5. සිවිරාජචක්ඛුදානපඤ්හො

5. ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, තුම්හෙ එවං භණථ ‘සිවිරාජෙන යාචකස්ස චක්ඛූනි දින්නානි, අන්ධස්ස සතො පුන දිබ්බචක්ඛූනි උප්පන්නානී’ති, එතම්පි වචනං සකසටං සනිග්ගහං සදොසං ‘හෙතුසමුග්ඝාතෙ අහෙතුස්මිං අවත්ථුස්මිං නත්ථි දිබ්බචක්ඛුස්ස උප්පාදො’ති සුත්තෙ වුත්තං, යදි, භන්තෙ නාගසෙන, සිවිරාජෙන යාචකස්ස චක්ඛූනි දින්නානි, තෙන හි ‘පුන දිබ්බචක්ඛූනි උප්පන්නානී’ති යං වචනං, තං මිච්ඡා; යදි දිබ්බචක්ඛූනි උප්පන්නානි, තෙන හි ‘සිවිරාජෙන යාචකස්ස චක්ඛූනි දින්නානී’ති යං වචනං, තම්පි මිච්ඡා. අයම්පි උභතො කොටිකො පඤ්හො ගණ්ඨිතොපි ගණ්ඨිතරො වෙඨතොපි වෙඨතරො ගහනතොපි ගහනතරො, සො තවානුප්පත්තො, තත්ථ ඡන්දමභිජනෙහි නිබ්බාහනාය පරවාදානං නිග්ගහායා’’ති.

‘‘දින්නානි, මහාරාජ, සිවිරාජෙන යාචකස්ස චක්ඛූනි, තත්ථ මා විමතිං උප්පාදෙහි, පුන දිබ්බානි ච චක්ඛූනි උප්පන්නානි, තත්ථාපි මා විමතිං ජනෙහී’’ති. ‘‘අපි නු ඛො, භන්තෙ නාගසෙන, හෙතුසමුග්ඝාතෙ අහෙතුස්මිං අවත්ථුස්මිං දිබ්බචක්ඛු උප්පජ්ජතී’’ති? ‘‘න හි, මහාරාජා’’ති. ‘‘කිං පන, භන්තෙ, එත්ථ කාරණං, යෙන කාරණෙන හෙතුසමුග්ඝාතෙ අහෙතුස්මිං අවත්ථුස්මිං දිබ්බචක්ඛු උප්පජ්ජති, ඉඞ්ඝ තාව කාරණෙන මං සඤ්ඤාපෙහී’’ති?

‘‘කිං පන, මහාරාජ, අත්ථි ලොකෙ සච්චං නාම, යෙන සච්චවාදිනො සච්චකිරියං කරොන්තී’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, අත්ථි ලොකෙ සච්චං නාම, සච්චෙන, භන්තෙ නාගසෙන, සච්චවාදිනො සච්චකිරියං කත්වා දෙවං වස්සාපෙන්ති, අග්ගිං නිබ්බාපෙන්ති, විසං පටිහනන්ති, අඤ්ඤම්පි විවිධං කත්තබ්බං කරොන්තී’’ති. ‘‘තෙන හි, මහාරාජ, යුජ්ජති සමෙති සිවිරාජස්ස සච්චබලෙන දිබ්බචක්ඛූනි උප්පන්නානීති, සච්චබලෙන, මහාරාජ, අවත්ථුස්මිං දිබ්බචක්ඛු උප්පජ්ජති, සච්චං යෙව තත්ථ වත්ථු භවති දිබ්බචක්ඛුස්ස උප්පාදාය.

‘‘යථා, මහාරාජ, යෙ කෙචි සත්තා සච්චමනුගායන්ති ‘මහාමෙඝො පවස්සතූ’ති, තෙසං සහ සච්චමනුගීතෙන මහාමෙඝො පවස්සති, අපි නු ඛො, මහාරාජ, අත්ථි ආකාසෙ වස්සහෙතු සන්නිචිතො ‘යෙන හෙතුනා මහාමෙඝො පවස්සතී’’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, සච්චං යෙව තත්ථ හෙතු භවති මහතො මෙඝස්ස පවස්සනායා’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නත්ථි තස්ස පකතිහෙතු, සච්චං යෙවෙත්ථ වත්ථු භවති දිබ්බචක්ඛුස්ස උප්පාදායාති.

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, යෙ කෙචි සත්තා සච්චමනුගායන්ති ‘ජලිතපජ්ජලිතමහාඅග්ගික්ඛන්ධො පටිනිවත්තතූ’ති, තෙසං සහ සච්චමනුගීතෙන ජලිතපජ්ජලිතමහාඅග්ගික්ඛන්ධො ඛණෙන පටිනිවත්තති. අපි නු ඛො, මහාරාජ, අත්ථි තස්මිං ජලිතපජ්ජලිතෙ මහාඅග්ගික්ඛන්ධෙ හෙතු සන්නිචිතො ‘යෙන හෙතුනා ජලිතපජ්ජලිතමහාඅග්ගික්ඛන්ධො ඛණෙන පටිනිවත්තතී’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, සච්චං යෙව තත්ථ වත්ථු හොති තස්ස ජලිතපජ්ජලිතස්ස මහාඅග්ගික්ඛන්ධස්ස ඛණෙන පටිනිවත්තනායා’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, නත්ථි තස්ස පකතිහෙතු, සච්චං යෙවෙත්ථ වත්ථු භවති දිබ්බචක්ඛුස්ස උප්පාදායාති.

‘‘යථා වා පන, මහාරාජ, යෙ කෙචි සත්තා සච්චමනුගායන්ති ‘විසං හලාහලං අගදං භවතූ’ති. තෙසං සහ සච්චමනුගීතෙන විසං හලාහලං ඛණෙන අගදං භවති, අපි නු ඛො, මහාරාජ, අත්ථි තස්මිං හලාහලවිසෙ හෙතු සන්නිචිතො ‘යෙන හෙතුනා විසං හලාහලං ඛණෙන අගදං භවතී’’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, සච්චං යෙව තත්ථ හෙතු භවති විසස්ස හලාහලස්ස ඛණෙන පටිඝාතායා’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, විනා පකතිහෙතුං සච්චං යෙවෙත්ථ වත්ථු භවති දිබ්බචක්ඛුස්ස උප්පාදායාති.

‘‘චතුන්නම්පි, මහාරාජ, අරියසච්චානං පටිවෙධාය නත්ථඤ්ඤං වත්ථු, සච්චං වත්ථුං කත්වා චත්තාරි අරියසච්චානි පටිවිජ්ඣන්තීති. අත්ථි, මහාරාජ, චීනවිසයෙ චීනරාජා, සො මහාසමුද්දෙ කීළිතුකාමො [බලිං කාතුකාමො (සී. පී.)] චතුමාසෙ චතුමාසෙ සච්චකිරියං කත්වා සහ රථෙන අන්තොමහාසමුද්දෙ යොජනං පවිසති, තස්ස රථසීසස්ස පුරතො පුරතො මහාවාරික්ඛන්ධො පටික්කමති, නික්ඛන්තස්ස පුන ඔත්ථරති, අපි නු ඛො, මහාරාජ, සො මහාසමුද්දො සදෙවමනුස්සෙනපි ලොකෙන පකතිකායබලෙන සක්කා පටික්කමාපෙතු’’න්ති? ‘‘අතිපරිත්තකෙපි, භන්තෙ, තළාකෙ උදකං න සක්කා සදෙවමනුස්සෙනපි ලොකෙන පකතිකායබලෙන පටික්කමාපෙතුං, කිං පන මහාසමුද්දෙ උදක’’න්ති? ‘‘ඉමිනාපි, මහාරාජ, කාරණෙන සච්චබලං ඤාතබ්බං ‘නත්ථි තං ඨානං, යං සච්චෙන න පත්තබ්බ’න්ති.

‘‘නගරෙ, මහාරාජ, පාටලිපුත්තෙ අසොකො ධම්මරාජා සනෙගමජානපදඅමච්චභටබලමහාමත්තෙහි පරිවුතො ගඞ්ගං නදිං [ගඞ්ගානදිං (සී.)] නවසලිලසම්පුණ්ණං සමතිත්ථිකං සම්භරිතං පඤ්චයොජනසතායාමං යොජනපුථුලං සන්දමානං දිස්වා අමච්චෙ එවමාහ ‘අත්ථි කොචි, භණෙ, සමත්ථො, යො ඉමං මහාගඞ්ගං පටිසොතං සන්දාපෙතු’න්ති. අමච්චා ආහංසු ‘දුක්කරං දෙවා’ති.

‘‘තස්මිං යෙව ගඞ්ගාකූලෙ ඨිතා බන්ධුමතී නාම ගණිකා අස්සොසි රඤ්ඤා කිර එවං වුත්තං ‘සක්කා නු ඛො ඉමං මහාගඞ්ගං පටිසොතං සන්දාපෙතු’න්ති, සා එවමාහ ‘අහඤ්හි නගරෙ පාටලිපුත්තෙ ගණිකා රූපූපජීවිනී අන්තිමජීවිකා, මම තාව රාජා සච්චකිරියං පස්සතූ’ති. අථ සා සච්චකිරියං අකාසි, සහ තස්සා සච්චකිරියාය ඛණෙන සා මහාගඞ්ගා ගළගළායන්තී පටිසොතං සන්දිත්ථ මහතො ජනකායස්ස පස්සතො.

‘‘අථ රාජා ගඞ්ගාය ආවට්ටඌමිවෙගජනිතං හලාහලසද්දං සුත්වා විම්හිතො අච්ඡරියබ්භුතජාතො අමච්චෙ එවමාහ ‘කිස්සායං, භණෙ, මහාගඞ්ගා පටිසොතං සන්දතී’ති? ‘බන්ධුමතී, මහාරාජ, ගණිකා තව වචනං සුත්වා සච්චකිරියං අකාසි, තස්සා සච්චකිරියාය මහාගඞ්ගා උද්ධංමුඛා සන්දතී’ති.

‘‘අථ සංවිග්ගහදයො රාජා තුරිතතුරිතො සයං ගන්ත්වා තං ගණිකං පුච්ඡි ‘සච්චං කිර, ජෙ, තයා සච්චකිරියාය අයං ගඞ්ගා පටිසොතං සන්දාපිතා’ති? ‘ආම දෙවා’ති. රාජා ආහ ‘කිං තෙ තත්ථ බලං අත්ථි, කො වා තෙ වචනං ආදියති අනුම්මත්තො, කෙන ත්වං බලෙන ඉමං මහාගඞ්ගං පටිසොතං සන්දාපෙසී’ති? සා ආහ ‘සච්චබලෙනාහං, මහාරාජ, ඉමං මහාගඞ්ගං පටිසොතං සන්දාපෙසි’න්ති. රාජා ආහ ‘කිං තෙ සච්චබලං අත්ථි චොරියා ධුත්තියා අසතියා ඡින්නිකාය පාපියා භින්නසීලාය [පාපිකාය භින්නසීමාය (සී.)] හිරිඅතික්කන්තිකාය අන්ධජනපලොභිකායා’ති. ‘සච්චං, මහාරාජ, තාදිසිකා අහං, තාදිසිකායපි මෙ, මහාරාජ, සච්චකිරියා අත්ථි, යායාහං ඉච්ඡමානා සදෙවකම්පි ලොකං පරිවත්තෙය්‍ය’න්ති. රාජා ආහ ‘කතමා පන සා හොති සච්චකිරියා, ඉඞ්ඝ මං සාවෙහී’ති. ‘යො මෙ, මහාරාජ, ධනං දෙති ඛත්තියො වා බ්‍රාහ්මණො වා වෙස්සො වා සුද්දො වා අඤ්ඤො වා කොචි, තෙසං සමකං යෙව උපට්ඨහාමි, ‘‘ඛත්තියො’’ති විසෙසො නත්ථි, ‘‘සුද්දො’’ති අතිමඤ්ඤනා [අතිමඤ්ඤමානො (ක.)] නත්ථි, අනුනයප්පටිඝවිප්පමුත්තා ධනස්සාමිකං පරිචරාමි, එසා මෙ දෙව සච්චකිරියා, යායාහං ඉමං මහාගඞ්ගං පටිසොතං සන්දාපෙසි’න්ති.

‘‘ඉතිපි, මහාරාජ, සච්චෙ ඨිතා න කිඤ්චි අත්ථං න වින්දන්ති. දින්නානි ච, මහාරාජ, සිවිරාජෙන යාචකස්ස චක්ඛූනි, දිබ්බචක්ඛූනි ච උප්පන්නානි, තඤ්ච සච්චකිරියාය. යං පන සුත්තෙ වුත්තං ‘මංසචක්ඛුස්මිං නට්ඨෙ අහෙතුස්මිං අවත්ථුස්මිං නත්ථි දිබ්බචක්ඛුස්ස උප්පාදො’ති. තං භාවනාමයං චක්ඛුං සන්ධාය වුත්තං, එවමෙතං, මහාරාජ, ධාරෙහී’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ නාගසෙන, සුනිබ්බෙඨිතො පඤ්හො, සුනිද්දිට්ඨො නිග්ගහො, සුමද්දිතා පරවාදා, එවමෙතං තථා සම්පටිච්ඡාමී’’ති.

සිවිරාජචක්ඛුදානපඤ්හො පඤ්චමො.