙව බ්‍රහාරඤ්ඤං [මහාරඤ්ඤං (ක. සී. ස්‍යා. කං. ක.)], තං භයං පටිභාති ම’’න්ති.
‘‘ඨිතෙ මජ්ඣන්හිකෙ කාලෙ, සන්නිසීවෙසු පක්ඛිසු;
සණතෙව බ්‍රහාරඤ්ඤං, සා රති පටිභාති ම’’න්ති.
6. නිද්දාතන්දීසුත්තං
16. ‘‘නිද්දා තන්දී විජම්භිතා [තන්දි විජම්භිකා (සී. පී.)], අරතී භත්තසම්මදො.
එතෙන නප්පකාසති, අරියමග්ගො ඉධ පාණින’’න්ති.
‘‘නිද්දං තන්දිං විජම්භිතං, අරතිං භත්තසම්මදං;
වීරියෙන [විරියෙන (සී. ස්‍යා. කං. පී.)] නං පණාමෙත්වා, අරියමග්ගො විසුජ්ඣතී’’ති.
7. දුක්කරසුත්තං
17. ‘‘දුක්කරං දුත්තිතික්ඛඤ්ච, අබ්‍යත්තෙන ච සාමඤ්ඤං.
බහූහි තත්ථ සම්බාධා, යත්ථ බාලො විසීදතී’’ති.
‘‘කතිහං චරෙය්‍ය සාමඤ්ඤං, චිත්තං චෙ න නිවාරයෙ;
පදෙ පදෙ විසීදෙය්‍ය, සඞ්කප්පානං වසානුගො’’ති.
‘‘කුම්මොව අඞ්ගානි සකෙ කපාලෙ,
සමොදහං භික්ඛු මනොවිතක්කෙ;
අනිස්සිතො අඤ්ඤමහෙඨයානො,
පරිනිබ්බුතො නූපවදෙය්‍ය කඤ්චී’’ති.
8. හිරීසුත්තං
18. ‘‘හිරීනිසෙධො පුරිසො, කොචි ලොකස්මිං විජ්ජති.
යො නින්දං අපබොධති [අපබොධෙති (ස්‍යා. කං. ක.)], අස්සො භද්‍රො කසාමිවා’’ති.
‘‘හිරීනිසෙධා තනුයා, යෙ චරන්ති සදා සතා;
අන්තං දුක්ඛස්ස පප්පුය්‍ය, චරන්ති විසමෙ සම’’න්ති.
9. කුටිකාසුත්තං
19. ‘‘කච්චි තෙ කුටිකා නත්ථි, කච්චි නත්ථි කුලාවකා;
කච්චි සන්තානකා නත්ථි, කච්චි මුත්තොසි බන්ධනා’’ති.
‘‘තග්ඝ මෙ කුටිකා නත්ථි, තග්ඝ නත්ථි කුලාවකා;
තග්ඝ සන්තානකා නත්ථි, තග්ඝ මුත්තොම්හි බන්ධනා’’ති.
‘‘කින්තාහං කුටිකං බ්‍රූමි, කිං තෙ බ්‍රූමි කුලාවකං;
කිං තෙ සන්තානකං බ්‍රූමි, කින්තාහං බ්‍රූමි බන්ධන’’න්ති.
‘‘මාතරං කුටිකං බ්‍රූසි, භරියං බ්‍රූසි කුලාවකං;
පුත්තෙ සන්තානකෙ බ්‍රූසි, තණ්හං මෙ බ්‍රූසි බන්ධන’’න්ති.
‘‘සාහු තෙ කුටිකා නත්ථි, සාහු නත්ථි කුලාවකා;
සාහු සන්තානකා නත්ථි, සාහු මුත්තොසි බන්ධනා’’ති.