10. මණ්ඩපෙය්‍යකථා
238. ‘‘මණ්ඩපෙය්‍යමිදං, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මචරියං. සත්ථා සම්මුඛීභූතො තිධත්තමණ්ඩො [තිවිධො මණ්ඩො (බහූසු) අට්ඨකථා ඔලොකෙතබ්බා]. සත්ථරි සම්මුඛීභූතෙ දෙසනාමණ්ඩො, පටිග්ගහමණ්ඩො, බ්‍රහ්මචරියමණ්ඩො’’.
කතමො දෙසනාමණ්ඩො? චතුන්නං අරියසච්චානං ආචික්ඛනා දෙසනා පඤ්ඤාපනා පට්ඨපනා විවරණා විභජනා උත්තානීකම්මං [උත්තානිකම්මං (ක.)], චතුන්නං සතිපට්ඨානානං…පෙ… චතුන්නං සම්මප්පධානානං… චතුන්නං ඉද්ධිපාදානං… පඤ්චන්නං ඉන්ද්‍රියානං… පඤ්චන්නං බලානං… සත්තන්නං බොජ්ඣඞ්ගානං… අරියස්ස අට්ඨඞ්ගිකස්ස මග්ගස්ස ආචික්ඛනා දෙසනා පඤ්ඤාපනා පට්ඨපනා විවරණා විභජනා උත්තානීකම්මං – අයං දෙසනාමණ්ඩො.
කතමො පටිග්ගහමණ්ඩො? භික්ඛූ භික්ඛුනියො උපාසකා උපාසිකායො දෙවා මනුස්සා යෙ වා පනඤ්ඤෙපි කෙචි විඤ්ඤාතාරො – අයං පටිග්ගහමණ්ඩො.
කතමො බ්‍රහ්මචරියමණ්ඩො? අයමෙව අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො, සෙය්‍යථිදං – සම්මාදිට්ඨි, සම්මාසඞ්කප්පො, සම්මාවාචා, සම්මාකම්මන්තො, සම්මාආජීවො, සම්මාවායාමො, සම්මාසති, සම්මාසමාධි – අයං බ්‍රහ්මචරියමණ්ඩො.
239. අධිමොක්ඛමණ්ඩො සද්ධින්ද්‍රියං, අස්සද්ධියං කසටො; අස්සද්ධියං කසටං ඡඩ්ඩෙත්වා සද්ධින්ද්‍රියස්ස අධිමොක්ඛමණ්ඩං පිවතීති – මණ්ඩපෙය්‍යං. පග්ගහමණ්ඩො වීරියින්ද්‍රියං, කොසජ්ජං කසටො; කොසජ්ජං කසටං ඡඩ්ඩෙත්වා වීරියින්ද්‍රියස්ස පග්ගහමණ්ඩං පිවතීති – මණ්ඩපෙය්‍යං. උපට්ඨානමණ්ඩො සතින්ද්‍රියං, පමාදො කසටො; පමාදං කසටං ඡඩ්ඩෙත්වා සතින්ද්‍රියස්ස උපට්ඨානමණ්ඩං පිවතීති – මණ්ඩපෙය්‍යං. අවික්ඛෙපමණ්ඩො සමාධින්ද්‍රියං, උද්ධච්චං කසටො; උද්ධච්චං කසටං ඡඩ්ඩෙත්වා සමාධින්ද්‍රියස්ස අවික්ඛෙපමණ්ඩං පිවතීති – මණ්ඩපෙය්‍යං. දස්සනමණ්ඩො පඤ්ඤින්ද්‍රියං, අවිජ්ජං කසටො; අවිජ්ජං කසටං ඡඩ්ඩෙත්වා පඤ්ඤින්ද්‍රියස්ස දස්සනමණ්ඩං පිවතීති – මණ්ඩපෙය්‍යං.
අස්සද්ධියෙ අකම්පියමණ්ඩො සද්ධාබලං, අස්සද්ධියං කසටො; අස්සද්ධියං කසටං ඡඩ්ඩෙත්වා සද්ධාබලස්ස අස්සද්ධියෙ අකම්පියමණ්ඩං පිවතීති – මණ්ඩපෙය්‍යං. කොසජ්ජෙ අකම්පියමණ්ඩො වීරියබලං, කොසජ්ජං කසටො; කොසජ්ජං කසටං ඡඩ්ඩෙත්වා වීරියබලස්ස කොසජ්ජෙ අකම්පියමණ්ඩං පිවතීති – මණ්ඩපෙය්‍යං. පමාදෙ අකම්පියමණ්ඩො සතිබලං, පමාදො කසටො; පමාදං කසටං ඡඩ්ඩෙත්වා සතිබලස්ස පමාදෙ අකම්පියමණ්ඩං පිවතීති – මණ්ඩපෙය්‍යං. උද්ධච්චෙ අකම්පියමණ්ඩො සමාධිබලං, උද්ධච්චං කසටො; උද්ධච්චං කසටං ඡඩ්ඩෙත්වා සමාධිබලස්ස උද්ධච්චෙ අකම්පියමණ්ඩං පිවතීති – මණ්ඩපෙය්‍යං. අවිජ්ජාය අකම්පියමණ්ඩො පඤ්ඤාබලං, අවිජ්ජා කසටො; අවිජ්ජං කසටං ඡඩ්ඩෙත්වා පඤ්ඤාබලස්ස අවිජ්ජාය අකම්පියමණ්ඩං පිවතීති – මණ්ඩපෙය්‍යං.
උපට්ඨානමණ්ඩො සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගා, පමාදො කසටො; පමාදං කසටං ඡඩ්ඩෙත්වා සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස උපට්ඨානමණ්ඩං පිවතීති – මණ්ඩපෙය්‍යං. පවිචයමණ්ඩො ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගො, අවිජ්ජා කසටො; අවිජ්ජං කසටං ඡඩ්ඩෙත්වා ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස පවිචයමණ්ඩං පිවතීති – මණ්ඩපෙය්‍යං. පග්ගහමණ්ඩො වීරියසම්බොජ්ඣඞ්ගො, කොසජ්ජං කසටො; කොසජ්ජං කසටං ඡඩ්ඩෙත්වා වීරියසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස පග්ගහමණ්ඩං පිවතීති – මණ්ඩපෙය්‍යං. ඵරණමණ්ඩො පීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගො, පරිළාහො කසටො; පරිළාහං කසටං ඡඩ්ඩෙත්වා පීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස ඵරණමණ්ඩං පිවතීති – මණ්ඩපෙය්‍යං. උපසමමණ්ඩො පස්සද්ධිසම්බොජ්ඣඞ්ගො, දුට්ඨුල්ලං කසටො; දුට්ඨුල්ලං කසටං ඡඩ්ඩෙත්වා පස්සද්ධිසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස උපසමමණ්ඩං පිවතීති – මණ්ඩපෙය්‍යං. අවික්ඛෙපමණ්ඩො සමාධිසම්බොජ්ඣඞ්ගො, උද්ධච්චං කසටො; උද්ධච්චං කසටං ඡඩ්ඩෙත්වා සමාධිසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස අවික්ඛෙපමණ්ඩං පිවතීති – මණ්ඩපෙය්‍යං. පටිසඞ්ඛානමණ්ඩො උපෙක්ඛාසම්බොජ්ඣඞ්ගො, අප්පටිසඞ්ඛා කසටො; අප්පටිසඞ්ඛං කසටං ඡඩ්ඩෙත්වා උපෙක්ඛාසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස පටිසඞ්ඛානමණ්ඩං පිවතීති – මණ්ඩපෙය්‍යං.
දස්සනමණ්ඩො සම්මාදිට්ඨි, මිච්ඡාදිට්ඨි කසටො; මිච්ඡාදිට්ඨිං කසටං ඡඩ්ඩෙත්වා සම්මාදිට්ඨියා දස්සනමණ්ඩං පිවතීති – මණ්ඩපෙය්‍යං. අභිනිරොපනමණ්ඩො සම්මාසඞ්කප්පො, මිච්ඡාසඞ්කප්පො කසටො; මිච්ඡාසඞ්කප්පං කසටං ඡඩ්ඩෙත්වා සම්මාසඞ්කප්පස්ස අභිනිරොපනමණ්ඩං පිවතීති – මණ්ඩපෙය්‍යං. පරිග්ගහමණ්ඩො සම්මාවාචා, මිච්ඡාවාචා කසටො; මිච්ඡාවාචං කසටං ඡඩ්ඩෙත්වා සම්මාවාචාය පරිග්ගහමණ්ඩං පිවතීති – මණ්ඩපෙය්‍යං. සමුට්ඨානමණ්ඩො සම්මාකම්මන්තො, මිච්ඡාකම්මන්තො කසටො; මිච්ඡාකම්මන්තං කසටං ඡඩ්ඩෙත්වා සම්මාකම්මන්තස්ස සමුට්ඨානමණ්ඩං පිවතීති – මණ්ඩපෙය්‍යං. වොදානමණ්ඩො සම්මාආජීවො, මිච්ඡාආජීවො කසටො; මිච්ඡාආජීවං කසටං ඡඩ්ඩෙත්වා සම්මාආජීවස්ස වොදානමණ්ඩං පිවතීති – මණ්ඩපෙය්‍යං. පග්ගහමණ්ඩො සම්මාවායාමො, මිච්ඡාවායාමො කසටො; මිච්ඡාවායාමං කසටං ඡඩ්ඩෙත්වා සම්මාවායාමස්ස පග්ගහමණ්ඩං පිවතීති – මණ්ඩපෙය්‍යං. උපට්ඨානමණ්ඩො සම්මාසති, මිච්ඡාසති කසටො; මිච්ඡාසතිං කසටං ඡඩ්ඩෙත්වා සම්මාසතියා උපට්ඨානමණ්ඩං පිවතීති – මණ්ඩපෙය්‍යං. අවික්ඛෙපමණ්ඩො සම්මාසමාධි, මිච්ඡාසමාධි කසටො; මිච්ඡාසමාධිං කසටං ඡඩ්ඩෙත්වා සම්මාසමාධිස්ස අවික්ඛෙපමණ්ඩං පිවතීති – මණ්ඩපෙය්‍යං.
240. අත්ථි මණ්ඩො, අත්ථි පෙය්‍යං, අත්ථි කසටො. අධිමොක්ඛමණ්ඩො සද්ධින්ද්‍රියං, අස්සද්ධියං කසටො; යො තත්ථ අත්ථරසො ධම්මරසො විමුත්තිරසො – ඉදං පෙය්‍යං. පග්ගහමණ්ඩො වීරියින්ද්‍රියං, කොසජ්ජං කසටො; යො තත්ථ අත්ථරසො ධම්මරසො විමුත්තිරසො – ඉදං පෙය්‍යං. උපට්ඨානමණ්ඩො සතින්ද්‍රියං, පමාදො කසටො; යො තත්ථ අත්ථරසො ධම්මරසො විමුත්තිරසො – ඉදං පෙය්‍යං. අවික්ඛෙපමණ්ඩො සමාධින්ද්‍රියං, උද්ධච්චං කසටො; යො තත්ථ අත්ථරසො ධම්මරසො විමුත්තිරසො – ඉදං පෙය්‍යං. දස්සනමණ්ඩො පඤ්ඤින්ද්‍රියං, අවිජ්ජා කසටො; යො තත්ථ අත්ථරසො ධම්මරසො විමුත්තිරසො – ඉදං පෙය්‍යං.
අස්සද්ධියෙ අකම්පියමණ්ඩො සද්ධාබලං, අස්සද්ධියං කසටො; යො තත්ථ අත්ථරසො ධම්මරසො විමුත්තිරසො – ඉදං පෙය්‍යං. කොසජ්ජෙ අකම්පියමණ්ඩො වීරියබලං, කොසජ්ජං කසටො; යො තත්ථ අත්ථරසො ධම්මරසො විමුත්තිරසො – ඉදං පෙය්‍යං. පමාදෙ අකම්පියමණ්ඩො සතිබලං, පමාදො කසටො; යො තත්ථ අත්ථරසො ධම්මරසො විමුත්තිරසො – ඉදං පෙය්‍යං. උද්ධච්චෙ අකම්පියමණ්ඩො සමාධිබලං, උද්ධච්චං කසටො; යො තත්ථ අත්ථරසො ධම්මරසො විමුත්තිරසො – ඉදං පෙය්‍යං. අවිජ්ජාය අකම්පියමණ්ඩො පඤ්ඤාබලං, අවිජ්ජා කසටො; යො තත්ථ අත්ථරසො ධම්මරසො විමුත්තිරසො – ඉදං පෙය්‍යං.
උපට්ඨානමණ්ඩො සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගො, පමාදො කසටො; යො තත්ථ අත්ථරසො ධම්මරසො විමුත්තිරසො – ඉදං පෙය්‍යං. පවිචයමණ්ඩො ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගො, අවිජ්ජා කසටො; යො තත්ථ අත්ථරසො ධම්මරසො විමුත්තිරසො – ඉදං පෙය්‍යං. පග්ගහමණ්ඩො වීරියසම්බොජ්ඣඞ්ගො, කොසජ්ජං කසටො; යො තත්ථ අත්ථරසො ධම්මරසො විමුත්තිරසො – ඉදං පෙය්‍යං. ඵරණමණ්ඩො පීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගො, පරිළාහො කසටො; යො තත්ථ අත්ථරසො ධම්මරසො විමුත්තිරසො – ඉදං පෙය්‍යං. උපසමමණ්ඩො පස්සද්ධිසම්බොජ්ඣඞ්ගො, දුට්ඨුල්ලං කසටො; යො තත්ථ අත්ථරසො ධම්මරසො විමුත්තිරසො – ඉදං පෙය්‍යං. අවික්ඛෙපමණ්ඩො සමාධිසම්බොජ්ඣඞ්ගො, උද්ධච්චං කසටො; යො තත්ථ අත්ථරසො ධම්මරසො විමුත්තිරසො – ඉදං පෙය්‍යං. පටිසඞ්ඛානමණ්ඩො උපෙක්ඛාසම්බොජ්ඣඞ්ගො, අපටිසඞ්ඛා කසටො; යො තත්ථ අත්ථරසො ධම්මරසො විමුත්තිරසො – ඉදං පෙය්‍යං.
දස්සනමණ්ඩො සම්මාදිට්ඨි, මිච්ඡාදිට්ඨි කසටො; යො තත්ථ අත්ථරසො ධම්මරසො විමුත්තිරසො – ඉදං පෙය්‍යං. අභිනිරොපනමණ්ඩො සම්මාසඞ්කප්පො, මිච්ඡාසඞ්කප්පො කසටො; යො තත්ථ අත්ථරසො ධම්මරසො විමුත්තිරසො – ඉදං පෙය්‍යං. පරිග්ගහමණ්ඩො සම්මාවාචා, මිච්ඡාවාචා කසටො; යො තත්ථ අත්ථරසො ධම්මරසො විමුත්තිරසො – ඉදං පෙය්‍යං. සමුට්ඨානමණ්ඩො සම්මාකම්මන්තො, මිච්ඡාකම්මන්තො කසටො; යො තත්ථ අත්ථරසො ධම්මරසො විමුත්තිරසො – ඉදං පෙය්‍යං. වොදානමණ්ඩො සම්මාආජීවො, මිච්ඡාආජීවො කසටො; යො තත්ථ අත්ථරසො ධම්මරසො විමුත්තිරසො – ඉදං පෙය්‍යං. පග්ගහමණ්ඩො සම්මාවායාමො, මිච්ඡාවායාමො කසටො; යො තත්ථ අත්ථරසො ධම්මරසො විමුත්තිරසො – ඉදං පෙය්‍යං. උපට්ඨානමණ්ඩො සම්මාසති, මිච්ඡාසති කසටො; යො තත්ථ අත්ථරසො ධම්මරසො විමුත්තිරසො – ඉදං පෙය්‍යං. අවික්ඛෙපමණ්ඩො සම්මාසමාධි, මිච්ඡාසමාධි කසටො; යො තත්ථ අත්ථරසො ධම්මරසො විමුත්තිරසො – ඉදං පෙය්‍යං.
දස්සනමණ්ඩො සම්මාදිට්ඨි… අභිනිරොපනමණ්ඩො සම්මාසඞ්කප්පො… පරිග්ගහමණ්ඩො සම්මාවාචා… සමුට්ඨානමණ්ඩො සම්මාකම්මන්තො… වොදානමණ්ඩො සම්මාආජීවො… පග්ගහමණ්ඩො සම්මාවායාමො… උපට්ඨානමණ්ඩො සම්මාසති… අවික්ඛෙපමණ්ඩො සම්මාසමාධි.
උපට්ඨානමණ්ඩො සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගො… පවිචයමණ්ඩො ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගො… පග්ගහමණ්ඩො වීරියසම්බොජ්ඣඞ්ගො… ඵරණමණ්ඩො පීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගො… උපසමමණ්ඩො පස්සද්ධිසම්බොජ්ඣඞ්ගො… අවික්ඛෙපමණ්ඩො සමාධිසම්බොජ්ඣඞ්ගො… පටිසඞ්ඛානමණ්ඩො උපෙක්ඛාසම්බොජ්ඣඞ්ගො.
අස්සද්ධියෙ අකම්පියමණ්ඩො සද්ධාබලං… කොසජ්ජෙ අකම්පියමණ්ඩො වීරියබලං… පමාදෙ අකම්පියමණ්ඩො සතිබලං… උද්ධච්චෙ අකම්පියමණ්ඩො සමාධිබලං… අවිජ්ජාය අකම්පියමණ්ඩො පඤ්ඤාබලං.
අධිමොක්ඛමණ්ඩො සද්ධින්ද්‍රියං… පග්ගහමණ්ඩො වීරියින්ද්‍රියං… උපට්ඨානමණ්ඩො සතින්ද්‍රියං… අවික්ඛෙපමණ්ඩො සමාධින්ද්‍රියං… දස්සනමණ්ඩො පඤ්ඤින්ද්‍රියං.
ආධිපතෙය්‍යට්ඨෙන ඉන්ද්‍රියා මණ්ඩො, අකම්පියට්ඨෙන බලා මණ්ඩො, නිය්‍යානට්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා මණ්ඩො, හෙතුට්ඨෙන මග්ගො මණ්ඩො, උපට්ඨානට්ඨෙන සතිපට්ඨානා මණ්ඩො, පදහනට්ඨෙන සම්මප්පධානා මණ්ඩො, ඉජ්ඣනට්ඨෙන ඉද්ධිපාදා මණ්ඩො, තථට්ඨෙන සච්චා මණ්ඩො, අවික්ඛෙපට්ඨෙන සමථො මණ්ඩො, අනුපස්සනට්ඨෙන විපස්සනා මණ්ඩො, එකරසට්ඨෙන සමථවිපස්සනා මණ්ඩො, අනතිවත්තනට්ඨෙන යුගනද්ධා මණ්ඩො, සංවරට්ඨෙන සීලවිසුද්ධි මණ්ඩො, අවික්ඛෙපට්ඨෙන චිත්තවිසුද්ධි මණ්ඩො, දස්සනට්ඨෙන දිට්ඨිවිසුද්ධි මණ්ඩො, මුත්තට්ඨෙන විමොක්ඛො මණ්ඩො, පටිවෙධට්ඨෙන විජ්ජා මණ්ඩො, පරිච්චාගට්ඨෙන විමුත්ති මණ්ඩො, සමුච්ඡෙදට්ඨෙන ඛයෙ ඤාණං මණ්ඩො, පටිප්පස්සද්ධට්ඨෙන අනුප්පාදෙ ඤාණං මණ්ඩො, ඡන්දො මූලට්ඨෙන මණ්ඩො, මනසිකාරො සමුට්ඨානට්ඨෙන මණ්ඩො, ඵස්සො සමොධානට්ඨෙන මණ්ඩො, වෙදනා සමොසරණට්ඨෙන මණ්ඩො, සමාධි පමුඛට්ඨෙන මණ්ඩො, සති ආධිපතෙය්‍යට්ඨෙන මණ්ඩො, පඤ්ඤා තතුත්තරට්ඨෙන මණ්ඩො, විමුත්ති සාරට්ඨෙන මණ්ඩො, අමතොගධං නිබ්බානං පරියොසානට්ඨෙන මණ්ඩොති.
චතුත්ථභාණවාරො.
මණ්ඩපෙය්‍යකථා නිට්ඨිතා.
මහාවග්ගො පඨමො.