1. ධම්මසන්තතිපඤ්හො

1. රාජා ආහ ‘‘භන්තෙ නාගසෙන, යො උප්පජ්ජති, සො එව සො, උදාහු අඤ්ඤො’’ති? ථෙරො ආහ ‘‘න ච සො, න ච අඤ්ඤො’’ති.

‘‘ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, මහාරාජ, යදා ත්වං දහරො තරුණො මන්දො උත්තානසෙය්‍යකො අහොසි, සො යෙව ත්වං එතරහි මහන්තො’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ, අඤ්ඤො සො දහරො තරුණො මන්දො උත්තානසෙය්‍යකො අහොසි, අඤ්ඤො අහං එතරහි මහන්තො’’ති. ‘‘එවං සන්තෙ ඛො, මහාරාජ, මාතාතිපි න භවිස්සති, පිතාතිපි න භවිස්සති, ආචරියොතිපි න භවිස්සති, සිප්පවාතිපි න භවිස්සති, සීලවාතිපි න භවිස්සති, පඤ්ඤවාතිපි න භවිස්සති. කිං නු ඛො, මහාරාජ, අඤ්ඤා එව කලලස්ස මාතා, අඤ්ඤා අබ්බුදස්ස මාතා, අඤ්ඤා පෙසියා මාතා, අඤ්ඤා ඝනස්ස මාතා, අඤ්ඤා ඛුද්දකස්ස මාතා, අඤ්ඤා මහන්තස්ස මාතා, අඤ්ඤො සිප්පං සික්ඛති, අඤ්ඤො සික්ඛිතො භවති, අඤ්ඤො පාපකම්මං කරොති, අඤ්ඤස්ස හත්ථපාදා ඡිජ්ජන්තී’’ති? ‘‘න හි, භන්තෙ. ත්වං පන, භන්තෙ, එවං වුත්තෙ කිං වදෙය්‍යාසී’’ති? ථෙරො ආහ ‘‘අහඤ්ඤෙව ඛො, මහාරාජ, දහරො අහොසිං තරුණො මන්දො උත්තානසෙය්‍යකො, අහඤ්ඤෙව එතරහි මහන්තො, ඉමමෙව කායං නිස්සාය සබ්බෙ තෙ එකසඞ්ගහිතා’’ති.

‘‘භිය්‍යො ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, කොචිදෙව පුරිසො පදීපං පදීපෙය්‍ය, කිං සො සබ්බරත්තිං පදීපෙය්‍යා’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, සබ්බරත්තිං පදීපෙය්‍යා’’ති. ‘‘කිං නු ඛො, මහාරාජ, යා පුරිමෙ යාමෙ අච්චි, සා මජ්ඣිමෙ යාමෙ අච්චී’’ති? ‘‘න හි භන්තෙ’’ති. ‘‘යා මජ්ඣිමෙ යාමෙ අච්චි, සා පච්ඡිමෙ යාමෙ අච්චී’’ති? ‘‘න හි භන්තෙ’’ති. ‘‘කිං නු ඛො, මහාරාජ, අඤ්ඤො සො අහොසි පුරිමෙ යාමෙ පදීපො, අඤ්ඤො මජ්ඣිමෙ යාමෙ පදීපො, අඤ්ඤො පච්ඡිමෙ යාමෙ පදීපො’’ති? ‘‘න හි භන්තෙ, තං යෙව නිස්සාය සබ්බරත්තිං පදීපිතො’’ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, ධම්මසන්තති සන්දහති, අඤ්ඤො උප්පජ්ජති, අඤ්ඤො නිරුජ්ඣති, අපුබ්බං අචරිමං විය සන්දහති, තෙන න ච සො, න ච අඤ්ඤො, පුරිමවිඤ්ඤාණෙ පච්ඡිමවිඤ්ඤාණං සඞ්ගහං ගච්ඡතී’’ති.

‘‘භිය්‍යො ඔපම්මං කරොහී’’ති. ‘‘යථා, මහාරාජ, ඛීරං දුය්හමානං කාලන්තරෙන දධි පරිවත්තෙය්‍ය, දධිතො නවනීතං, නවනීතතො ඝතං පරිවත්තෙය්‍ය, යො නු ඛො, මහාරාජ, එවං වදෙය්‍ය ‘යං යෙව ඛීරං තං යෙව දධි, යං යෙව දධි තං යෙව නවනීතං, යං යෙව නවනීතං තං යෙව ඝත’න්ති, සම්මා නු ඛො සො, මහාරාජ, වදමානො වදෙය්‍යා’’ති? ‘‘න හි භන්තෙ, තංයෙව නිස්සාය සම්භූත’’න්ති. ‘‘එවමෙව ඛො, මහාරාජ, ධම්මසන්තති සන්දහති, අඤ්ඤො උප්පජ්ජති, අඤ්ඤො නිරුජ්ඣති, අපුබ්බං අචරිමං විය සන්දහති, තෙන න ච සො, න ච අඤ්ඤො, පුරිමවිඤ්ඤාණෙ පච්ඡිමවිඤ්ඤාණං සඞ්ගහං ගච්ඡතී’’ති.

‘‘කල්ලොසි, භන්තෙ නාගසෙනා’’ති.

ධම්මසන්තතිපඤ්හො පඨමො.