7. ධම්මචක්කකථා
1. සච්චවාරො
39. එකං සමයං භගවා බාරාණසියං විහරති…පෙ… ඉති හිදං ආයස්මතො කොණ්ඩඤ්ඤස්ස ‘‘අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤො’’ ත්වෙව නාමං අහොසි.
[ක] ‘‘ඉදං දුක්ඛං අරියසච්ච’’න්ති පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු චක්ඛුං උදපාදි, ඤාණං උදපාදි, පඤ්ඤා උදපාදි, විජ්ජා උදපාදි, ආලොකො උදපාදි.
චක්ඛුං උදපාදීති – කෙනට්ඨෙන? ඤාණං උදපාදීති – කෙනට්ඨෙන? පඤ්ඤා උදපාදීති – කෙනට්ඨෙන? විජ්ජා උදපාදීති – කෙනට්ඨෙන? ආලොකො උදපාදීති – කෙනට්ඨෙන? චක්ඛුං උදපාදීති – දස්සනට්ඨෙන. ඤාණං උදපාදීති – ඤාතට්ඨෙන. පඤ්ඤා උදපාදීති – පජානනට්ඨෙන. විජ්ජා උදපාදීති – පටිවෙධට්ඨෙන. ආලොකො උදපාදීති – ඔභාසට්ඨෙන.
චක්ඛුං ධම්මො, දස්සනට්ඨො අත්ථො. ඤාණං ධම්මො, ඤාතට්ඨො අත්ථො. පඤ්ඤා ධම්මො, පජානනට්ඨො අත්ථො. විජ්ජා ධම්මො, පටිවෙධට්ඨො අත්ථො. ආලොකො ධම්මො, ඔභාසට්ඨො අත්ථො. ඉමෙ පඤ්ච ධම්මා පඤ්ච අත්ථා දුක්ඛවත්ථුකා සච්චවත්ථුකා සච්චාරම්මණා සච්චගොචරා සච්චසඞ්ගහිතා සච්චපරියාපන්නා සච්චෙ සමුදාගතා සච්චෙ ඨිතා සච්චෙ පතිට්ඨිතා.
40. ධම්මචක්කන්ති කෙනට්ඨෙන ධම්මචක්කං? ධම්මඤ්ච පවත්තෙති චක්කඤ්චාති – ධම්මචක්කං. චක්කඤ්ච පවත්තෙති ධම්මඤ්චාති – ධම්මචක්කං. ධම්මෙන පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. ධම්මචරියාය පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. ධම්මෙ ඨිතො පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. ධම්මෙ පතිට්ඨිතො පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. ධම්මෙ පතිට්ඨාපෙන්තො පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. ධම්මෙ වසිප්පත්තො පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. ධම්මෙ වසිං පාපෙන්තො පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. ධම්මෙ පාරමිප්පත්තො පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. ධම්මෙ පාරමිං පාපෙන්තො පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. ධම්මෙ වෙසාරජ්ජප්පත්තො පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. ධම්මෙ වෙසාරජ්ජං පාපෙන්තො පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. ධම්මං සක්කරොන්තො පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. ධම්මං ගරුං කරොන්තො [ගරුකරොන්තො (ස්‍යා.)] පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. ධම්මං මානෙන්තො පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. ධම්මං පූජෙන්තො පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. ධම්මං අපචායමානො පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. ධම්මද්ධජො පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. ධම්මකෙතු පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. ධම්මාධිපතෙය්‍යො පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. තං ඛො පන ධම්මචක්කං අප්පටිවත්තියං සමණෙන වා බ්‍රාහ්මණෙන වා දෙවෙන වා මාරෙන වා බ්‍රහ්මුනා වා කෙනචි වා ලොකස්මින්ති – ධම්මචක්කං.
සද්ධින්ද්‍රියං ධම්මො. තං ධම්මං පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. වීරියින්ද්‍රියං ධම්මො. තං ධම්මං පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. සතින්ද්‍රියං ධම්මො. තං ධම්මං පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. සමාධින්ද්‍රියං ධම්මො. තං ධම්මං පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. පඤ්ඤින්ද්‍රියං ධම්මො. තං ධම්මං පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. සද්ධාබලං ධම්මො. තං ධම්මං පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. වීරියබලං ධම්මො. තං ධම්මං පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. සතිබලං ධම්මො. තං ධම්මං පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. සමාධිබලං ධම්මො. තං ධම්මං පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. පඤ්ඤාබලං ධම්මො. තං ධම්මං පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගො ධම්මො. තං ධම්මං පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගො ධම්මො. තං ධම්මං පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. වීරියසම්බොජ්ඣඞ්ගො ධම්මො. තං ධම්මං පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. පීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගො ධම්මො. තං ධම්මං පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. පස්සද්ධිසම්බොජ්ඣඞ්ගො ධම්මො. තං ධම්මං පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. සමාධිසම්බොජ්ඣඞ්ගො ධම්මො. තං ධම්මං පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. උපෙක්ඛාසම්බොජ්ඣඞ්ගො ධම්මො. තං ධම්මං පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. සම්මාදිට්ඨි ධම්මො. තං ධම්මං පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. සම්මාසඞ්කප්පො ධම්මො. තං ධම්මං පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. සම්මාවාචා ධම්මො. තං ධම්මං පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. සම්මාකම්මන්තො ධම්මො. තං ධම්මං පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. සම්මාආජීවො ධම්මො. තං ධම්මං පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. සම්මාවායාමො ධම්මො. තං ධම්මං පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. සම්මාසති ධම්මො. තං ධම්මං පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. සම්මාසමාධි ධම්මො. තං ධම්මං පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං.
ආධිපතෙය්‍යට්ඨෙන ඉන්ද්‍රියං ධම්මො. තං ධම්මං පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. අකම්පියට්ඨෙන බලං ධම්මො. තං ධම්මං පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. නිය්‍යානිකට්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගො ධම්මො. තං ධම්මං පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. හෙතුට්ඨෙන මග්ගො ධම්මො. තං ධම්මං පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. උපට්ඨානට්ඨෙන සතිපට්ඨානා ධම්මො. තං ධම්මං පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. පදහනට්ඨෙන සම්මප්පධානා ධම්මො. තං ධම්මං පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. ඉජ්ඣනට්ඨෙන ඉද්ධිපාදා ධම්මො. තං ධම්මං පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. තථට්ඨෙන සච්චා ධම්මො. තං ධම්මං පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. අවික්ඛෙපට්ඨෙන සමථො ධම්මො. තං ධම්මං පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. අනුපස්සනට්ඨෙන විපස්සනා ධම්මො. තං ධම්මං පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. එකරසට්ඨෙන සමථවිපස්සනා ධම්මො. තං ධම්මං පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. අනතිවත්තනට්ඨෙන යුගනද්ධං ධම්මො. තං ධම්මං පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. සංවරට්ඨෙන සීලවිසුද්ධි ධම්මො. තං ධම්මං පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. අවික්ඛෙපට්ඨෙන චිත්තවිසුද්ධි ධම්මො. තං ධම්මං පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. දස්සනට්ඨෙන දිට්ඨිවිසුද්ධි ධම්මො. තං ධම්මං පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. මුත්තට්ඨෙන විමොක්ඛො ධම්මො. තං ධම්මං පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. පටිවෙධට්ඨෙන විජ්ජා ධම්මො. තං ධම්මං පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. පරිච්චාගට්ඨෙන විමුත්ති ධම්මො. තං ධම්මං පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. සමුච්ඡෙදට්ඨෙන ඛයෙ ඤාණං ධම්මො. තං ධම්මං පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. පටිප්පස්සද්ධට්ඨෙන අනුප්පාදෙ ඤාණං ධම්මො. තං ධම්මං පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. ඡන්දො මූලට්ඨෙන ධම්මො. තං ධම්මො පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. මනසිකාරො සමුට්ඨානට්ඨෙන ධම්මො. තං ධම්මං පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. ඵස්සො සමොධානට්ඨෙන ධම්මො. තං ධම්මං පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. වෙදනා සමොසරණට්ඨෙන ධම්මො. තං ධම්මං පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. සමාධි පමුඛට්ඨෙන ධම්මො. තං ධම්මං පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. සති ආධිපතෙය්‍යට්ඨෙන ධම්මො. තං ධම්මං පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. පඤ්ඤා තතුත්තරට්ඨෙන ධම්මො. තං ධම්මං පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. විමුත්ති සාරට්ඨෙන ධම්මො. තං ධම්මං පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. අමතොගධං නිබ්බානං පරියොසානට්ඨෙන ධම්මො. තං ධම්මං පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං.
‘‘තං ඛො පනිදං දුක්ඛං අරියසච්චං පරිඤ්ඤෙය්‍ය’’න්ති…පෙ… පරිඤ්ඤාතන්ති පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු චක්ඛුං උදපාදි…පෙ… ආලොකො උදපාදි.
චක්ඛුං උදපාදීති – කෙනට්ඨෙන…පෙ… ආලොකො උදපාදීති – කෙනට්ඨෙන? චක්ඛුං උදපාදීති – දස්සනට්ඨෙන…පෙ… ආලොකො උදපාදීති – ඔභාසට්ඨෙන. චක්ඛුං ධම්මො, දස්සනට්ඨො අත්ථො…පෙ… ආලොකො ධම්මො, ඔභාසට්ඨො අත්ථො. ඉමෙ පඤ්ච ධම්මා පඤ්ච අත්ථා දුක්ඛවත්ථුකා සච්චවත්ථුකා සච්චාරම්මණා සච්චගොචරා සච්චසඞ්ගහිතා සච්චපරියාපන්නා සච්චෙ සමුදාගතා සච්චෙ ඨිතා සච්චෙ පතිට්ඨිතා.
ධම්මචක්කන්ති කෙනට්ඨෙන ධම්මචක්කං? ධම්මඤ්ච පවත්තෙති චක්කඤ්චාති – ධම්මචක්කං. චක්කඤ්ච පවත්තෙති ධම්මඤ්චාති – ධම්මචක්කං. ධම්මෙන පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. ධම්මපරියාය පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. ධම්මෙ ඨිතො පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. ධම්මෙ පතිට්ඨිතො පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං…පෙ… අමතොගධං නිබ්බානං පරියොසානට්ඨෙන ධම්මො තං ධම්මං පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං.
[ඛ-ඝ] ‘‘ඉදං දුක්ඛසමුදයං අරියසච්ච’’න්ති පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු චක්ඛුං උදපාදි…පෙ… ආලොකො උදපාදි…පෙ… ‘‘තං ඛො පනිදං දුක්ඛසමුදයං අරියසච්චං පහාතබ්බ’’න්ති…පෙ… ‘‘පහීන’’න්ති පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු චක්ඛුං උදපාදි…පෙ… ආලොකො උදපාදි.
චක්ඛුං උදපාදීති – කෙනට්ඨෙන…පෙ… ආලොකො උදපාදීති – කෙනට්ඨෙන? චක්ඛුං උදපාදීති – දස්සනට්ඨෙන…පෙ… ආලොකො උදපාදීති – ඔභාසට්ඨෙන.
චක්ඛුං ධම්මො, දස්සනට්ඨො අත්ථො…පෙ… ආලොකො ධම්මො, ඔභාසට්ඨො අත්ථො. ඉමෙ පඤ්ච ධම්මා පඤ්ච අත්ථා සමුදයවත්ථුකා සච්චවත්ථුකා…පෙ… නිරොධවත්ථුකා සච්චවත්ථුකා…පෙ… මග්ගවත්ථුකා සච්චවත්ථුකා සච්චාරම්මණා සච්චගොචරා සච්චසඞ්ගහිතා සච්චපරියාපන්නා සච්චෙ සමුදාගතා සච්චෙ ඨිතා සච්චෙ පතිට්ඨිතා.
ධම්මචක්කන්ති කෙනට්ඨෙන ධම්මචක්කං? ධම්මඤ්ච පවත්තෙති චක්කඤ්චාති – ධම්මචක්කං. චක්කඤ්ච පවත්තෙති ධම්මඤ්චාති – ධම්මචක්කං. ධම්මෙන පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. ධම්මචරියාය පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. ධම්මෙ ඨිතො පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. ධම්මෙ පතිට්ඨිතො පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං…පෙ… අමතොගධං නිබ්බානං පරියොසානට්ඨෙන ධම්මො. තං ධම්මං පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං.
2. සතිපට්ඨානවාරො
41. ‘‘‘අයං කායෙ කායානුපස්සනා’ති මෙ, භික්ඛවෙ, පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු චක්ඛුං උදපාදි…පෙ… ආලොකො උදපාදි. සා ඛො පනායං කායෙ කායානුපස්සනා භාවෙතබ්බාති මෙ, භික්ඛවෙ,…පෙ… භාවිතාති මෙ, භික්ඛවෙ, පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු චක්ඛුං උදපාදි…පෙ… ආලොකො උදපාදි’’.
‘‘අයං වෙදනාසු…පෙ… අයං චිත්තෙ… අයං ධම්මෙසු ධම්මානුපස්සනාති මෙ, භික්ඛවෙ, පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු චක්ඛුං උදපාදි…පෙ… ආලොකො උදපාදි. සා ඛො පනායං ධම්මෙසු ධම්මානුපස්සනා භාවෙතබ්බාති මෙ, භික්ඛවෙ…පෙ… භාවිතාති මෙ, භික්ඛවෙ, පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු චක්ඛුං උදපාදි…පෙ… ආලොකො උදපාදි’’.
අයං කායෙ කායානුපස්සනාති පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු චක්ඛුං උදපාදි…පෙ… ආලොකො උදපාදි…පෙ… සා ඛො පනායං කායෙ කායානුපස්සනා භාවෙතබ්බාති…පෙ… භාවිතාති පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු චක්ඛුං උදපාදි…පෙ… ආලොකො උදපාදි.
චක්ඛුං උදපාදීති – කෙනට්ඨෙන…පෙ… ආලොකො උදපාදීති – කෙනට්ඨෙන? චක්ඛුං උදපාදීති – දස්සනට්ඨෙන…පෙ… ආලොකො උදපාදීති – ඔභාසට්ඨෙන.
චක්ඛුං ධම්මො, දස්සනට්ඨො අත්ථො…පෙ… ආලොකො ධම්මො, ඔභාසට්ඨො අත්ථො. ඉමෙ පඤ්ච ධම්මා පඤ්ච අත්ථා කායවත්ථුකා සතිපට්ඨානවත්ථුකා…පෙ… වෙදනාවත්ථුකා සතිපට්ඨානවත්ථුකා… චිත්තවත්ථුකා සතිපට්ඨානවත්ථුකා… ධම්මවත්ථුකා සතිපට්ඨානවත්ථුකා සතිපට්ඨානාරම්මණා සතිපට්ඨානගොචරා සතිපට්ඨානසඞ්ගහිතා සතිපට්ඨානපරියාපන්නා සතිපට්ඨානෙ සමුදාගතා සතිපට්ඨානෙ ඨිතා සතිපට්ඨානෙ පතිට්ඨිතා.
ධම්මචක්කන්ති කෙනට්ඨෙන ධම්මචක්කං? ධම්මඤ්ච පවත්තෙති චක්කඤ්චාති – ධම්මචක්කං. චක්කඤ්ච පවත්තෙති ධම්මඤ්චාති – ධම්මචක්කං. ධම්මෙන පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. ධම්මචරියාය පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. ධම්මෙ ඨිතො පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. ධම්මෙ පතිට්ඨිතො පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං …පෙ… අමතොගධං නිබ්බානං පරියොසානට්ඨෙන ධම්මො. තං ධම්මං පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං.
3. ඉද්ධිපාදවාරො
42. ‘‘‘අයං ඡන්දසමාධිපධානසඞ්ඛාරසමන්නාගතො ඉද්ධිපාදො’ති මෙ, භික්ඛවෙ පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු චක්ඛුං උදපාදි…පෙ… ආලොකො උදපාදි. ‘සො ඛො පනායං ඡන්දසමාධිපධානසඞ්ඛාරසමන්නාගතො ඉද්ධිපාදො භාවෙතබ්බො’ති මෙ, භික්ඛවෙ…පෙ… භාවිතොති මෙ, භික්ඛවෙ, පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු චක්ඛුං උදපාදි…පෙ… ආලොකො උදපාදි.
‘‘අයං වීරියසමාධි…පෙ… අයං චිත්තසමාධි…පෙ… අයං වීමංසාසමාධිපධානසඞ්ඛාරසමන්නාගතො ඉද්ධිපාදොති මෙ, භික්ඛවෙ, පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු චක්ඛුං උදපාදි…පෙ… ආලොකො උදපාදි. සො ඛො පනායං වීමංසාසමාධිපධානසඞ්ඛාරසමන්නාගතො ඉද්ධිපාදො භාවෙතබ්බොති මෙ, භික්ඛවෙ…පෙ… භාවිතොති මෙ, භික්ඛවෙ, පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු චක්ඛුං උදපාදි…පෙ… ආලොකො උදපාදි’’.
අයං ඡන්දසමාධිපධානසඞ්ඛාරසමන්නාගතො ඉද්ධිපාදොති පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු චක්ඛුං උදපාදි…පෙ… ආලොකො උදපාදි…පෙ… සො ඛො පනායං ඡන්දසමාධිපධානසඞ්ඛාරසමන්නාගතො ඉද්ධිපාදො භාවෙතබ්බොති…පෙ… භාවිතොති පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු චක්ඛුං උදපාදි, ඤාණං උදපාදි, පඤ්ඤා උදපාදි, විජ්ජා උදපාදි, ආලොකො උදපාදි.
චක්ඛුං උදපාදීති – කෙනට්ඨෙන? ඤාණං උදපාදීති – කෙනට්ඨෙන? පඤ්ඤා උදපාදීති – කෙනට්ඨෙන? විජ්ජා උදපාදීති – කෙනට්ඨෙන? ආලොකො උදපාදීති – කෙනට්ඨෙන? චක්ඛුං උදපාදීති – දස්සනට්ඨෙන. ඤාණං උදපාදීති – ඤාතට්ඨෙන. පඤ්ඤා උදපාදීති – පජානනට්ඨෙන. විජ්ජා උදපාදීති – පටිවෙධට්ඨෙන. ආලොකො උදපාදීති – ඔභාසට්ඨෙන.
චක්ඛුං ධම්මො, දස්සනට්ඨො අත්ථො. ඤාණං ධම්මො, ඤාතට්ඨො අත්ථො. පඤ්ඤා ධම්මො, පජානනට්ඨො අත්ථො. විජ්ජා ධම්මො, පටිවෙධට්ඨො අත්ථො. ආලොකො ධම්මො, ඔභාසට්ඨො අත්ථො. ඉමෙ පඤ්ච ධම්මා පඤ්ච අත්ථා ඡන්දවත්ථුකා ඉද්ධිපාදවත්ථුකා ඉද්ධිපාදාරම්මණා ඉද්ධිපාදගොචරා ඉද්ධිපාදසඞ්ගහිතා ඉද්ධිපාදපරියාපන්නා ඉද්ධිපාදෙ සමුදාගතා ඉද්ධිපාදෙ ඨිතා ඉද්ධිපාදෙ පතිට්ඨිතා.
ධම්මචක්කන්ති කෙනට්ඨෙන ධම්මචක්කං? ධම්මඤ්ච පවත්තෙති චක්කඤ්චාති – ධම්මචක්කං. චක්කඤ්ච පවත්තෙති ධම්මඤ්චාති – ධම්මචක්කං. ධම්මෙන පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. ධම්මචරියාය පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. ධම්මෙ ඨිතො පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. ධම්මෙ පතිට්ඨිතො පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. ධම්මෙ පතිට්ඨාපෙන්තො පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. ධම්මෙ වසිප්පත්තො පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. ධම්මෙ වසිං පාපෙන්තො පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. ධම්මෙ පාරමිප්පත්තො පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. ධම්මෙ පාරමිං පාපෙන්තො පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං…පෙ… ධම්මං අපචායමානො පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. ධම්මද්ධජො පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. ධම්මකෙතු පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. ධම්මාධිපතෙය්‍යො පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. තං ඛො පන ධම්මචක්කං අප්පටිවත්තියං සමණෙන වා බ්‍රාහ්මණෙන වා දෙවෙන වා මාරෙන වා බ්‍රහ්මුනා වා කෙනචි වා ලොකස්මින්ති – ධම්මචක්කං.
සද්ධින්ද්‍රියං ධම්මො. තං ධම්මං පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං…පෙ… අමතොගධං නිබ්බානං පරියොසානට්ඨෙන ධම්මො. තං ධම්මං පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං.
අයං වීරියසමාධිපධානසඞ්ඛාරසමන්නාගතො ඉද්ධිපාදොති පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු චක්ඛුං උදපාදි…පෙ… ආලොකො උදපාදි…පෙ… සො ඛො පනායං වීරියසමාධිපධානසඞ්ඛාරසමන්නාගතො ඉද්ධිපාදො භාවෙතබ්බොති…පෙ… භාවිතොති පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු චක්ඛුං උදපාදි…පෙ… ආලොකො උදපාදි.
චක්ඛුං උදපාදීති – කෙනට්ඨෙන…පෙ… ආලොකො උදපාදීති – කෙනට්ඨෙන? චක්ඛුං උදපාදීති – දස්සනට්ඨෙන…පෙ… ආලොකො උදපාදීති – ඔභාසට්ඨෙන.
චක්ඛුං ධම්මො, දස්සනට්ඨො අත්ථො…පෙ… ආලොකො ධම්මො, ඔභාසට්ඨො අත්ථො. ඉමෙ පඤ්ච ධම්මා පඤ්ච අත්ථා වීරියවත්ථුකා ඉද්ධිපාදවත්ථුකා…පෙ… චිත්තවත්ථුකා ඉද්ධිපාදවත්ථුකා… වීමංසාවත්ථුකා ඉද්ධිපාදවත්ථුකා ඉද්ධිපාදාරම්මණා ඉද්ධිපාදගොචරා ඉද්ධිපාදසඞ්ගහිතා ඉද්ධිපාදපරියාපන්නා ඉද්ධිපාදෙ සමුදාගතා ඉද්ධිපාදෙ ඨිතා ඉද්ධිපාදෙ පතිට්ඨිතා.
ධම්මචක්කන්ති කෙනට්ඨෙන ධම්මචක්කං? ධම්මඤ්ච පවත්තෙති චක්කඤ්චාති – ධම්මචක්කං. චක්කඤ්ච පවත්තෙති ධම්මඤ්චාති – ධම්මචක්කං. ධම්මෙන පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. ධම්මචරියාය පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. ධම්මෙ ඨිතො පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං. ධම්මෙ පතිට්ඨිතො පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කං…පෙ… අමතොගධං නිබ්බානං පරියොසානට්ඨෙන ධම්මො. තං ධම්මං පවත්තෙතීති – ධම්මචක්කන්ති.
ධම්මචක්කකථා නිට්ඨිතා.