2. විචයහාරසම්පාතො

53. තත්ථ කතමො විචයො හාරසම්පාතො? තත්ථ තණ්හා දුවිධා කුසලාපි අකුසලාපි. අකුසලා සංසාරගාමිනී, කුසලා අපචයගාමිනී පහානතණ්හා. මානොපි දුවිධො කුසලොපි අකුසලොපි. යං මානං නිස්සාය මානං පජහති, අයං මානො කුසලො. යො පන මානො දුක්ඛං නිබ්බත්තයති, අයං මානො අකුසලො. තත්ථ යං නෙක්ඛම්මසිතං දොමනස්සං කුදාස්සුනාමාහං තං ආයතනං සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරිස්සං යං අරියා සන්තං ආයතනං සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරන්තීති තස්ස උප්පජ්ජති පිහා, පිහාපච්චයා දොමනස්සං, අයං තණ්හා කුසලා රාගවිරාගා චෙතොවිමුත්ති, තදාරම්මණා කුසලා අවිජ්ජාවිරාගා පඤ්ඤාවිමුත්ති.

තස්සා කො පවිචයො? අට්ඨ මග්ගඞ්ගානි සම්මාදිට්ඨි සම්මාසඞ්කප්පො සම්මාවාචා සම්මාකම්මන්තො සම්මාආජීවො සම්මාවායාමො සම්මාසති සම්මාසමාධි. සො කත්ථ දට්ඨබ්බො? චතුත්ථෙ ඣානෙ පාරමිතාය. චතුත්ථෙ හි ඣානෙ අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතං චිත්තං භාවයති පරිසුද්ධං පරියොදාතං අනඞ්ගණං විගතූපක්කිලෙසං මුදු කම්මනියං ඨිතං ආනෙඤ්ජප්පත්තං. සො තත්ථ අට්ඨවිධං අධිගච්ඡති ඡ අභිඤ්ඤා ද්වෙ ච විසෙසෙ, තං චිත්තං යතො පරිසුද්ධං, තතො පරියොදාතං, යතො පරියොදාතං, තතො අනඞ්ගණං, යතො අනඞ්ගණං, තතො විගතූපක්කිලෙසං, යතො විගතූපක්කිලෙසං, තතො මුදු, යතො මුදු, තතො කම්මනියං, යතො කම්මනියං, තතො ඨිතං, යතො ඨිතං, තතො ආනෙඤ්ජප්පත්තං. තත්ථ අඞ්ගණා ච උපක්කිලෙසා ච තදුභයං තණ්හාපක්ඛො. යා ච ඉඤ්ජනා යා ච චිත්තස්ස අට්ඨිති, අයං දිට්ඨිපක්ඛො.

චත්තාරි ඉන්ද්‍රියානි දුක්ඛින්ද්‍රියං දොමනස්සින්ද්‍රියං සුඛින්ද්‍රියං සොමනස්සින්ද්‍රියඤ්ච චතුත්ථජ්ඣානෙ නිරුජ්ඣන්ති, තස්ස උපෙක්ඛින්ද්‍රියං අවසිට්ඨං භවති. සො උපරිමං සමාපත්තිං සන්තතො මනසිකරොති, තස්ස උපරිමං සමාපත්තිං සන්තතො මනසිකරොතො චතුත්ථජ්ඣානෙ ඔළාරිකා සඤ්ඤා සණ්ඨහති උක්කණ්ඨා ච පටිඝසඤ්ඤා, සො සබ්බසො රූපසඤ්ඤානං සමතික්කමා පටිඝසඤ්ඤානං අත්ථඞ්ගමා නානත්තසඤ්ඤානං අමනසිකාරා ‘‘අනන්තං ආකාස’’න්ති ආකාසානඤ්චායතනසමාපත්තිං සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. අභිඤ්ඤාභිනීහාරො රූපසඤ්ඤා වොකාරො නානත්තසඤ්ඤා සමතික්කමති පටිඝසඤ්ඤා චස්ස අබ්භත්ථං ගච්ඡති, එවං සමාධි තස්ස සමාහිතස්ස ඔභාසො අන්තරධායති දස්සනඤ්ච රූපානං, සො සමාධි ඡළඞ්ගසමන්නාගතො පච්චවෙක්ඛිතබ්බො. අනභිජ්ඣාසහගතං මෙ මානසං සබ්බලොකෙ, අබ්‍යාපන්නං මෙ චිත්තං සබ්බසත්තෙසු, ආරද්ධං මෙ වීරියං පග්ගහිතං, පස්සද්ධො මෙ කායො අසාරද්ධො, සමාහිතං මෙ චිත්තං අවික්ඛිත්තං, උපට්ඨිතා මෙ සති අසම්මුට්ඨා [අප්පම්මුට්ඨා (සී.)], තත්ථ යඤ්ච අනභිජ්ඣාසහගතං මානසං සබ්බලොකෙ යඤ්ච අබ්‍යාපන්නං චිත්තං සබ්බසත්තෙසු යඤ්ච ආරද්ධං වීරියං පග්ගහිතං යඤ්ච සමාහිතං චිත්තං අවික්ඛිත්තං, අයං සමථො. යො පස්සද්ධො කායො අසාරද්ධො, අයං සමාධිපරික්ඛාරො. යා උපට්ඨිතා සති අසම්මුට්ඨා අයං විපස්සනා.

54. සො සමාධි පඤ්චවිධෙන වෙදිතබ්බො. අයං සමාධි ‘‘පච්චුප්පන්නසුඛො’’ති ඉතිස්ස පච්චත්තමෙව ඤාණදස්සනං පච්චුපට්ඨිතං භවති, අයං සමාධි ‘‘ආයතිං සුඛවිපාකො’’ති ඉතිස්ස පච්චත්තමෙව ඤාණදස්සනං පච්චුපට්ඨිතං භවති, අයං සමාධි ‘‘අරියො නිරාමිසො’’ති ඉතිස්ස පච්චත්තමෙව ඤාණදස්සනං පච්චුපට්ඨිතං භවති, අයං සමාධි ‘‘අකාපුරිසසෙවිතො’’ති ඉතිස්ස පච්චත්තමෙව ඤාණදස්සනං පච්චුපට්ඨිතං භවති, අයං සමාධි ‘‘සන්තො චෙව පණීතො ච පටිප්පස්සද්ධිලද්ධො ච එකොදිභාවාධිගතො ච න සසඞ්ඛාරනිග්ගය්හවාරිතගතො [සසඞ්ඛාරනිග්ගය්හවාරිතවතො (සී.), සසඞ්ඛාරනිග්ගය්හවාරිවාවටො (ක.)] චා’’ති ඉතිස්ස පච්චත්තමෙව ඤාණදස්සනං පච්චුපට්ඨිතං භවති. තං ඛො පනිමං සමාධිං ‘‘සතො සමාපජ්ජාමි සතො වුට්ඨහාමී’’ති ඉතිස්ස පච්චත්තමෙව ඤාණදස්සනං පච්චුපට්ඨිතං භවති. තත්ථ යො ච සමාධි පච්චුප්පන්නසුඛො යො ච සමාධි ආයතිං සුඛවිපාකො අයං සමථො. යො ච සමාධි අරියො නිරාමිසො, යො ච සමාධි අකාපුරිසසෙවිතො, යො ච සමාධි සන්තො චෙව පණීතො පටිප්පස්සද්ධිලද්ධො ච එකොදිභාවාධිගතො ච න සසඞ්ඛාරනිග්ගය්හවාරිතගතො ච යඤ්චාහං තං ඛො පනිමං සමාධිං සතො සමාපජ්ජාමි සතො වුට්ඨහාමීති, අයං විපස්සනා.

සො සමාධි පඤ්චවිධෙන වෙදිතබ්බො පීතිඵරණතා සුඛඵරණතා චෙතොඵරණතා ආලොකඵරණතා පච්චවෙක්ඛණානිමිත්තං. තත්ථ යො ච පීතිඵරණො යො ච සුඛඵරණො යො ච චෙතොඵරණො, අයං සමථො. යො ච ආලොකඵරණො යඤ්ච පච්චවෙක්ඛණානිමිත්තං. අයං විපස්සනා.

55. දස කසිණායතනානි පථවීකසිණං ආපොකසිණං තෙජොකසිණං වායොකසිණං නීලකසිණං පීතකසිණං ලොහිතකසිණං ඔදාතකසිණං ආකාසකසිණං විඤ්ඤාණකසිණං. තත්ථ යඤ්ච පථවීකසිණං යඤ්ච ආපොකසිණං එවං සබ්බං, යඤ්ච ඔදාතකසිණං. ඉමානි අට්ඨ කසිණානි සමථො. යඤ්ච ආකාසකසිණං යඤ්ච විඤ්ඤාණකසිණං, අයං විපස්සනා. එවං සබ්බො අරියො මග්ගො යෙන යෙන ආකාරෙන වුත්තො, තෙන තෙන සමථවිපස්සනෙන යොජයිතබ්බො. තෙ තීහි ධම්මෙහි සඞ්ගහිතා අනිච්චතාය දුක්ඛතාය අනත්තතාය. සො සමථවිපස්සනං භාවයමානො තීණි විමොක්ඛමුඛානි භාවයති. තීණි විමොක්ඛමුඛානි භාවයන්තො තයො ඛන්ධෙ භාවයති. තයො ඛන්ධෙ භාවයන්තො අරියං අට්ඨඞ්ගිකං මග්ගං භාවයති.

රාගචරිතො පුග්ගලො අනිමිත්තෙන විමොක්ඛමුඛෙන නිය්‍යාති [නීයාති (සී.)] අධිචිත්තසික්ඛාය සික්ඛන්තො ලොභං අකුසලමූලං පජහන්තො සුඛවෙදනීයං ඵස්සං අනුපගච්ඡන්තො සුඛං වෙදනං පරිජානන්තො රාගමලං පවාහෙන්තො රාගරජං නිද්ධුනන්තො රාගවිසං වමෙන්තො රාගග්ගිං නිබ්බාපෙන්තො රාගසල්ලං උප්පාටෙන්තො රාගජටං විජටෙන්තො. දොසචරිතො පුග්ගලො අප්පණිහිතෙන විමොක්ඛමුඛෙන නිය්‍යාති අධිසීලසික්ඛාය සික්ඛන්තො දොසං අකුසලමූලං පජහන්තො දුක්ඛවෙදනීයං ඵස්සං අනුපගච්ඡන්තො දුක්ඛවෙදනං පරිජානන්තො දොසමලං පවාහෙන්තො දොසරජං නිද්ධුනන්තො දොසවිසං වමෙන්තො දොසග්ගිං නිබ්බාපෙන්තො දොසසල්ලං උප්පාටෙන්තො දොසජටං විජටෙන්තො. මොහචරිතො පුග්ගලො සුඤ්ඤතවිමොක්ඛමුඛෙන නිය්‍යාති අධිපඤ්ඤාසික්ඛාය සික්ඛන්තො මොහං අකුසලමූලං පජහන්තො අදුක්ඛමසුඛවෙදනීයං ඵස්සං අනුපගච්ඡන්තො අදුක්ඛමසුඛං වෙදනං පරිජානන්තො මොහමලං පවාහෙන්තො මොහරජං නිද්ධුනන්තො මොහවිසං වමෙන්තො මොහග්ගිං නිබ්බාපෙන්තො මොහසල්ලං උප්පාටෙන්තො මොහජටං විජටෙන්තො.

තත්ථ සුඤ්ඤතවිමොක්ඛමුඛං පඤ්ඤාක්ඛන්ධො, අනිමිත්තවිමොක්ඛමුඛං සමාධික්ඛන්ධො, අප්පණිහිතවිමොක්ඛමුඛං සීලක්ඛන්ධො. සො තීණි විමොක්ඛමුඛානි භාවයන්තො තයො ඛන්ධෙ භාවයති, තයො ඛන්ධෙ භාවයන්තො අරියං අට්ඨඞ්ගිකං මග්ගං භාවයති. තත්ථ යා ච සම්මාවාචා යො ච සම්මාකම්මන්තො යො ච සම්මාආජීවො, අයං සීලක්ඛන්ධො, යො ච සම්මාවායාමො යා ච සම්මාසති යො ච සම්මාසමාධි, අයං සමාධික්ඛන්ධො, යා ච සම්මාදිට්ඨි යො ච සම්මාසඞ්කප්පො, අයං පඤ්ඤාක්ඛන්ධො.

තත්ථ සීලක්ඛන්ධො ච සමාධික්ඛන්ධො ච සමථො, පඤ්ඤාක්ඛන්ධො විපස්සනා. යො සමථවිපස්සනං භාවෙති, තස්ස ද්වෙ භවඞ්ගානි භාවනං ගච්ඡන්ති කායො චිත්තඤ්ච, භවනිරොධගාමිනී පටිපදා ද්වෙ පදානි සීලං සමාධි ච. සො හොති භික්ඛු භාවිතකායො භාවිතසීලො භාවිතචිත්තො භාවිතපඤ්ඤො. කායෙ භාවියමානෙ ද්වෙ ධම්මා භාවනං ගච්ඡන්ති සම්මාකම්මන්තො සම්මාවායාමො ච, සීලෙ භාවියමානෙ ද්වෙ ධම්මා භාවනං ගච්ඡන්ති සම්මාවාචා සම්මාආජීවො ච, චිත්තෙ භාවියමානෙ ද්වෙ ධම්මා භාවනං ගච්ඡන්ති සම්මාසති සම්මාසමාධි ච, පඤ්ඤාය භාවියමානාය ද්වෙ ධම්මා භාවනං ගච්ඡන්ති සම්මාදිට්ඨි සම්මාසඞ්කප්පො ච.

තත්ථ යො ච සම්මාකම්මන්තො යො ච සම්මාවායාමො සියා කායිකො සියා චෙතසිකො, තත්ථ යො කායසඞ්ගහො, සො කායෙ භාවිතෙ භාවනං ගච්ඡති, යො චිත්තසඞ්ගහො, සො චිත්තෙ භාවිතෙ භාවනං ගච්ඡති. සො සමථවිපස්සනං භාවයන්තො පඤ්චවිධං අධිගමං ගච්ඡති [අධිගච්ඡති (සී.)] ඛිප්පාධිගමො ච හොති, විමුත්තාධිගමො ච හොති, මහාධිගමො ච හොති, විපුලාධිගමො ච හොති, අනවසෙසාධිගමො ච හොති. තත්ථ සමථෙන ඛිප්පාධිගමො ච මහාධිගමො ච විපුලාධිගමො ච හොති, විපස්සනාය විමුත්තාධිගමො ච අනවසෙසාධිගමො ච හොති.

56. තත්ථ යො දෙසයති, සො දසබලසමන්නාගතො සත්ථා ඔවාදෙන සාවකෙ න විසංවාදයති. සො තිවිධං ඉදං කරොථ ඉමිනා උපායෙන කරොථ ඉදං වො කුරුමානානං හිතාය සුඛාය භවිස්සති, සො තථා ඔවදිතො තථානුසිට්ඨො තථාකරොන්තො තථාපටිපජ්ජන්තො තං භූමිං න පාපුණිස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජති. සො තථා ඔවදිතො තථානුසිට්ඨො සීලක්ඛන්ධං අපරිපූරයන්තො තං භූමිං අනුපාපුණිස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජති. සො තථා ඔවදිතො තථානුසිට්ඨො සීලක්ඛන්ධං පරිපූරයන්තො තං භූමිං අනුපාපුණිස්සතීති ඨානමෙතං විජ්ජති.

සම්මාසම්බුද්ධස්ස තෙ සතො ඉමෙ ධම්මා අනභිසම්බුද්ධාති නෙතං ඨානං විජ්ජති. සබ්බාසවපරික්ඛීණස්ස තෙ සතො ඉමෙ ආසවා අපරික්ඛීණාති නෙතං ඨානං විජ්ජති. යස්ස තෙ අත්ථාය ධම්මො දෙසිතො, සො න නිය්‍යාති තක්කරස්ස සම්මා දුක්ඛක්ඛයායාති නෙතං ඨානං විජ්ජති. සාවකො ඛො පන තෙ ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො සාමීචිප්පටිපන්නො අනුධම්මචාරී සො පුබ්බෙන අපරං උළාරං විසෙසාධිගමං න සච්ඡිකරිස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජති.

යෙ ඛො පන ධම්මා අන්තරායිකා, තෙ පටිසෙවතො නාලං අන්තරායායාති නෙතං ඨානං විජ්ජති. යෙ ඛො පන ධම්මා අනිය්‍යානිකා, තෙ නිය්‍යන්ති තක්කරස්ස සම්මා දුක්ඛක්ඛයායාති නෙතං ඨානං විජ්ජති. යෙ ඛො පන ධම්මා නිය්‍යානිකා, තෙ නිය්‍යන්ති තක්කරස්ස සම්මා දුක්ඛක්ඛයායාති ඨානමෙතං විජ්ජති. සාවකො ඛො පන තෙ සඋපාදිසෙසො අනුපාදිසෙසං නිබ්බානධාතුං අනුපාපුණිස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජති.

දිට්ඨිසම්පන්නො මාතරං ජීවිතා වොරොපෙය්‍ය හත්ථෙහි වා පාදෙහි වා සුහතං කරෙය්‍යාති නෙතං ඨානං විජ්ජති, පුථුජ්ජනො මාතරං ජීවිතා වොරොපෙය්‍ය හත්ථෙහි වා පාදෙහි වා සුහතං කරෙය්‍යාති ඨානමෙතං විජ්ජති. එවං පිතරං, අරහන්තං, භික්ඛුං. දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො සඞ්ඝං භින්දෙය්‍ය සඞ්ඝෙ වා සඞ්ඝරාජිං ජනෙය්‍යාති නෙතං ඨානං විජ්ජති, පුථුජ්ජනො සඞ්ඝං භින්දෙය්‍ය සඞ්ඝෙ වා සඞ්ඝරාජිං ජනෙය්‍යාති ඨානමෙතං විජ්ජති, දිට්ඨිසම්පන්නො තථාගතස්ස දුට්ඨචිත්තො ලොහිතං උප්පාදෙය්‍ය, පරිනිබ්බුතස්ස වා තථාගතස්ස දුට්ඨචිත්තො ථූපං භින්දෙය්‍යාති නෙතං ඨානං විජ්ජති. පුථුජ්ජනො තථාගතස්ස දුට්ඨචිත්තො ලොහිතං උප්පාදෙය්‍ය, පරිනිබ්බුතස්ස වා තථාගතස්ස දුට්ඨචිත්තො ථූපං භින්දෙය්‍යාති ඨානමෙතං විජ්ජති. දිට්ඨිසම්පන්නො අඤ්ඤං සත්ථාරං අපදිසෙය්‍ය අපි ජීවිතහෙතූති නෙතං ඨානං විජ්ජති, පුථුජ්ජනො අඤ්ඤං සත්ථාරං අපදිසෙය්‍යාති ඨානමෙතං විජ්ජති. දිට්ඨිසම්පන්නො ඉතො බහිද්ධා අඤ්ඤං දක්ඛිණෙය්‍යං පරියෙසෙය්‍යාති නෙතං ඨානං විජ්ජති, පුථුජ්ජනො ඉතො බහිද්ධා අඤ්ඤං දක්ඛිණෙය්‍යං පරියෙසෙය්‍යාති ඨානමෙතං විජ්ජති, දිට්ඨිසම්පන්නො කුතූහලමඞ්ගලෙන සුද්ධිං පච්චෙය්‍යාති නෙතං ඨානං විජ්ජති. පුථුජ්ජනො කුතූහලමඞ්ගලෙන සුද්ධිං පච්චෙය්‍යාති ඨානමෙතං විජ්ජති.

57. ඉත්ථී රාජා චක්කවත්තී සියාති නෙතං ඨානං විජ්ජති, පුරිසො රාජා චක්කවත්තී සියාති ඨානමෙතං විජ්ජති; ඉත්ථී සක්කො දෙවානමින්දො සියාති නෙතං ඨානං විජ්ජති, පුරිසො සක්කො දෙවානමින්දො සියාති ඨානමෙතං විජ්ජති; ඉත්ථී මාරො පාපිමා සියාති නෙතං ඨානං විජ්ජති, පුරිසො මාරො පාපිමා සියාති ඨානමෙතං විජ්ජති; ඉත්ථී මහාබ්‍රහ්මා සියාති නෙතං ඨානං විජ්ජති, පුරිසො මහාබ්‍රහ්මා සියාති ඨානමෙතං විජ්ජති; ඉත්ථී තථාගතො අරහං සම්මාසම්බුද්ධො සියාති නෙතං ඨානං විජ්ජති, පුරිසො තථාගතො අරහං සම්මාසම්බුද්ධො සියාති ඨානමෙතං විජ්ජති.

ද්වෙ තථාගතා අරහන්තො සම්මාසම්බුද්ධා අපුබ්බං අචරිමං එකිස්සා ලොකධාතුයා උප්පජ්ජෙය්‍යුං වා ධම්මං වා දෙසෙය්‍යුන්ති නෙතං ඨානං විජ්ජති, එකොව තථාගතො අරහං සම්මාසම්බුද්ධො එකිස්සා ලොකධාතුයා උප්පජ්ජිස්සති වා ධම්මං වා දෙසෙස්සතීති ඨානමෙතං විජ්ජති.

තිණ්ණං දුච්චරිතානං ඉට්ඨො කන්තො පියො මනාපො විපාකො භවිස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජති, තිණ්ණං දුච්චරිතානං අනිට්ඨො අකන්තො අප්පියො අමනාපො විපාකො භවිස්සතීති ඨානමෙතං විජ්ජති. තිණ්ණං සුචරිතානං අනිට්ඨො අකන්තො අප්පියො අමනාපො විපාකො භවිස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජති, තිණ්ණං සුචරිතානං ඉට්ඨො කන්තො පියො මනාපො විපාකො භවිස්සතීති ඨානමෙතං විජ්ජති.

අඤ්ඤතරො සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා කුහකො ලපකො නෙමිත්තකො කුහනලපනනෙමිත්තකත්තං පුබ්බඞ්ගමං කත්වා පඤ්ච නීවරණෙ අප්පහාය චෙතසො උපක්කිලෙසෙ පඤ්ඤාය දුබ්බලීකරණෙ චතූසු සතිපට්ඨානෙසු අනුපට්ඨිතස්සති [අනුපට්ඨිතසති (සී.)] විහරන්තො සත්ත බොජ්ඣඞ්ගෙ අභාවයිත්වා අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුජ්ඣිස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජති, අඤ්ඤතරො සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා සබ්බදොසාපගතො පඤ්ච නීවරණෙ පහාය චෙතසො උපක්කිලෙසෙ පඤ්ඤාය දුබ්බලීකරණෙ චතූසු සතිපට්ඨානෙසු උපට්ඨිතස්සති විහරන්තො සත්ත බොජ්ඣඞ්ගෙ භාවයිත්වා අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුජ්ඣිස්සතීති ඨානමෙතං විජ්ජති. යං එත්ථ ඤාණං හෙතුසො ඨානසො අනොධිසො ඉදං වුච්චති ඨානාට්ඨානඤාණං පඨමං තථාගතබලං.

ඉති ඨානාට්ඨානගතා සබ්බෙ ඛයධම්මා වයධම්මා විරාගධම්මා නිරොධධම්මා කෙචි සග්ගූපගා කෙචි අපායූපගා කෙචි නිබ්බානූපගා, එවං භගවා ආහ –

58. සබ්බෙ සත්තා [පස්ස සං. නි. 1.133] මරිස්සන්ති, මරණන්තං හි ජීවිතං;

යථාකම්මං ගමිස්සන්ති, පුඤ්ඤපාපඵලූපගා;

නිරයං පාපකම්මන්තා, පුඤ්ඤකම්මා ච සුග්ගතිං;

අපරෙ ච මග්ගං භාවෙත්වා, පරිනිබ්බන්තිනාසවාති [පරිනිබ්බන්ති අනාසවාති (සී. ක.)].

සබ්බෙ සත්තාති අරියා ච අනරියා ච සක්කායපරියාපන්නා ච සක්කායවීතිවත්තා ච. මරිස්සන්තීති ද්වීහි මරණෙහි දන්ධමරණෙන ච අදන්ධමරණෙන ච, සක්කායපරියාපන්නානං අදන්ධමරණං සක්කායවීතිවත්තානං දන්ධමරණං. මරණන්තං හි ජීවිතන්ති ඛයා ආයුස්ස ඉන්ද්‍රියානං උපරොධා ජීවිතපරියන්තො මරණපරියන්තො. යථාකම්මං ගමිස්සන්තීති කම්මස්සකතා. පුඤ්ඤපාපඵලූපගාති කම්මානං ඵලදස්සාවිතා ච අවිප්පවාසො ච.

නිරයං පාපකම්මන්තාති අපුඤ්ඤසඞ්ඛාරා. පුඤ්ඤකම්මා ච සුග්ගතින්ති පුඤ්ඤසඞ්ඛාරා සුගතිං ගමිස්සන්ති. අපරෙ ච මග්ගං භාවෙත්වා, පරිනිබ්බන්තිනාසවාති සබ්බසඞ්ඛාරානං සමතික්කමනං. තෙනාහ භගවා – ‘‘සබ්බෙ…පෙ… නාසවා’’ති.

‘‘සබ්බෙ සත්තා මරිස්සන්ති, මරණන්තං හි ජීවිතං. යථාකම්මං ගමිස්සන්ති, පුඤ්ඤපාපඵලූපගා. නිරයං පාපකම්මන්තා’’ති ආගාළ්හා ච නිජ්ඣාමා ච පටිපදා. ‘‘අපරෙ ච මග්ගං භාවෙත්වා, පරිනිබ්බන්තිනාසවා’’ති මජ්ඣිමා පටිපදා. ‘‘සබ්බෙ සත්තා මරිස්සන්ති, මරණන්තං හි ජීවිතං, යථාකම්මං ගමිස්සන්ති, පුඤ්ඤපාපඵලූපගා, නිරයං පාපකම්මන්තා’’ති අයං සංකිලෙසො. එවං සංසාරං නිබ්බත්තයති. ‘‘සබ්බෙ සත්තා මරිස්සන්ති…පෙ… නිරයං පාපකම්මන්තා’’ති ඉමෙ තයො වට්ටා දුක්ඛවට්ටො කම්මවට්ටො කිලෙසවට්ටො. ‘‘අපරෙ ච මග්ගං භාවෙත්වා, පරිනිබ්බන්තිනාසවා’’ති තිණ්ණං වට්ටානං විවට්ටනා. ‘‘සබ්බෙ සත්තා මරිස්සන්ති…පෙ… නිරයං පාපකම්මන්තා’’ති ආදීනවො, ‘‘පුඤ්ඤකම්මා ච සුග්ගති’’න්ති අස්සාදො, ‘‘අපරෙ ච මග්ගං භාවෙත්වා, පරිනිබ්බන්තිනාසවා’’ති නිස්සරණං. ‘‘සබ්බෙ සත්තා මරිස්සන්ති…පෙ… නිරයං පාපකම්මන්තා’’ති හෙතු ච ඵලඤ්ච, පඤ්චක්ඛන්ධා ඵලං, තණ්හා හෙතු, ‘‘අපරෙ ච මග්ගං භාවෙත්වා, පරිනිබ්බන්තිනාසවා’’ති මග්ගො ච ඵලඤ්ච. ‘‘සබ්බෙ සත්තා මරිස්සන්ති, මරණන්තං හි ජීවිතං. යථාකම්මං ගමිස්සන්ති, පුඤ්ඤපාපඵලූපගා, නිරයං පාපකම්මන්තා’’ති අයං සංකිලෙසො, සො සංකිලෙසො තිවිධො තණ්හාසංකිලෙසො දිට්ඨිසංකිලෙසො දුච්චරිතසංකිලෙසොති.

59. තත්ථ තණ්හාසංකිලෙසො තීහි තණ්හාහි නිද්දිසිතබ්බො – කාමතණ්හාය භවතණ්හාය විභවතණ්හාය. යෙන යෙන වා පන වත්ථුනා අජ්ඣොසිතො, තෙන තෙනෙව නිද්දිසිතබ්බො, තස්සා විත්ථාරො ඡත්තිංසාය තණ්හාය ජාලිනියා විචරිතානි. තත්ථ දිට්ඨිසංකිලෙසො උච්ඡෙදසස්සතෙන නිද්දිසිතබ්බො, යෙන යෙන වා පන වත්ථුනා දිට්ඨිවසෙන අභිනිවිසති, ‘‘ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’’න්ති තෙන තෙනෙව නිද්දිසිතබ්බො, තස්සා විත්ථාරො ද්වාසට්ඨි දිට්ඨිගතානි. තත්ථ දුච්චරිතසංකිලෙසො චෙතනා චෙතසිකකම්මෙන නිද්දිසිතබ්බො, තීහි දුච්චරිතෙහි කායදුච්චරිතෙන වචීදුච්චරිතෙන මනොදුච්චරිතෙන, තස්සා විත්ථාරො දස අකුසලකම්මපථා. අපරෙ ච මග්ගං භාවෙත්වා, පරිනිබ්බන්තිනාසවාති ඉදං වොදානං.

තයිදං වොදානං තිවිධං; තණ්හාසංකිලෙසො සමථෙන විසුජ්ඣති, සො සමථො සමාධික්ඛන්ධො, දිට්ඨිසංකිලෙසො විපස්සනාය විසුජ්ඣති, සා විපස්සනා පඤ්ඤාක්ඛන්ධො, දුච්චරිතසංකිලෙසො සුචරිතෙන විසුජ්ඣති, තං සුචරිතං සීලක්ඛන්ධො.

‘‘සබ්බෙ සත්තා මරිස්සන්ති, මරණන්තං හි ජීවිතං, යථාකම්මං ගමිස්සන්ති, පුඤ්ඤපාපඵලූපගා, නිරයං පාපකම්මන්තා’’ති අපුඤ්ඤප්පටිපදා, ‘‘පුඤ්ඤකම්මා ච සුග්ගති’’න්ති පුඤ්ඤප්පටිපදා, ‘‘අපරෙ ච මග්ගං භාවෙත්වා, පරිනිබ්බන්තිනාසවා’’ති පුඤ්ඤපාපසමතික්කමප්පටිපදා, තත්ථ යා ච පුඤ්ඤප්පටිපදා යා ච අපුඤ්ඤප්පටිපදා, අයං එකා පටිපදා සබ්බත්ථගාමිනී එකා අපායෙසු, එකා දෙවෙසු, යා ච පුඤ්ඤපාපසමතික්කමා පටිපදා අයං තත්ථ තත්ථ ගාමිනී පටිපදා.

තයො රාසී – මිච්ඡත්තනියතො රාසි, සම්මත්තනියතො රාසි, අනියතො රාසි, තත්ථ යො ච මිච්ඡත්තනියතො රාසි යො ච සම්මත්තනියතො රාසි එකා පටිපදා තත්ථ තත්ථ ගාමිනී, තත්ථ යො අනියතො රාසි, අයං සබ්බත්ථගාමිනී පටිපදා. කෙන කාරණෙන? පච්චයං ලභන්තො නිරයෙ උපපජ්ජෙය්‍ය, පච්චයං ලභන්තො තිරච්ඡානයොනීසු උපපජ්ජෙය්‍ය, පච්චයං ලභන්තො පෙත්තිවිසයෙසු උපපජ්ජෙය්‍ය, පච්චයං ලභන්තො අසුරෙසු උපපජ්ජෙය්‍ය, පච්චයං ලභන්තො දෙවෙසු උපපජ්ජෙය්‍ය, පච්චයං ලභන්තො මනුස්සෙසු උපපජ්ජෙය්‍ය, පච්චයං ලභන්තො පරිනිබ්බායෙය්‍ය, තස්මායං සබ්බත්ථගාමිනී පටිපදා, යං එත්ථ ඤාණං හෙතුසො ඨානසො අනොධිසො, ඉදං වුච්චති සබ්බත්ථගාමිනී පටිපදා ඤාණං දුතියං තථාගතබලං.

ඉති සබ්බත්ථගාමිනී පටිපදා අනෙකධාතුලොකො, තත්ථ තත්ථ ගාමිනී පටිපදා නානාධාතුලොකො. තත්ථ කතමො අනෙකධාතුලොකො? චක්ඛුධාතු රූපධාතු චක්ඛුවිඤ්ඤාණධාතු, සොතධාතු සද්දධාතු සොතවිඤ්ඤාණධාතු, ඝානධාතු ගන්ධධාතු ඝානවිඤ්ඤාණධාතු, ජිව්හාධාතු රසධාතු ජිව්හාවිඤ්ඤාණධාතු, කායධාතු ඵොට්ඨබ්බධාතු කායවිඤ්ඤාණධාතු, මනොධාතු ධම්මධාතු මනොවිඤ්ඤාණධාතු, පථවීධාතු, ආපොධාතු, තෙජොධාතු, වායොධාතු, ආකාසධාතු, විඤ්ඤාණධාතු, කාමධාතු, බ්‍යාපාදධාතු, විහිංසාධාතු, නෙක්ඛම්මධාතු, අබ්‍යාපාදධාතු, අවිහිංසාධාතු, දුක්ඛධාතු, දොමනස්සධාතු, අවිජ්ජාධාතු, සුඛධාතු, සොමනස්සධාතු, උපෙක්ඛාධාතු, රූපධාතු, අරූපධාතු, නිරොධධාතු, සඞ්ඛාරධාතු, නිබ්බානධාතු, අයං අනෙකධාතුලොකො.

තත්ථ කතමො නානාධාතුලොකො? අඤ්ඤා චක්ඛුධාතු, අඤ්ඤා රූපධාතු, අඤ්ඤා චක්ඛුවිඤ්ඤාණධාතු. එවං සබ්බා. අඤ්ඤා නිබ්බානධාතු. යං එත්ථ ඤාණං හෙතුසො ඨානසො අනොධිසො, ඉදං වුච්චති අනෙකධාතු නානාධාතු ඤාණං තතියං තථාගතබලං.

60. ඉති අනෙකධාතු නානාධාතුකස්ස ලොකස්ස යං යදෙව ධාතුං සත්තා අධිමුච්චන්ති, තං තදෙව අධිට්ඨහන්ති අභිනිවිසන්ති, කෙචි රූපාධිමුත්තා, කෙචි සද්දාධිමුත්තා, කෙචි ගන්ධාධිමුත්තා, කෙචි රසාධිමුත්තා, කෙචි ඵොට්ඨබ්බාධිමුත්තා, කෙචි ධම්මාධිමුත්තා, කෙචි ඉත්ථාධිමුත්තා, කෙචි පුරිසාධිමුත්තා, කෙචි චාගාධිමුත්තා, කෙචි හීනාධිමුත්තා, කෙචි පණීතාධිමුත්තා, කෙචි දෙවාධිමුත්තා, කෙචි මනුස්සාධිමුත්තා, කෙචි නිබ්බානාධිමුත්තා. යං එත්ථ ඤාණං හෙතුසො ඨානසො අනොධිසො, අයං වෙනෙය්‍යො, අයං න වෙනෙය්‍යො, අයං සග්ගගාමී, අයං දුග්ගතිගාමීති, ඉදං වුච්චති සත්තානං නානාධිමුත්තිකතා ඤාණං චතුත්ථං තථාගතබලං.

ඉති තෙ යථාධිමුත්තා ච භවන්ති, තං තං කම්මසමාදානං සමාදියන්ති. තෙ ඡබ්බිධං කම්මං සමාදියන්ති – කෙචි ලොභවසෙන, කෙචි දොසවසෙන, කෙචි මොහවසෙන, කෙචි සද්ධාවසෙන, කෙචි වීරියවසෙන, කෙචි පඤ්ඤාවසෙන. තං විභජ්ජමානං දුවිධං – සංසාරගාමි ච නිබ්බානගාමි ච.

තත්ථ යං ලොභවසෙන දොසවසෙන මොහවසෙන ච කම්මං කරොති, ඉදං කම්මං කණ්හං කණ්හවිපාකං. තත්ථ යං සද්ධාවසෙන කම්මං කරොති, ඉදං කම්මං සුක්කං සුක්කවිපාකං. තත්ථ යං ලොභවසෙන දොසවසෙන මොහවසෙන සද්ධාවසෙන ච කම්මං කරොති, ඉදං කම්මං කණ්හසුක්කං කණ්හසුක්කවිපාකං. තත්ථ යං වීරියවසෙන පඤ්ඤාවසෙන ච කම්මං කරොති, ඉදං කම්මං අකණ්හං අසුක්කං අකණ්හඅසුක්කවිපාකං කම්මුත්තමං කම්මසෙට්ඨං කම්මක්ඛයාය සංවත්තති.

චත්තාරි කම්මසමාදානානි. අත්ථි කම්මසමාදානං පච්චුප්පන්නසුඛං ආයතිං දුක්ඛවිපාකං, අත්ථි කම්මසමාදානං පච්චුප්පන්නදුක්ඛං ආයතිං සුඛවිපාකං, අත්ථි කම්මසමාදානං පච්චුප්පන්නදුක්ඛඤ්චෙව ආයතිං ච දුක්ඛවිපාකං, අත්ථි කම්මසමාදානං පච්චුප්පන්නසුඛඤ්චෙව ආයතිං ච සුඛවිපාකං. යං එවං ජාතියං කම්මසමාදානං, ඉමිනා පුග්ගලෙන අකුසලකම්මසමාදානං උපචිතං අවිපක්කං විපාකාය පච්චුපට්ඨිතං න ච භබ්බො අභිනිබ්බිධා ගන්තුන්ති තං භගවා න ඔවදති. යථා දෙවදත්තං කොකාලිකං සුනක්ඛත්තං ලිච්ඡවිපුත්තං, යෙ වා පනඤ්ඤෙපි සත්තා මිච්ඡත්තනියතා ඉමෙසඤ්ච පුග්ගලානං උපචිතං අකුසලං න ච තාව පාරිපූරිං ගතං, පුරා පාරිපූරිං ගච්ඡති. පුරා ඵලං නිබ්බත්තයති, පුරා මග්ගමාවාරයති, පුරා වෙනෙය්‍යත්තං සමතික්කමතීති තෙ භගවා අසමත්තෙ ඔවදති. යථා පුණ්ණඤ්ච ගොවතිකං අචෙලඤ්ච කුක්කුරවතිකං.

61. ඉමස්ස ච පුග්ගලස්ස අකුසලකම්මසමාදානං පරිපූරමානං මග්ගං ආවාරයිස්සති පුරා පාරිපූරිං ගච්ඡති, පුරා ඵලං නිබ්බත්තයති, පුරා මග්ගමාවාරයති, පුරා වෙනෙය්‍යත්තං සමතික්කමතීති තං භගවා අසමත්තං ඔවදති. යථා ආයස්මන්තං අඞ්ගුලිමාලං.

සබ්බෙසං මුදුමජ්ඣාධිමත්තතා. තත්ථ මුදු ආනෙඤ්ජාභිසඞ්ඛාරා මජ්ඣං අවසෙසකුසලසඞ්ඛාරා, අධිමත්තං අකුසලසඞ්ඛාරා, යං එත්ථ ඤාණං හෙතුසො ඨානසො අනොධිසො, ඉදං දිට්ඨධම්මවෙදනීයං, ඉදං උපපජ්ජවෙදනීයං, ඉදං අපරාපරියවෙදනීයං, ඉදං නිරයවෙදනීයං, ඉදං තිරච්ඡානවෙදනීයං, ඉදං පෙත්තිවිසයවෙදනීයං, ඉදං අසුරවෙදනීයං, ඉදං දෙවවෙදනීයං, ඉදං මනුස්සවෙදනීයන්ති, ඉදං වුච්චති අතීතානාගතපච්චුප්පන්නානං කම්මසමාදානානං හෙතුසො ඨානසො අනොධිසො විපාකවෙමත්තතා ඤාණං පඤ්චමං තථාගතබලං.

62. ඉති තථා සමාදින්නානං කම්මානං සමාදින්නානං ඣානානං විමොක්ඛානං සමාධීනං සමාපත්තීනං අයං සංකිලෙසො, ඉදං වොදානං, ඉදං වුට්ඨානං, එවං සංකිලිස්සති, එවං වොදායති, එවං වුට්ඨහතීති ඤාණං අනාවරණං.

තත්ථ කති ඣානානි? චත්තාරි ඣානානි. කති විමොක්ඛා? එකාදස ච අට්ඨ ච සත්ත ච තයො ච ද්වෙ ච. කති සමාධී? තයො සමාධී – සවිතක්කො සවිචාරො සමාධි, අවිතක්කො විචාරමත්තො සමාධි, අවිතක්කො අවිචාරො සමාධි. කති සමාපත්තියො? පඤ්ච සමාපත්තියො – සඤ්ඤාසමාපත්ති අසඤ්ඤාසමාපත්ති නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤාසමාපත්ති විභූතසඤ්ඤාසමාපත්ති [විභූතසමාපත්ති (සී. ක.)] නිරොධසමාපත්ති.

තත්ථ කතමො සංකිලෙසො? පඨමජ්ඣානස්ස කාමරාගබ්‍යාපාදා සංකිලෙසො. යෙ ච කුක්කුටඣායී ද්වෙ පඨමකා යො වා පන කොචි හානභාගියො සමාධි, අයං සංකිලෙසො. තත්ථ කතමං වොදානං, නීවරණපාරිසුද්ධි, පඨමස්ස ඣානස්ස යෙ ච කුක්කුටඣායී ද්වෙ පච්ඡිමකා යො වා පන කොචි විසෙසභාගියො සමාධි, ඉදං වොදානං. තත්ථ කතමං වුට්ඨානං? යං සමාපත්තිවුට්ඨානකොසල්ලං, ඉදං වුට්ඨානං. යං එත්ථ ඤාණං හෙතුසො ඨානසො අනොධිසො, ඉදං වුච්චති සබ්බෙසං ඣානවිමොක්ඛසමාධිසමාපත්තීනං සංකිලෙසවොදානවුට්ඨානඤාණං ඡට්ඨං තථාගතබලං.

63. ඉති තස්සෙව සමාධිස්ස තයො ධම්මා පරිවාරා ඉන්ද්‍රියානි බලානි වීරියමිති, තානියෙව ඉන්ද්‍රියානි වීරියවසෙන බලානි භවන්ති, ආධිපතෙය්‍යට්ඨෙන ඉන්ද්‍රියානි, අකම්පියට්ඨෙන බලානි, ඉති තෙසං මුදුමජ්ඣාධිමත්තතා අයං මුදින්ද්‍රියො අයං මජ්ඣින්ද්‍රියො අයං තික්ඛින්ද්‍රියොති. තත්ථ භගවා තික්ඛින්ද්‍රියං සංඛිත්තෙන ඔවාදෙන ඔවදති, මජ්ඣින්ද්‍රියං භගවා සංඛිත්තවිත්ථාරෙන ඔවදති, මුදින්ද්‍රියං භගවා විත්ථාරෙන ඔවදති. තත්ථ භගවා තික්ඛින්ද්‍රියස්ස මුදුකං ධම්මදෙසනං උපදිසති, මජ්ඣින්ද්‍රියස්ස භගවා මුදුතික්ඛධම්මදෙසනං උපදිසති, මුදින්ද්‍රියස්ස භගවා තික්ඛං ධම්මදෙසනං උපදිසති. තත්ථ භගවා තික්ඛින්ද්‍රියස්ස සමථං උපදිසති, මජ්ඣින්ද්‍රියස්ස භගවා සමථවිපස්සනං උපදිසති, මුදින්ද්‍රියස්ස භගවා විපස්සනං උපදිසති. තත්ථ භගවා තික්ඛින්ද්‍රියස්ස නිස්සරණං උපදිසති, මජ්ඣින්ද්‍රියස්ස භගවා ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච උපදිසති, මුදින්ද්‍රියස්ස භගවා අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච උපදිසති. තත්ථ භගවා තික්ඛින්ද්‍රියස්ස අධිපඤ්ඤාසික්ඛාය පඤ්ඤාපයති, මජ්ඣින්ද්‍රියස්ස භගවා අධිචිත්තසික්ඛාය පඤ්ඤාපයති, මුදින්ද්‍රියස්ස භගවා අධිසීලසික්ඛාය පඤ්ඤාපයති.

යං එත්ථ ඤාණං හෙතුසො ඨානසො අනොධිසො අයං ඉමං භූමිං භාවනඤ්ච ගතො, ඉමාය වෙලාය ඉමාය අනුසාසනියා එවං ධාතුකො චායං අයං චස්ස ආසයො අයඤ්ච අනුසයො ඉති, ඉදං වුච්චති පරසත්තානං පරපුග්ගලානං ඉන්ද්‍රියපරොපරියත්තවෙමත්තතා ඤාණං සත්තමං තථාගතබලං.

ඉති තත්ථ යං අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති. සෙය්‍යථිදං, එකම්පි ජාතිං ද්වෙපි ජාතියො තිස්සොපි ජාතියො චතස්සොපි ජාතියො පඤ්චපි ජාතියො දසපි ජාතියො වීසම්පි ජාතියො තිංසම්පි ජාතියො චත්තාරීසම්පි ජාතියො පඤ්ඤාසම්පි ජාතියො ජාතිසතම්පි ජාතිසහස්සම්පි ජාතිසතසහස්සම්පි අනෙකානිපි ජාතිසතානි අනෙකානිපි ජාතිසහස්සානි අනෙකානිපි ජාතිසතසහස්සානි අනෙකෙපි සංවට්ටකප්පෙ අනෙකෙපි විවට්ටකප්පෙ අනෙකෙපි සංවට්ටවිවට්ටකප්පෙ. අමුත්‍රාසිං එවංනාමො එවංගොත්තො එවංවණ්ණො එවමාහාරො එවංසුඛදුක්ඛප්පටිසංවෙදී එවමායුපරියන්තො, සො තතො චුතො අමුත්‍ර උදපාදිං. තත්‍රාපාසිං එවංනාමො එවංගොත්තො එවංවණ්ණො එවමාහාරො එවංසුඛදුක්ඛප්පටිසංවෙදී එවමායුපරියන්තො, සො තතො චුතො ඉධූපපන්නොති, ඉති සාකාරං සඋද්දෙසං අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති.

64. තත්ථ සග්ගූපගෙසු ච සත්තෙසු මනුස්සූපගෙසු ච සත්තෙසු අපායූපගෙසු ච සත්තෙසු ඉමස්ස පුග්ගලස්ස ලොභාදයො උස්සන්නා අලොභාදයො මන්දා, ඉමස්ස පුග්ගලස්ස අලොභාදයො උස්සන්නා ලොභාදයො මන්දා, යෙ වා පන උස්සන්නා යෙ වා පන මන්දා ඉමස්ස පුග්ගලස්ස ඉමානි ඉන්ද්‍රියානි උපචිතානි ඉමස්ස පුග්ගලස්ස ඉමානි ඉන්ද්‍රියානි අනුපචිතානි අමුකාය වා කප්පකොටියං කප්පසතසහස්සෙ වා කප්පසහස්සෙ වා කප්පසතෙ වා කප්පෙ වා අන්තරකප්පෙ වා උපඩ්ඪකප්පෙ වා සංවච්ඡරෙ වා උපඩ්ඪසංවච්ඡරෙ වා මාසෙ වා පක්ඛෙ වා දිවසෙ වා මුහුත්තෙ වා ඉමිනා පමාදෙන වා පසාදෙන වාති. තං තං භවං භගවා අනුස්සරන්තො අසෙසං ජානාති, තත්ථ යං දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන සත්තෙ පස්සති චවමානෙ උපපජ්ජමානෙ හීනෙ පණීතෙ සුවණ්ණෙ දුබ්බණ්ණෙ සුගතෙ දුග්ගතෙ යථාකම්මූපගෙ සත්තෙ පජානාති ඉමෙ වත භොන්තො සත්තා කායදුච්චරිතෙන සමන්නාගතා වචීදුච්චරිතෙන සමන්නාගතා මනොදුච්චරිතෙන සමන්නාගතා අරියානං උපවාදකා මිච්ඡාදිට්ඨිකා මිච්ඡාදිට්ඨිකම්මසමාදානා, තෙ කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපන්නා.

ඉමෙ වා පන භොන්තො සත්තා කායසුචරිතෙන සමන්නාගතා වචීසුචරිතෙන සමන්නාගතා මනොසුචරිතෙන සමන්නාගතා අරියානං අනුපවාදකා සම්මාදිට්ඨිකා සම්මාදිට්ඨිකම්මසමාදානා, තෙ කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපන්නා, තත්ථ සග්ගූපගෙසු ච සත්තෙසු මනුස්සූපගෙසු ච සත්තෙසු අපායූපගෙසු ච සත්තෙසු ඉමිනා පුග්ගලෙන එවරූපං කම්මං අමුකාය කප්පකොටියං උපචිතං කප්පසතසහස්සෙ වා කප්පසහස්සෙ වා කප්පසතෙ වා කප්පෙ වා අන්තරකප්පෙ වා උපඩ්ඪකප්පෙ වා සංවච්ඡරෙ වා උපඩ්ඪසංවච්ඡරෙ වා මාසෙ වා පක්ඛෙ වා දිවසෙ වා මුහුත්තෙ වා ඉමිනා පමාදෙන වා පසාදෙන වාති. ඉමානි භගවතො ද්වෙ ඤාණානි – පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිඤාණඤ්ච දිබ්බචක්ඛු ච අට්ඨමං නවමං තථාගතබලං.

ඉති තත්ථ යං සබ්බඤ්ඤුතා පත්තා විදිතා සබ්බධම්මා විරජං වීතමලං උප්පන්නං සබ්බඤ්ඤුතඤාණං නිහතො මාරො බොධිමූලෙ, ඉදං භගවතො දසමං බලං සබ්බාසවපරික්ඛයං ඤාණං. දසබලසමන්නාගතා හි බුද්ධා භගවන්තොති.

නියුත්තො විචයො හාරසම්පාතො.