13. සොධනහාරවිභඞ්ගො

45. තත්ථ කතමො සොධනො හාරො? ‘‘විස්සජ්ජිතම්හි පඤ්හෙ’’තිගාථා. යථා ආයස්මා අජිතො පාරායනෙ භගවන්තං පඤ්හං පුච්ඡති –

‘‘කෙනස්සු නිවුතො ලොකො, කෙනස්සු නප්පකාසති;

කිස්සාභිලෙපනං බ්‍රූසි, කිංසු තස්ස මහබ්භය’’න්ති.

‘‘අවිජ්ජාය නිවුතො ලොකො, [අජිතාති භගවා]

විවිච්ඡා පමාදා නප්පකාසති;

ජප්පාභිලෙපනං බ්‍රූමි, දුක්ඛමස්ස මහබ්භය’’න්ති.

‘‘කෙනස්සු නිවුතො ලොකො’’ති පඤ්හෙ ‘‘අවිජ්ජාය නිවුතො ලොකො’’ති භගවා පදං සොධෙති, නො ච ආරම්භං. ‘‘කෙනස්සු නප්පකාසතී’’ති පඤ්හෙ ‘‘විවිච්ඡා පමාදා නප්පකාසතී’’ති භගවා පදං සොධෙති, නො ච ආරම්භං. ‘‘කිස්සාභිලෙපනං බ්‍රූසී’’ති පඤ්හෙ ‘‘ජප්පාභිලෙපනං බ්‍රූමී’’ති භගවා පදං සොධෙති, නො ච ආරම්භං. ‘‘කිංසු තස්ස මහබ්භය’’න්ති පඤ්හෙ ‘‘දුක්ඛමස්ස මහබ්භය’’න්ති සුද්ධො ආරම්භො. තෙනාහ භගවා ‘‘අවිජ්ජාය නිවුතො ලොකො’’ති.

‘‘සවන්ති සබ්බධි සොතා, [ඉච්චායස්මා අජිතො]

සොතානං කිං නිවාරණං;

සොතානං සංවරං බ්‍රූහි, කෙන සොතා පිධීයරෙ’’ති.

‘‘යානි සොතානි ලොකස්මිං, [අජිතාති භගවා]

සති තෙසං නිවාරණං;

සොතානං සංවරං බ්‍රූමි, පඤ්ඤායෙතෙ පිධීයරෙ’’ති.

‘‘සවන්ති සබ්බධි සොතා, සොතානං කිං නිවාරණ’’න්ති පඤ්හෙ ‘‘යානි සොතානි ලොකස්මිං, සති තෙසං නිවාරණ’’න්ති භගවා පදං සොධෙති, නො ච ආරම්භං. ‘‘සොතානං සංවරං බ්‍රූහි, කෙන සොතා පිධීයරෙ’’ති පඤ්හෙ ‘‘සොතානං සංවරං බ්‍රූමි, පඤ්ඤායෙතෙ පිධීයරෙ’’ති සුද්ධො ආරම්භො. තෙනාහ භගවා ‘‘යානි සොතානි ලොකස්මි’’න්ති.

‘‘පඤ්ඤා චෙව සති ච, [ඉච්චායස්මා අජිතො]

නාමරූපඤ්ච [නාමං රූපඤ්ච (ක.) පස්ස සු. නි. 1042] මාරිස;

එතං මෙ පුට්ඨො පබ්‍රූහි, කත්ථෙතං උපරුජ්ඣතී’’ති.

පඤ්හෙ –

‘‘යමෙතං පඤ්හං අපුච්ඡි, අජිත තං වදාමි තෙ;

යත්ථ නාමඤ්ච රූපඤ්ච, අසෙසං උපරුජ්ඣති;

විඤ්ඤාණස්ස නිරොධෙන, එත්ථෙතං උපරුජ්ඣතී’’ති.

සුද්ධො ආරම්භො. තෙනාහ භගවා ‘‘යමෙතං පඤ්හං අපුච්ඡී’’ති. යත්ථ එවං සුද්ධො ආරම්භො, සො පඤ්හො විසජ්ජිතො භවති. යත්ථ පන ආරම්භො අසුද්ධො, න තාව සො පඤ්හො විසජ්ජිතො භවති. තෙනාහ ආයස්මා මහාකච්චායනො ‘‘විස්සජ්ජිතම්හි පඤ්හෙ’’ති.

නියුත්තො සොධනො හාරො.