5. හීනායාවත්තනපඤ්හො
5. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, මහන්තං ඉදං තථාගතසාසනං සාරං වරං සෙට්ඨං පවරං අනුපමං පරිසුද්ධං විමලං පණ්ඩරං අනවජ්ජං, න යුත්තං ගිහිං තාවතකං පබ්බජෙතුං, ගිහී යෙව [ගිහිං යෙව (සී. පී.)] එකස්මිං ඵලෙ විනෙත්වා යදා අපුනරාවත්තී හොති තදා සො පබ්බාජෙතබ්බො. කිං කාරණා? ඉමෙ දුජ්ජනා තාව තත්ථ සාසනෙ විසුද්ධෙ පබ්බජිත්වා පටිනිවත්තිත්වා හීනායාවත්තන්ති, තෙසං පච්චාගමනෙන අයං මහාජනො එවං විචින්තෙති ‘තුච්ඡකං වත භො එතං සමණස්ස ගොතමස්ස සාසනං භවිස්සති, යං ඉමෙ පටිනිවත්තන්තී’ති, ඉදමෙත්ථ කාරණ’’න්ති.
‘‘යථා, මහාරාජ, තළාකො භවෙය්‍ය සම්පුණ්ණසුචිවිමලසීතලසලිලො, අථ යො කොචි කිලිට්ඨො මලකද්දමගතො තං තළාකං ගන්ත්වා අනහායිත්වා කිලිට්ඨොව පටිනිවත්තෙය්‍ය, තත්ථ, මහාරාජ, කතමං ජනො ගරහෙය්‍ය කිලිට්ඨං වා තළාකං වා’’ති? ‘‘කිලිට්ඨං, භන්තෙ, ජනො ගරහෙය්‍ය ‘අයං තළාකං ගන්ත්වා අනහායිත්වා කිලිට්ඨොව පටිනිවත්තො, කිං ඉමං අනහායිතුකාමං තළාකො සයං නහාපෙස්සති, කො දොසො තළාකස්සා’ති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, තථාගතො විමුත්තිවරසලිලසම්පුණ්ණං සද්ධම්මවරතළාකං මාපෙසි ‘යෙ කෙචි කිලෙසමලකිලිට්ඨා සචෙතනා බුධා, තෙ ඉධ නහායිත්වා සබ්බකිලෙසෙ පවාහයිස්සන්තී’ති. යදි කොචි තං සද්ධම්මවරතළාකං ගන්ත්වා අනහායිත්වා සකිලෙසොව පටිනිවත්තිත්වා හීනායාවත්තති තං යෙව ජනො ගරහිස්සති ‘අයං ජිනසාසනෙ පබ්බජිත්වා තත්ථ පතිට්ඨං අලභිත්වා හීනායාවත්තො, කිං ඉමං අප්පටිපජ්ජන්තං ජිනසාසනං සයං බොධෙස්සති, කො දොසො ජිනසාසනස්සා’ති?
‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, පුරිසො පරමබ්‍යාධිතො රොගුප්පත්තිකුසලං අමොඝධුවසිද්ධකම්මං භිසක්කං සල්ලකත්තං දිස්වා අතිකිච්ඡාපෙත්වා සබ්‍යාධිකොව පටිනිවත්තෙය්‍ය, තත්ථ කතමං ජනො ගරහෙය්‍ය ආතුරං වා භිසක්කං වා’’ති? ‘‘ආතුරං, භන්තෙ, ජනො ගරහෙය්‍ය ‘අයං රොගුප්පත්තිකුසලං අමොඝධුවසිද්ධකම්මං භිසක්කං සල්ලකත්තං දිස්වා අතිකිච්ඡාපෙත්වා සබ්‍යාධිකොව පටිනිවත්තො, කිං ඉමං අතිකිච්ඡාපෙන්තං භිසක්කො සයං තිකිච්ඡිස්සති, කො දොසො භිසක්කස්සා’’’ති? ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, තථාගතො අන්තොසාසනසමුග්ගෙ කෙවලං සකලකිලෙසබ්‍යාධිවූපසමනසමත්ථං අමතොසධං පක්ඛිපි, ‘යෙ කෙචි කිලෙසබ්‍යාධිපීළිතා සචෙතනා බුධා, තෙ ඉමං අමතොසධං පිවිත්වා සබ්බකිලෙසබ්‍යාධිං වූපසමෙස්සන්තී’ති. යදි කොචි යං අමතොසධං අපිවිත්වා සකිලෙසොව පටිනිවත්තිත්වා හීනායාවත්තති, තං යෙව ජනො ගරහිස්සති ‘අයං ජිනසාසනෙ පබ්බජිත්වා තත්ථ පතිට්ඨං අලභිත්වා හීනායාවත්තො, කිං ඉමං අප්පටිපජ්ජන්තං ජිනසාසනං සයං බොධෙස්සති, කො දොසො ජිනසාසනස්සා’ති?
‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, ඡාතො පුරිසො මහතිමහාපුඤ්ඤභත්තපරිවෙසනං ගන්ත්වා තං භත්තං අභුඤ්ජිත්වා ඡාතොව පටිනිවත්තෙය්‍ය, තත්ථ කතමං ජනො ගරහෙය්‍ය ඡාතං වා පුඤ්ඤභත්තං වා’’ති? ‘‘ඡාතං, භන්තෙ, ජනො ගරහෙය්‍ය ‘අයං ඛුදාපීළිතො පුඤ්ඤභත්තං පටිලභිත්වා අභුඤ්ජිත්වා ඡාතොව පටිනිවත්තො, කිං ඉමස්ස අභුඤ්ජන්තස්ස භොජනං සයං මුඛං පවිසිස්සති, කො දොසො භොජනස්සා’’’ති? ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, තථාගතො අන්තොසාසනසමුග්ගෙ පරමපවරං සන්තං සිවං පණීතං අමතං පරමමධුරං කායගතාසතිභොජනං ඨපෙසි ‘යෙ කෙචි කිලෙසඡාතජ්ඣත්තා තණ්හාපරෙතමානසා සචෙතනා බුධා, තෙ ඉමං භොජනං භුඤ්ජිත්වා කාමරූපාරූපභවෙසු සබ්බං තණ්හමපනෙස්සන්තී’ති. යදි කොචි තං භොජනං අභුඤ්ජිත්වා තණ්හාසිතොව පටිනිවත්තිත්වා හීනායාවත්තති, තඤ්ඤෙව ජනො ගරහිස්සති ‘අයං ජිනසාසනෙ පබ්බජිත්වා තත්ථ පතිට්ඨං අලභිත්වා හීනායාවත්තො, කිං ඉමං අප්පටිපජ්ජන්තං ජිනසාසනං සයං බොධෙස්සසි, කො දොසො ජිනසාසනස්සා’ති.
‘‘යදි, මහාරාජ, තථාගතො ගිහිං යෙව එකස්මිං ඵලෙ විනීතං පබ්බාජෙය්‍ය, න නාමායං පබ්බජ්ජා කිලෙසප්පහානාය විසුද්ධියා වා, නත්ථි පබ්බජ්ජාය කරණීයං. යථා, මහාරාජ, පුරිසො අනෙකසතෙන කම්මෙන තළාකං ඛණාපෙත්වා පරිසාය එවමනුස්සාවෙය්‍ය ‘මා මෙ, භොන්තො, කෙචි සංකිලිට්ඨා ඉමං තළාකං ඔතරථ, පවාහිතරජොජල්ලා පරිසුද්ධා විමලමට්ඨා ඉමං තළාකං ඔතරථා’ති. අපි නු ඛො, මහාරාජ, තෙසං පවාහිතරජොජල්ලානං පරිසුද්ධානං විමලමට්ඨානං තෙන තළාකෙන කරණීයං භවෙය්‍යා’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, යස්සත්ථාය තෙ තං තළාකං උපගච්ඡෙය්‍යුං, තං අඤ්ඤත්‍රෙව තෙසං කතං කරණීයං, කිං තෙසං තෙන තළාකෙනා’’ති? ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යදි තථාගතො ගිහිං යෙව එකස්මිං ඵලෙ විනීතං පබ්බාජෙය්‍ය, තත්ථෙව තෙසං කතං කරණීයං, කිං තෙසං පබ්බජ්ජාය.
‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, සභාවඉසිභත්තිකො සුතමන්තපදධරො අතක්කිකො රොගුප්පත්තිකුසලො අමොඝධුවසිද්ධකම්මො භිසක්කො සල්ලකත්තො සබ්බරොගූපසමභෙසජ්ජං සන්නිපාතෙත්වා පරිසාය එවමනුස්සාවෙය්‍ය ‘මා ඛො, භොන්තො, කෙචි සබ්‍යාධිකා මම සන්තිකෙ උපගච්ඡථ, අබ්‍යාධිකා අරොගා මම සන්තිකෙ උපගච්ඡථා’ති. අපි නු ඛො, මහාරාජ, තෙසං අබ්‍යාධිකානං අරොගානං පරිපුණ්ණානං උදග්ගානං තෙන භිසක්කෙන කරණීයං භවෙය්‍යා’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, යස්සත්ථාය තෙ තං භිසක්කං සල්ලකත්තං උපගච්ඡෙය්‍යුං, තං අඤ්ඤත්‍රෙව තෙසං කතං කරණීයං, කිං තෙසං තෙන භිසක්කෙනා’’ති? ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යදි තථාගතො ගිහිං යෙව එකස්මිං ඵලෙ විනීතං පබ්බාජෙය්‍ය, තත්ථෙව තෙසං කතං කරණීයං, කිං තෙසං පබ්බජ්ජාය?
‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, කොචි පුරිසො අනෙකථාලිපාකසතං භොජනං පටියාදාපෙත්වා පරිසාය එවමනුස්සාවෙය්‍ය ‘මා මෙ, භොන්තො, කෙචි ඡාතා ඉමං පරිවෙසනං උපගච්ඡථ, සුභුත්තා තිත්තා සුහිතා ධාතා පීණිතා පරිපුණ්ණා ඉමං පරිවෙසනං උපගච්ඡථා’’ති. අපි නු ඛො මහාරාජ, තෙසං භුත්තාවීනං තිත්තානං සුහිතානං ධාතානං පීණිතානං පරිපුණ්ණානං තෙන භොජනෙන කරණීයං භවෙය්‍යා’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, යස්සත්ථාය තෙ තං පරිවෙසනං උපගච්ඡෙය්‍යුං, තං අඤ්ඤත්‍රෙව තෙසං කතං කරණීයං, කිං තෙසං තාය පරිවෙසනායා’’ති? ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යදි තථාගතො ගිහිං යෙව එකස්මිං ඵලෙ විනීතං පබ්බාජෙය්‍ය, තත්ථෙව තෙසං කතං කරණීයං, කිං තෙසං පබ්බජ්ජාය?
‘‘අපි ච, මහාරාජ, යෙ හීනායාවත්තන්ති, තෙ ජිනසාසනස්ස පඤ්ච අතුලියෙ ගුණෙ දස්සෙන්ති. කතමෙ පඤ්ච? භූමිමහන්තභාවං දස්සෙන්ති, පරිසුද්ධවිමලභාවං දස්සෙන්ති, පාපෙහි අසංවාසියභාවං දස්සෙන්ති, දුප්පටිවෙධභාවං දස්සෙන්ති, බහුසංවරරක්ඛියභාවං දස්සෙන්ති.
‘‘කථං භූමිමහන්තභාවං දස්සෙන්ති? යථා, මහාරාජ, පුරිසො අධනො හීනජච්චො නිබ්බිසෙසො බුද්ධිපරිහීනො මහාරජ්ජං පටිලභිත්වා න චිරස්සෙව පරිපතති පරිධංසති පරිහායති යසතො, න සක්කොති ඉස්සරියං සන්ධාරෙතුං. කිං කාරණං? මහන්තත්තා ඉස්සරියස්ස. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යෙ කෙචි නිබ්බිසෙසා අකතපුඤ්ඤා බුද්ධිපරිහීනා ජිනසාසනෙ පබ්බජන්ති, තෙ තං පබ්බජ්ජං පවරුත්තමං සන්ධාරෙතුං අවිසහන්තා න චිරස්සෙව ජිනසාසනා පරිපතිත්වා පරිධංසිත්වා පරිහායිත්වා හීනායාවත්තන්ති, න සක්කොන්ති ජිනසාසනං සන්ධාරෙතුං. කිං කාරණං? මහන්තත්තා ජිනසාසනභූමියා. එවං භූමිමහන්තභාවං දස්සෙන්ති.
‘‘කථං පරිසුද්ධවිමලභාවං දස්සෙන්ති? යථා, මහාරාජ, වාරි පොක්ඛරපත්තෙ විකිරති විධමති විධංසෙති, න ඨානමුපගච්ඡති නූපලිම්පති. කිං කාරණං? පරිසුද්ධවිමලත්තා පදුමස්ස. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යෙ කෙචි සඨා කූටා වඞ්කා කුටිලා විසමදිට්ඨිනො ජිනසාසනෙ පබ්බජන්ති, තෙ පරිසුද්ධවිමලනික්කණ්ටකපණ්ඩරවරප්පවරසාසනතො න චිරස්සෙව විකිරිත්වා විධමිත්වා විධංසෙත්වා අසණ්ඨහිත්වා අනුපලිම්පිත්වා හීනායාවත්තන්ති. කිං කාරණං? පරිසුද්ධවිමලත්තා ජිනසාසනස්ස. එවං පරිසුද්ධවිමලභාවං දස්සෙන්ති.
‘‘කථං පාපෙහි අසංවාසියභාවං දස්සෙන්ති? යථා, මහාරාජ, මහාසමුද්දො න මතෙන කුණපෙන සංවසති, යං හොති මහාසමුද්දෙ මතං කුණපං, තං ඛිප්පමෙව තීරං උපනෙති ථලං වා උස්සාරෙති. කිං කාරණං? මහාභූතානං භවනත්තා මහාසමුද්දස්ස. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යෙ කෙචි පාපකා අසංවුතා අහිරිකා අකිරියා ඔසන්නවීරියා කුසීතා කිලිට්ඨා දුජ්ජනා මනුස්සා ජිනසාසනෙ පබ්බජන්ති, තෙ න චිරස්සෙව ජිනසාසනතො අරහන්තවිමලඛීණාසවමහාභූතභවනතො නික්ඛමිත්වා අසංවසිත්වා හීනායාවත්තන්ති. කිං කාරණං? පාපෙහි අසංවාසියත්තා ජිනසාසනස්ස. එවං පාපෙහි අසංවාසියභාවං දස්සෙන්ති.
‘‘කථං දුප්පටිවෙධභාවං දස්සෙන්ති? යථා, මහාරාජ, යෙ කෙචි අඡෙකා අසික්ඛිතා අසිප්පිනො මතිවිප්පහීනා ඉස්සාසා [ඉස්සත්ථා (සී. ස්‍යා. පී.)] වාලග්ගවෙධං අවිසහන්තා විගළන්ති පක්කමන්ති. කිං කාරණං? සණ්හසුඛුමදුප්පටිවෙධත්තා වාලග්ගස්ස. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යෙ කෙචි දුප්පඤ්ඤා ජළා එළමූගා මූළ්හා දන්ධගතිකා ජනා ජිනසාසනෙ පබ්බජන්ති, තෙ තං පරමසණ්හසුඛුමචතුසච්චප්පටිවෙධං පටිවිජ්ඣිතුං අවිසහන්තා ජිනසාසනා විගළිත්වා පක්කමිත්වා න චිරස්සෙව හීනායාවත්තන්ති. කිං කාරණං? පරමසණ්හසුඛුමදුප්පටිවෙධතාය සච්චානං. එවං දුප්පටිවෙධභාවං දස්සෙන්ති.
‘‘කථං බහුසංවරරක්ඛියභාවං දස්සෙන්ති? යථා, මහාරාජ, කොචිදෙව පුරිසො මහතිමහායුද්ධභූමිමුපගතො පරසෙනාය දිසාවිදිසාහි සමන්තා පරිවාරිතො සත්තිහත්ථං ජනමුපෙන්තං දිස්වා භීතො ඔසක්කති පටිනිවත්තති පලායති. කිං කාරණං? බහුවිධයුද්ධමුඛරක්ඛණභයා. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යෙ කෙචි පාපකා අසංවුතා අහිරිකා අකිරියා අක්ඛන්තී චපලා චලිතා ඉත්තරා බාලජනා ජිනසාසනෙ පබ්බජන්ති, තෙ බහුවිධං සික්ඛාපදං පරිරක්ඛිතුං අවිසහන්තා ඔසක්කිත්වා පටිනිවත්තිත්වා පලායිත්වා න චිරස්සෙව හීනායාවත්තන්ති. කිං කාරණං? බහුවිධසංවරරක්ඛියභාවත්තා ජිනසාසනස්ස. එවං බහුවිධසංවරරක්ඛියභාවං දස්සෙන්ති.
‘‘ථලජුත්තමෙපි, මහාරාජ, වස්සිකාගුම්බෙ කිමිවිද්ධානි පුප්ඵානි හොන්ති, තානි අඞ්කුරානි සඞ්කුටිතානි අන්තරා යෙව පරිපතන්ති, න ච තෙසු පරිපතිතෙසු වස්සිකාගුම්බො හීළිතො නාම හොති. යානි තත්ථ ඨිතානි පුප්ඵානි, තානි සම්මා ගන්ධෙන දිසාවිදිසං අභිබ්‍යාපෙන්ති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යෙ තෙ ජිනසාසනෙ පබ්බජිත්වා හීනායාවත්තන්ති, තෙ ජිනසාසනෙ කිමිවිද්ධානි වස්සිකාපුප්ඵානි විය වණ්ණගන්ධරහිතා නිබ්බණ්ණාකාරසීලා අභබ්බා වෙපුල්ලාය, න ච තෙසං හීනායාවත්තනෙන ජිනසාසනං හීළිතං නාම හොති. යෙ තත්ථ ඨිතා භික්ඛූ, තෙ සදෙවකං ලොකං සීලවරගන්ධෙන අභිබ්‍යාපෙන්ති.
‘‘සාලීනම්පි, මහාරාජ, නිරාතඞ්කානං ලොහිතකානං අන්තරෙ කරුම්භකං නාම සාලිජාති උප්පජ්ජිත්වා අන්තරා යෙව විනස්සති, න ච තස්සා විනට්ඨත්තා ලොහිතකසාලී හීළිතා නාම හොන්ති. යෙ තත්ථ ඨිතා සාලී, තෙ රාජූපභොගා හොන්ති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යෙ තෙ ජිනසාසනෙ පබ්බජිත්වා හීනායාවත්තන්ති, තෙ ලොහිතකසාලීනමන්තරෙ කරුම්භකා විය ජිනසාසනෙ න වඩ්ඪිත්වා වෙපුල්ලතං න පාපුණිත්වා [වඩ්ඪිත්වා වෙපුල්ලතං අපාපුණිත්වා (සී. ක.)] අන්තරා යෙව හීනායාවත්තන්ති, න ච තෙසං හීනායාවත්තනෙන ජිනසාසනං හීළිතං නාම හොති. යෙ තත්ථ ඨිතා භික්ඛූ තෙ අරහත්තස්ස අනුච්ඡවිකා හොන්ති.
‘‘කාමදදස්සාපි, මහාරාජ, මණිරතනස්ස එකදෙසං [එකදෙසෙ (ක.)] කක්කසං උප්පජ්ජති, න ච තත්ථ කක්කසුප්පන්නත්තා මණිරතනං හීළිතං නාම හොති. යං තත්ථ පරිසුද්ධං මණිරතනස්ස, තං ජනස්ස හාසකරං හොති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යෙ තෙ ජිනසාසනෙ පබ්බජිත්වා හීනායාවත්තන්ති, කක්කසා තෙ ජිනසාසනෙ පපටිකා, න ච තෙසං හීනායාවත්තනෙන ජිනසාසනං හීළිතං නාම හොති. යෙ තත්ථ ඨිතා භික්ඛූ, තෙ දෙවමනුස්සානං හාසජනකා හොන්ති.
‘‘ජාතිසම්පන්නස්සපි, මහාරාජ, ලොහිතචන්දනස්ස එකදෙසං පූතිකං හොති අප්පගන්ධං. න තෙන ලොහිතචන්දනං හීළිතං නාම හොති. යං තත්ථ අපූතිකං සුගන්ධං, තං සමන්තා විධූපෙති අභිබ්‍යාපෙති. එවමෙව ඛො, මහාරාජ, යෙ තෙ ජිනසාසනෙ පබ්බජිත්වා හීනායාවත්තන්ති, තෙ ලොහිතචන්දනසාරන්තරෙ පූතිකදෙසමිව ඡඩ්ඩනීයා ජිනසාසනෙ, න ච තෙසං හීනායාවත්තනෙන ජිනසාසනං හීළිතං නාම හොති. යෙ තත්ථ ඨිතා භික්ඛූ, තෙ සදෙවකං ලොකං සීලවරචන්දනගන්ධෙන අනුලිම්පයන්තී’’ති.
‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, තෙන තෙන අනුච්ඡවිකෙන තෙන තෙන සදිසෙන කාරණෙන නිරවජ්ජමනුපාපිතං ජිනසාසනං සෙට්ඨභාවෙන පරිදීපිතං, හීනායාවත්තමානාපි තෙ ජිනසාසනස්ස සෙට්ඨභාවං යෙව පරිදීපෙන්තී’’ති.
හීනායාවත්තනපඤ්හො පඤ්චමො.