සාසනපට්ඨානං

89. තත්ථ අට්ඨාරස මූලපදා කුහිං දට්ඨබ්බා? සාසනපට්ඨානෙ. තත්ථ කතමං සාසනපට්ඨානං? සංකිලෙසභාගියං සුත්තං, වාසනාභාගියං සුත්තං, නිබ්බෙධභාගියං සුත්තං, අසෙක්ඛභාගියං සුත්තං, සංකිලෙසභාගියඤ්ච වාසනාභාගියඤ්ච සුත්තං, සංකිලෙසභාගියඤ්ච නිබ්බෙධභාගියඤ්ච සුත්තං, සංකිලෙසභාගියඤ්ච අසෙක්ඛභාගියඤ්ච සුත්තං, සංකිලෙසභාගියඤ්ච නිබ්බෙධභාගියඤ්ච අසෙක්ඛභාගියඤ්ච සුත්තං, සංකිලෙසභාගියඤ්ච වාසනාභාගියඤ්ච නිබ්බෙධභාගියඤ්ච සුත්තං, වාසනාභාගියඤ්ච නිබ්බෙධභාගියඤ්ච සුත්තං, තණ්හාසංකිලෙසභාගියං සුත්තං, දිට්ඨිසංකිලෙසභාගියං සුත්තං, දුච්චරිතසංකිලෙසභාගියං සුත්තං, තණ්හාවොදානභාගියං සුත්තං, දිට්ඨිවොදානභාගියං සුත්තං, දුච්චරිතවොදානභාගියං සුත්තං.

තත්ථ සංකිලෙසො තිවිධො – තණ්හාසංකිලෙසො දිට්ඨිසංකිලෙසො දුච්චරිතසංකිලෙසො. තත්ථ තණ්හාසංකිලෙසො සමථෙන විසුජ්ඣති, සො සමථො සමාධික්ඛන්ධො. දිට්ඨිසංකිලෙසො විපස්සනාය විසුජ්ඣති, සා විපස්සනා පඤ්ඤාක්ඛන්ධො. දුච්චරිතසංකිලෙසො සුචරිතෙන විසුජ්ඣති, තං සුචරිතං සීලක්ඛන්ධො. තස්ස සීලෙ පතිට්ඨිතස්ස යදි ආසත්ති උප්පජ්ජති භවෙසු, එවං සායං සමථවිපස්සනා භාවනාමයං පුඤ්ඤක්‍රියවත්ථු භවති තත්‍රූපපත්තියා සංවත්තති. ඉමානි චත්තාරි සුත්තානි, සාධාරණානි කතානි අට්ඨ භවන්ති, තානියෙව අට්ඨ සුත්තානි සාධාරණානි කතානි සොළස භවන්ති.

ඉමෙහි සොළසහි සුත්තෙහි භින්නෙහි නවවිධං සුත්තං භින්නං භවති. ගාථාය ගාථා අනුමිනිතබ්බා, වෙය්‍යාකරණෙන වෙය්‍යාකරණං අනුමිනිතබ්බං. සුත්තෙන සුත්තං අනුමිනිතබ්බං.

90. තත්ථ කතමං සංකිලෙසභාගියං සුත්තං?

‘‘කාමන්ධා ජාලසඤ්ඡන්නා, තණ්හාඡදනඡාදිතා;

පමත්තබන්ධනා [පමත්තබන්ධුනා (උදා. 74)] බද්ධා, මච්ඡාව කුමිනාමුඛෙ;

ජරාමරණමන්වෙන්ති, වච්ඡො ඛීරපකොව [ඛීරූපකොව (ක.) පස්ස උදා. 64] මාතර’’න්ති.

ඉදං සංකිලෙසභාගියං සුත්තං.

චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, අගතිගමනානි. කතමානි චත්තාරි? ඡන්දාගතිං [ඡන්දා අගතිං (සී. ක.) පස්ස අ. නි. 4.17] ගච්ඡති, දොසාගතිං ගච්ඡති, මොහාගතිං ගච්ඡති, භයාගතිං ගච්ඡති. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි අගතිගමනානි. ඉදමවොච භගවා, ඉදං වත්වාන සුගතො, අථාපරං එතදවොච සත්ථා –

‘‘ඡන්දා දොසා භයා මොහා, යො ධම්මං අතිවත්තති;

නිහීයති තස්ස යසො, කාළපක්ඛෙව චන්දිමා’’ති.

ඉදං සංකිලෙසභාගියං සුත්තං.

‘‘මනොපුබ්බඞ්ගමා ධම්මා, මනොසෙට්ඨා මනොමයා;

මනසා චෙ පදුට්ඨෙන, භාසති වා කරොති වා;

තතො නං දුක්ඛමන්වෙති, චක්කංව වහතො පද’’න්ති.

ඉදං සංකිලෙසභාගියං සුත්තං.

‘‘මිද්ධී [පස්ස ධ. ප. 325] යදා හොති මහග්ඝසො ච, නිද්දායිතා සම්පරිවත්තසායී;

මහාවරාහොව නිවාපපුට්ඨො, පුනප්පුනං ගබ්භමුපෙති මන්දො’’ති.

ඉදං සංකිලෙසභාගියං සුත්තං.

‘‘අයසාව මලං සමුට්ඨිතං, තතුට්ඨාය [තදුට්ඨාය (සී.) පස්ස ධ. ප. 240] තමෙව ඛාදති;

එවං අතිධොනචාරිනං, සානි [තානි (සී.) පස්ස ධ. ප. 240] කම්මානි නයන්ති දුග්ගති’’න්ති.

ඉදං සංකිලෙසභාගියං සුත්තං.

‘‘චොරො යථා සන්ධිමුඛෙ ගහීතො, සකම්මුනා හඤ්ඤති බජ්ඣතෙ ච;

එවං අයං පෙච්ච පජා පරත්ථ, සකම්මුනා හඤ්ඤති බජ්ඣතෙ චා’’ති.

ඉදං සංකිලෙසභාගියං සුත්තං.

‘‘සුඛකාමානි භූතානි, යො දණ්ඩෙන විහිංසති;

අත්තනො සුඛමෙසානො, පෙච්ච සො න ලභතෙ [ලභෙ (ක.) පස්ස ධ. ප. 131] සුඛ’’න්ති.

ඉදං සංකිලෙසභාගියං සුත්තං.

‘‘ගුන්නං චෙ තරමානානං, ජිම්හං ගච්ඡති පුඞ්ගවො;

සබ්බා තා ජිම්හං ගච්ඡන්ති, නෙත්තෙ ජිම්හං ගතෙ [ජිම්හගතෙ (සී. ක.) පස්ස අ. නි. 4.70] සති.

‘‘එවමෙව මනුස්සෙසු, යො හොති සෙට්ඨසම්මතො;

සො චෙ අධම්මං චරති, පගෙව ඉතරා පජා;

සබ්බං රට්ඨං දුක්ඛං සෙති, රාජා චෙ හොති අධම්මිකො’’ති.

ඉදං සංකිලෙසභාගියං සුත්තං.

‘‘සුකිච්ඡරූපාවතිමෙ මනුස්සා, කරොන්ති පාපං උපධීසු රත්තා;

ගච්ඡන්ති තෙ බහුජනසන්නිවාසං, නිරයං අවීචිං කටුකං භයානක’’න්ති.

ඉදං සංකිලෙසභාගියං සුත්තං.

‘‘ඵලං වෙ [පස්ස අ. නි. 4.68] කදලිං හන්ති, ඵලං වෙළුං ඵලං නළං;

සක්කාරො කාපුරිසං හන්ති, ගබ්භො අස්සතරිං යථා’’ති.

ඉදං සංකිලෙසභාගියං සුත්තං.

‘‘කොධමක්ඛගරු භික්ඛු, ලාභසක්කාරගාරවො [ලාභසක්කාරකාරණා (සී. ක.) පස්ස අ. නි. 4.43];

සුඛෙත්තෙ පූතිබීජංව, සද්ධම්මෙ න විරූහතී’’ති.

ඉදං සංකිලෙසභාගියං සුත්තං.

91. ‘‘ඉධාහං, භික්ඛවෙ, එකච්චං පුග්ගලං පදුට්ඨචිත්තං එවං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි, (යථා ඛො අයං පුග්ගලො ඉරියති, යඤ්ච පටිපදං පටිපන්නො, යඤ්ච මග්ගං සමාරූළ්හො) [( ) නත්ථි අ. නි. 1.43-44; ඉතිවු. 20]. ඉමම්හි චායං සමයෙ කාලං කරෙය්‍ය, යථාභතං නික්ඛිත්තො, එවං නිරයෙ. තං කිස්ස හෙතු? චිත්තං හිස්ස, භික්ඛවෙ, පදුට්ඨං [පදොසිතං (සී. ක.) අ. නි. 1.43; ඉතිවු. 20 පස්සිතබ්බං], චෙතොපදොසහෙතු [චිත්තපදොසහෙතු (සී. ක.)] ඛො පන, භික්ඛවෙ, එවමිධෙකච්චෙ සත්තා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජන්තී’’ති. එතමත්ථං භගවා අවොච, තත්ථෙතං ඉති වුච්චති –

‘‘පදුට්ඨචිත්තං ඤත්වාන, එකච්චං ඉධ පුග්ගලං;

එතමත්ථඤ්ච බ්‍යාකාසි, බුද්ධො [සත්ථා (සී. ක.)] භික්ඛූන සන්තිකෙ;

ඉමම්හි චායං සමයෙ, කාලං කයිරාථ පුග්ගලො;

නිරයං උපපජ්ජෙය්‍ය, චිත්තං හිස්ස පදූසිතං;

චෙතොපදොසහෙතු හි, සත්තා ගච්ඡන්ති දුග්ගතිං.

යථාභතං නික්ඛිපෙය්‍ය, එවමෙව තථාවිධො;

කායස්ස භෙදා දුප්පඤ්ඤො, නිරයං සොපපජ්ජතී’’ති.

අයම්පි අත්ථො වුත්තො භගවතා ඉති මෙ සුතන්ති.

ඉදං සංකිලෙසභාගියං සුත්තං.

‘‘සචෙ භායථ දුක්ඛස්ස, සචෙ වො දුක්ඛමප්පියං;

මාකත්ථ පාපකං කම්මං, ආවි [ආවී (සී.) පස්ස උදා. 44] වා යදි වා රහො.

‘‘සචෙ ච පාපකං කම්මං, කරිස්සථ කරොථ වා;

න වො දුක්ඛා පමුත්‍යත්ථි, උපෙච්චපි පලායත’’න්ති.

ඉදං සංකිලෙසභාගියං සුත්තං.

‘‘අධම්මෙන ධනං ලද්ධා, මුසාවාදෙන චූභයං;

මමෙති බාලා මඤ්ඤන්ති, තං කථං නු භවිස්සති.

‘‘අන්තරායා සු භවිස්සන්ති, සම්භතස්ස විනස්සති;

මතා සග්ගං න ගච්ඡන්ති, නනු එත්තාවතා හතා’’ති.

ඉදං සංකිලෙසභාගියං සුත්තං.

‘‘කථං ඛණති අත්තානං, කථං මිත්තෙහි ජීරති;

කථං විවට්ටතෙ ධම්මා, කථං සග්ගං න ගච්ඡති.

‘‘ලොභා ඛණති අත්තානං, ලුද්ධො මිත්තෙහි ජීරති;

ලොභා විවට්ටතෙ ධම්මා, ලොභා සග්ගං න ගච්ඡතී’’ති.

ඉදං සංකිලෙසභාගියං සුත්තං.

‘‘චරන්ති බාලා දුම්මෙධා, අමිත්තෙනෙව අත්තනා;

කරොන්තා පාපකං කම්මං, යං හොති කටුකප්ඵලං [කටකං ඵලං (ක.) පස්ස ධ. ප. 66].

‘‘න තං කම්මං කතං සාධු, යං කත්වා අනුතප්පති;

යස්ස අස්සුමුඛො රොදං, විපාකං පටිසෙවතී’’ති.

ඉදං සංකිලෙසභාගියං සුත්තං.

‘‘දුක්කරං දුත්තිතික්ඛඤ්ච, අබ්‍යත්තෙන ච [අවියත්තෙන (සී. ක.) පස්ස සං. නි. 1.17] සාමඤ්ඤං;

බහූ හි තත්ථ සම්බාධා, යත්ථ බාලො විසීදති.

‘‘යො හි අත්ථඤ්ච ධම්මඤ්ච, භාසමානෙ තථාගතෙ;

මනං පදොසයෙ බාලො, මොඝං ඛො තස්ස ජීවිතං.

‘‘එතඤ්චාහං අරහාමි, දුක්ඛඤ්ච ඉතො ච පාපියතරං භන්තෙ;

යො අප්පමෙය්‍යෙසු තථාගතෙසු, චිත්තං පදොසෙමි අවීතරාගො’’ති.

ඉදං සංකිලෙසභාගියං සුත්තං.

‘‘අප්පමෙය්‍යං පමිනන්තො, කොධ විද්වා විකප්පයෙ;

අප්පමෙය්‍යං පමායිනං [පමායන්තං (සී. ක.) පස්ස සං. නි. 1.179], නිවුතං තං මඤ්ඤෙ අකිස්සව’’න්ති.

ඉදං සංකිලෙසභාගියං සුත්තං.

‘‘පුරිසස්ස හි ජාතස්ස, කුඨාරී [කුධාරී (ක.) පස්ස සං. නි. 1.180] ජායතෙ මුඛෙ;

යාය ඡින්දති අත්තානං, බාලො දුබ්භාසිතං භණං.

‘‘න හි සත්ථං සුනිසිතං, විසං හලාහලං ඉව;

එවං විරද්ධං පාතෙති, වාචා දුබ්භාසිතා යථා’’ති.

ඉදං සංකිලෙසභාගියං සුත්තං.

92. ‘‘යො නින්දියං පසංසති, තං වා නින්දති යො පසංසියො;

විචිනාති මුඛෙන සො කලිං, කලිනා තෙන සුඛං න වින්දති.

‘‘අප්පමත්තො අයං කලි, යො අක්ඛෙසු ධනපරාජයො;

සබ්බස්සාපි සහාපි අත්තනා, අයමෙව මහන්තතරො [මහත්තරො (ක.) පස්ස අ. නි. 4.3; සං. නි. 1.180] කලි;

යො සුගතෙසු මනං පදොසයෙ.

‘‘සතං සහස්සානං නිරබ්බුදානං, ඡත්තිංසතී පඤ්ච ච අබ්බුදානි;

යමරියගරහී නිරයං උපෙති, වාචං මනඤ්ච පණිධාය පාපක’’න්ති.

ඉදං සංකිලෙසභාගියං සුත්තං.

‘‘යො ලොභගුණෙ අනුයුත්තො, සො වචසා [වචසා ච (ක.) පස්ස සු. නි. 668] පරිභාසති අඤ්ඤෙ;

අස්සද්ධො කදරියො [අනරියො (සී. ක.)] අවදඤ්ඤූ, මච්ඡරි පෙසුණියං අනුයුත්තො.

‘‘මුඛදුග්ග විභූත අනරිය, භූනහු පාපක දුක්කටකාරි;

පුරිසන්ත කලී අවජාතපුත්ත [අවජාතකපුත්ත (සී. ක.) පස්ස සු. නි. 669], මා බහුභාණිධ නෙරයිකොසි.

‘‘රජමාකිරසී අහිතාය, සන්තෙ ගරහසි කිබ්බිසකාරී;

බහූනි දුච්චරිතානි චරිත්වා, ගච්ඡසි ඛො පපතං චිරරත්ත’’න්ති.

ඉදං සංකිලෙසභාගියං සුත්තං.

තත්ථ කතමං වාසනාභාගියං සුත්තං?

‘‘මනොපුබ්බඞ්ගමා ධම්මා, මනොසෙට්ඨා මනොමයා;

මනසා චෙ පසන්නෙන, භාසති වා කරොති වා;

තතො නං සුඛමන්වෙති, ඡායාව අනපායිනී’’ති [අනුපායිනීති (ක.) පස්ස ධ. ප. 2].

ඉදං වාසනාභාගියං සුත්තං.

93. මහානාමො සක්කො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘ඉදං, භන්තෙ, කපිලවත්ථු ඉද්ධඤ්චෙව ඵීතඤ්ච බාහුජඤ්ඤං [බහුජනං (සී. ක.) පස්ස සං. නි. 5.1018] ආකිණ්ණමනුස්සං සම්බාධබ්‍යූහං, සො ඛො අහං, භන්තෙ, භගවන්තං වා පයිරුපාසිත්වා මනොභාවනීයෙ වා භික්ඛූ සායන්හසමයං කපිලවත්ථුං පවිසන්තො භන්තෙනපි හත්ථිනා සමාගච්ඡාමි, භන්තෙනපි අස්සෙන සමාගච්ඡාමි, භන්තෙනපි රථෙන සමාගච්ඡාමි, භන්තෙනපි සකටෙන සමාගච්ඡාමි, භන්තෙනපි පුරිසෙන සමාගච්ඡාමි, තස්ස මය්හං, භන්තෙ, තස්මිං සමයෙ මුස්සතෙව භගවන්තං ආරබ්භ සති, මුස්සති ධම්මං ආරබ්භ සති, මුස්සති සඞ්ඝං ආරබ්භ සති. තස්ස මය්හං, භන්තෙ, එවං හොති ‘ඉමම්හි චාහං සායන්හසමයෙ කාලං කරෙය්‍යං, කා මය්හං [මමස්ස (සී. ක.) පස්ස සං. නි. 5.1018] ගති, කො අභිසම්පරායො’’’ති.

‘‘මා භායි, මහානාම, මා භායි, මහානාම, අපාපකං තෙ මරණං භවිස්සති, අපාපිකා [අපාපිකා තෙ (සී.)] කාලඞ්කිරියා. චතූහි ඛො, මහානාම, ධම්මෙහි සමන්නාගතො අරියසාවකො නිබ්බානනින්නො හොති නිබ්බානපොණො නිබ්බානපබ්භාරො. කතමෙහි චතූහි? ඉධ, මහානාම, අරියසාවකො බුද්ධෙ අවෙච්චප්පසාදෙන සමන්නාගතො හොති, ඉතිපි සො භගවා අරහං…පෙ… බුද්ධො භගවාති. ධම්මෙ…පෙ… සඞ්ඝෙ…පෙ… අරියකන්තෙහි සීලෙහි සමන්නාගතො හොති අඛණ්ඩෙහි…පෙ… සමාධිසංවත්තනිකෙහි. සෙය්‍යථාපි, මහානාම, රුක්ඛො පාචීනනින්නො පාචීනපොණො පාචීනපබ්භාරො, සො මූලච්ඡින්නො [මූලෙහි ඡින්නො (සී. ක.)] කතමෙන පපතෙය්‍යා’’ති? ‘‘යෙන, භන්තෙ, නින්නො යෙන පොණො යෙන පබ්භාරො’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහානාම, ඉමෙහි චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො අරියසාවකො නිබ්බානනින්නො හොති නිබ්බානපොණො නිබ්බානපබ්භාරො. මා භායි, මහානාම, මා භායි, මහානාම, අපාපකං තෙ මරණං භවිස්සති, අපාපිකා කාලඞ්කිරියා’’ති.

ඉදං වාසනාභාගියං සුත්තං.

‘‘සුඛකාමානි භූතානි, යො දණ්ඩෙන න හිංසති;

අත්තනො සුඛමෙසානො, පෙච්ච සො ලභතෙ සුඛ’’න්ති.

ඉදං වාසනාභාගියං සුත්තං.

‘‘ගුන්නඤ්චෙ තරමානානං, උජුං ගච්ඡති පුඞ්ගවො;

සබ්බා තා උජුං ගච්ඡන්ති, නෙත්තෙ උජුං ගතෙ සති.

‘‘එවමෙව මනුස්සෙසු, යො හොති සෙට්ඨසම්මතො;

සො සචෙ [සො චෙව (සී.) පස්ස (සී.) පස්ස අ. නි. 4.70] ධම්මං චරති, පගෙව ඉතරා පජා;

සබ්බං රට්ඨං සුඛං සෙති, රාජා චෙ හොති ධම්මිකො’’ති.

ඉදං වාසනාභාගියං සුත්තං.

94. භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන සම්බහුලා භික්ඛූ භගවතො චීවරකම්මං කරොන්ති ‘‘නිට්ඨිතචීවරො භගවා තෙමාසච්චයෙන චාරිකං පක්කමිස්සතී’’ති. තෙන ඛො පන සමයෙන ඉසිදත්තපුරාණා ථපතයො සාකෙතෙ [සාධුකෙ (සං. නි. 5.1002)] පටිවසන්ති කෙනචි දෙව කරණීයෙන. අස්සොසුං ඛො ඉසිදත්තපුරාණා ථපතයො ‘‘සම්බහුලා කිර භික්ඛූ භගවතො චීවරකම්මං කරොන්ති. නිට්ඨිතචීවරො භගවා තෙමාසච්චයෙන චාරිකං පක්කමිස්සතී’’ති.

අථ ඛො ඉසිදත්තපුරාණා ථපතයො මග්ගෙ පුරිසං ඨපෙසුං ‘‘යදා ත්වං අම්භො පුරිස පස්සෙය්‍යාසි භගවන්තං ආගච්ඡන්තං අරහන්තං සම්මාසම්බුද්ධං, අථ අම්හාකං ආරොචෙය්‍යාසී’’ති. ද්වීහතීහං ඨිතො ඛො සො පුරිසො අද්දස භගවන්තං දූරතොව ආගච්ඡන්තං, දිස්වාන යෙන ඉසිදත්තපුරාණා ථපතයො තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා ඉසිදත්තපුරාණෙ ථපතයො එතදවොච ‘‘අයං සො භන්තෙ [අයං භන්තෙ (සී. ක.) පස්ස සං. නි. 5.1002] භගවා ආගච්ඡති අරහං සම්මාසම්බුද්ධො, යස්සදානි කාලං මඤ්ඤථා’’ති.

අථ ඛො ඉසිදත්තපුරාණා ථපතයො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු, උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා භගවන්තං පිට්ඨිතො පිට්ඨිතො අනුබන්ධිංසු. අථ ඛො භගවා මග්ගා ඔක්කම්ම යෙන අඤ්ඤතරං රුක්ඛමූලං තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. ඉසිදත්තපුරාණා ථපතයො භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු, එකමන්තං නිසින්නා ඛො ඉසිදත්තපුරාණා ථපතයො භගවන්තං එතදවොචුං –

‘‘යදා මයං භන්තෙ භගවන්තං සුණොම ‘සාවත්ථියා කොසලෙසු චාරිකං පක්කමිස්සතී’ති, හොති නො තස්මිං සමයෙ අනත්තමනතා හොති දොමනස්සං ‘දූරෙ නො භගවා භවිස්සතී’ති. යදා පන මයං භන්තෙ භගවන්තං සුණොම ‘සාවත්ථියා කොසලෙසු චාරිකං පක්කන්තො’ති, හොති නො තස්මිං සමයෙ අනත්තමනතා හොති දොමනස්සං ‘දූරෙ නො භගවා’ති…පෙ….

‘‘යදා පන මයං භන්තෙ භගවන්තං සුණොම ‘කාසීසු මගධෙසු [කාසීහි මාගධෙ (සං. නි. 5.1002)] චාරිකං පක්කමිස්සතී’ති, හොති නො තස්මිං සමයෙ අනත්තමනතා හොති දොමනස්සං ‘දූරෙ නො භගවා භවිස්සතී’ති. යදා පන මයං භන්තෙ භගවන්තං සුණොම ‘කාසීසු මගධෙසු චාරිකං පක්කන්තො’ති, අනප්පකා නො තස්මිං සමයෙ අනත්තමනතා හොති අනප්පකං දොමනස්සං ‘දූරෙ නො භගවා’ති.

‘‘යදා පන මයං භන්තෙ භගවන්තං සුණොම ‘මගධෙසු කාසීසු චාරිකං පක්කමිස්සතී’ති, හොති නො තස්මිං සමයෙ අත්තමනතා හොති සොමනස්සං ‘ආසන්නෙ නො භගවා භවිස්සතී’ති. යදා පන මයං භන්තෙ භගවන්තං සුණොම ‘මගධෙසු කාසීසු චාරිකං පක්කන්තො’ති, හොති නො තස්මිං සමයෙ අත්තමනතා හොති සොමනස්සං ‘ආසන්නෙ නො භගවා’ති…පෙ….

‘‘යදා පන මයං භන්තෙ භගවන්තං සුණොම ‘කොසලෙසු සාවත්ථිං [සාවත්ථියං (සී. ක.)] චාරිකං පක්කමිස්සතී’ති. හොති නො තස්මිං සමයෙ අත්තමනතා හොති සොමනස්සං ‘ආසන්නෙ නො භගවා භවිස්සතී’ති.

‘‘යදා පන මයං භන්තෙ භගවන්තං සුණොම ‘සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ’ති හොති අනප්පකා නො තස්මිං සමයෙ අත්තමනතා, හොති අනප්පකං සොමනස්සං ‘ආසන්නෙ නො භගවා’’’ති.

‘‘තස්මාතිහ, ථපතයො, සම්බාධො ඝරාවාසො රජාපථො, අබ්භොකාසො පබ්බජ්ජා, අලඤ්ච පන වො, ථපතයො, අප්පමාදායා’’ති. ‘‘අත්ථි ඛො නො, භන්තෙ, එතම්හා සම්බාධා අඤ්ඤො සම්බාධො සම්බාධතරො චෙව සම්බාධසඞ්ඛාතතරො චා’’ති? ‘‘කතමො පන වො, ථපතයො, එතම්හා සම්බාධා අඤ්ඤො සම්බාධො සම්බාධතරො චෙව සම්බාධසඞ්ඛාතතරො චා’’ති?

‘‘ඉධ මයං, භන්තෙ, යදා රාජා පසෙනදි කොසලො උය්‍යානභූමිං නිය්‍යාතුකාමො [ගන්තුකාමො (සී. ක.) පස්ස සං. නි. 5.1002] හොති, යෙ තෙ රඤ්ඤො පසෙනදිස්ස කොසලස්ස නාගා ඔපවය්හා, තෙ කප්පෙත්වා යා තා රඤ්ඤො පසෙනදිස්ස කොසලස්ස පජාපතියො පියා මනාපා, තා [තාසං (සී. ක.)] එකං පුරතො එකං පච්ඡතො නිසීදාපෙම, තාසං ඛො පන, භන්තෙ, භගිනීනං එවරූපො ගන්ධො හොති. සෙය්‍යථාපි නාම ගන්ධකරණ්ඩකස්ස තාවදෙව විවරියමානස්ස, යථා තං රාජකඤ්ඤානං [රාජාරහෙන (සී. ක.)] ගන්ධෙන විභූසිතානං. තාසං ඛො පන, භන්තෙ, භගිනීනං එවරූපො කායසම්ඵස්සො හොති, සෙය්‍යථාපි නාම තූලපිචුනො වා කප්පාහපිචුනො වා, යථා තං රාජකඤ්ඤානං සුඛෙධිතානං. තස්මිං ඛො පන, භන්තෙ, සමයෙ නාගොපි රක්ඛිතබ්බො හොති. තාපි භගිනියො රක්ඛිතබ්බා හොති. අත්තාපි රක්ඛිතබ්බා හොති. න ඛො පන මයං, භන්තෙ, අභිජානාම තාසු භගීනිසු පාපකං චිත්තං ඤප්පාදෙන්තා, අයං ඛො නො, භන්තෙ, එතම්හා සම්බාධා අඤ්ඤො සම්බාධො සම්බාධතරො චෙව සම්බාධසඞ්ඝාතතරො චාති.

‘‘තස්මාතිහ, ථපතයො, සම්බාධො ඝරාවාසො රජාපථො, අබ්භොකාසො පබ්බජ්ජා. අලඤ්ච පන වො, ථපතයො, අප්පමාදාය. චතූහි ඛො ථපතයො, ධම්මෙහි සමන්නාගතො අරියසාවකො සොතාපන්නො හොති අවිනිපාතධම්මො නියතො සම්බොධිපරායණො.

‘‘කතමෙහි චතූහි? ඉධ, ථපතයො, සුතවා අරියසාවකො බුද්ධෙ අවෙච්චප්පසාදෙන සමන්නාගතො හොති ඉතිපි සො භගවා අරහං…පෙ… බුද්ධො භගවාති, ධම්මෙ…පෙ… සඞ්ඝෙ…පෙ… විගතමලමච්ඡෙරෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති, මුත්තචාගො පයතපාණි වොස්සග්ගරතො යාචයොගො දානසංවිභාගරතො අප්පටිවිභත්තං. ඉමෙහි ඛො, ථපතයො, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො අරියසාවකො සොතාපන්නො හොති අවිනිපාතධම්මො නියතො සම්බොධිපරායණො.

‘‘තුම්හෙ ඛො, ථපතයො, බුද්ධෙ අවෙච්චප්පසාදෙන සමන්නාගතා ඉතිපි සො භගවා අරහං…පෙ… බුද්ධො භගවාති, ධම්මෙ…පෙ… සඞ්ඝෙ…පෙ… යං ඛො පන කිඤ්චි කුලෙ දෙය්‍යධම්මං, සබ්බං තං අප්පටිවිභත්තං සීලවන්තෙහි කල්‍යාණධම්මෙහි, තං කිං මඤ්ඤථ, ථපතයො, කතිවිධා තෙ කොසලෙසු මනුස්සා යෙ තුම්හාකං සමසමා යදිදං දානසංවිභාගෙහී’’ති? ‘‘ලාභා නො, භන්තෙ, සුලද්ධං නො, භන්තෙ, යෙසං නො භගවා එවං පජානාතී’’ති.

ඉදං වාසනාභාගියං සුත්තං.

95. ‘‘එකපුප්ඵං චජිත්වාන [යජිත්වාන (ක.) පස්ස ථෙරගා. 96], සහස්සං කප්පකොටියො;

දෙවෙ චෙව මනුස්සෙ ච, සෙසෙන පරිනිබ්බුතො’’ති.

ඉදං වාසනාභාගියං සුත්තං.

‘‘අස්සත්ථෙ හරිතොභාසෙ, සංවිරූළ්හම්හි පාදපෙ;

එකං බුද්ධගතං [බුද්ධකතං (ක.) පස්ස ථෙරගා. 217] සඤ්ඤං, අලභිංත්ථං [අලභිංහං (සී. ක.)] පතිස්සතො.

‘‘අජ්ජ තිංසං තතො කප්පා, නාභිජානාමි දුග්ගතිං;

තිස්සො විජ්ජා සච්ඡිකතා, තස්සා සඤ්ඤාය වාසනා’’ති.

ඉදං වාසනාභාගියං සුත්තං.

‘‘පිණ්ඩාය කොසලං පුරං, පාවිසි අග්ගපුග්ගලො;

අනුකම්පකො පුරෙභත්තං, තණ්හානිඝාතකො මුනි.

‘‘පුරිසස්ස වටංසකො හත්ථෙ, සබ්බපුප්ඵෙහිලඞ්කතො;

සො අද්දසාසි සම්බුද්ධං, භික්ඛුසඞ්ඝපුරක්ඛතං.

‘‘පවිසන්තං රාජමග්ගෙන, දෙවමානුසපූජිතං;

හට්ඨො චිත්තං පසාදෙත්වා, සම්බුද්ධමුපසඞ්කමි.

‘‘සො තං වටංසකං සුරභිං, වණ්ණවන්තං මනොරමං;