538. මූගපක්ඛජාතකං (1)

1. ‘‘මා පණ්ඩිච්චයං [පණ්ඩිතියං (සී.), පණ්ඩිච්චියං (පී.)] විභාවය, බාලමතො භව සබ්බපාණිනං;

සබ්බො තං ජනො ඔචිනායතු, එවං තව අත්ථො භවිස්සති’’.

2. ‘‘කරොමි තෙ තං වචනං, යං මං භණසි දෙවතෙ;

අත්ථකාමාසි මෙ අම්ම, හිතකාමාසි දෙවතෙ’’.

3. ‘‘කිං නු සන්තරමානොව, කාසුං ඛණසි සාරථි;

පුට්ඨො මෙ සම්ම අක්ඛාහි, කිං කාසුයා කරිස්සසි’’.

4. ‘‘රඤ්ඤො මූගො ච පක්ඛො ච, පුත්තො ජාතො අචෙතසො;

සොම්හි රඤ්ඤා සමජ්ඣිට්ඨො, පුත්තං මෙ නිඛණං වනෙ’’.

5. ‘‘න බධිරො න මූගොස්මි, න පක්ඛො න ච වීකලො [නපි පඞ්ගුලො (සී. පී.), න ච පිඞ්ගලො (ස්‍යා.)];

අධම්මං සාරථි කයිරා, මං චෙ ත්වං නිඛණං වනෙ’’.

6. ‘‘ඌරූ බාහුං [බාහූ (සී. ක.)] ච මෙ පස්ස, භාසිතඤ්ච සුණොහි මෙ;

අධම්මං සාරථි කයිරා, මං චෙ ත්වං නිඛණං වනෙ’’.

7. ‘‘දෙවතා නුසි ගන්ධබ්බො, අදු [ආදු (සී.), ආදූ (ස්‍යා.)] සක්කො පුරින්දදො;

කො වා ත්වං කස්ස වා පුත්තො, කථං ජානෙමු තං මයං’’.

8. ‘‘නම්හි දෙවො න ගන්ධබ්බො, නාපි සක්කො පුරින්දදො;

කාසිරඤ්ඤො අහං පුත්තො, යං කාසුයා නිඛඤ්ඤසි [නිඝඤ්ඤසි (සී. පී.), නිඛඤ්ඡසි (?)].

9. ‘‘තස්ස රඤ්ඤො අහං පුත්තො, යං ත්වං සම්මූපජීවසි [සමුපජීවසි (සී. පී.)];

අධම්මං සාරථි කයිරා, මං චෙ ත්වං නිඛණං වනෙ.

10. ‘‘යස්ස රුක්ඛස්ස ඡායාය, නිසීදෙය්‍ය සයෙය්‍ය වා;

න තස්ස සාඛං භඤ්ජෙය්‍ය, මිත්තදුබ්භො [මිත්තදූභො (සී. පී.)] හි පාපකො.

11. ‘‘යථා රුක්ඛො තථා රාජා, යථා සාඛා තථා අහං;

යථා ඡායූපගො පොසො, එවං ත්වමසි සාරථි;

අධම්මං සාරථි කයිරා, මං චෙ ත්වං නිඛණං වනෙ.

12. ‘‘පහූතභක්ඛො [බහුත්තභක්ඛො (ක.)] භවති, විප්පවුට්ඨො [විප්පවුත්ථො (සී. පී.), විප්පමුත්තො (ක.)] සකං [සකා (සී. පී.)] ඝරා;

බහූ නං උපජීවන්ති, යො මිත්තානං න දුබ්භති.

13. ‘‘යං යං ජනපදං යාති, නිගමෙ රාජධානියො;

සබ්බත්ථ පූජිතො හොති, යො මිත්තානං න දුබ්භති.

14. ‘‘නාස්ස චොරා පසාහන්ති [පසහන්ති (සී. ස්‍යා. පී.)], නාතිමඤ්ඤන්ති ඛත්තියා [නාතිමඤ්ඤෙති ඛත්තියො (සී. ස්‍යා. පී.)];

සබ්බෙ අමිත්තෙ තරති, යො මිත්තානං න දුබ්භති.

15. ‘‘අක්කුද්ධො සඝරං එති, සභායං [සභාය (සී. ස්‍යා. පී.)] පටිනන්දිතො;

ඤාතීනං උත්තමො හොති, යො මිත්තානං න දුබ්භති.

16. ‘‘සක්කත්වා සක්කතො හොති, ගරු හොති සගාරවො [ගරුකො හොති ගාරවො (ක.)];

වණ්ණකිත්තිභතො හොති, යො මිත්තානං න දුබ්භති.

17. ‘‘පූජකො ලභතෙ පූජං, වන්දකො පටිවන්දනං;

යසො කිත්තිඤ්ච පප්පොති, යො මිත්තානං න දුබ්භති.

18. ‘‘අග්ගි යථා පජ්ජලති, දෙවතාව විරොචති;

සිරියා අජහිතො හොති, යො මිත්තානං න දුබ්භති.

19. ‘‘ගාවො තස්ස පජායන්ති, ඛෙත්තෙ වුත්තං විරූහති;

වුත්තානං ඵලමස්නාති, යො මිත්තානං න දුබ්භති.

20. ‘‘දරිතො පබ්බතාතො වා, රුක්ඛතො පතිතො නරො;

චුතො පතිට්ඨං ලභති, යො මිත්තානං න දුබ්භති.

21. ‘‘විරූළ්හමූලසන්තානං, නිග්‍රොධමිව මාලුතො;

අමිත්තා නප්පසාහන්ති, යො මිත්තානං න දුබ්භති’’.

22. ‘‘එහි තං පටිනෙස්සාමි, රාජපුත්ත සකං ඝරං;

රජ්ජං කාරෙහි භද්දන්තෙ, කිං අරඤ්ඤෙ කරිස්සසි’’.

23. ‘‘අලං මෙ තෙන රජ්ජෙන, ඤාතකෙහි [ඤාතකෙන (ස්‍යා. ක.)] ධනෙන වා;

යං මෙ අධම්මචරියාය, රජ්ජං ලබ්භෙථ සාරථි’’.

24. ‘‘පුණ්ණපත්තං මං ලාභෙහි [පලාභෙහි (සී. පී.)], රාජපුත්ත ඉතො ගතො;

පිතා මාතා ච මෙ දජ්ජුං, රාජපුත්ත තයී ගතෙ.

25. ‘‘ඔරොධා ච කුමාරා ච, වෙසියානා ච බ්‍රාහ්මණා;

තෙපි අත්තමනා දජ්ජුං, රාජපුත්ත තයී ගතෙ.

26. ‘‘හත්ථාරොහා [හත්ථාරූහා (සී. පී.) එවමුපරිපි] අනීකට්ඨා, රථිකා පත්තිකාරකා;

තෙපි අත්තමනා දජ්ජුං [තෙපි දජ්ජුං පතීතාමෙ (සී. පී.)], රාජපුත්ත තයී ගතෙ.

27. ‘‘බහුධඤ්ඤා ජානපදා [බහූ ජානපදා චඤ්ඤෙ (සී.), බහූ ජනපදා චඤ්ඤෙ (පී.)], නෙගමා ච සමාගතා;

උපායනානි මෙ දජ්ජුං, රාජපුත්ත තයී ගතෙ’’.

28. ‘‘පිතු මාතු චහං චත්තො, රට්ඨස්ස නිගමස්ස ච;

අථො සබ්බකුමාරානං, නත්ථි මය්හං සකං ඝරං.

29. ‘‘අනුඤ්ඤාතො අහං මත්‍යා, සඤ්චත්තො පිතරා මහං;

එකොරඤ්ඤෙ පබ්බජිතො, න කාමෙ අභිපත්ථයෙ.

30. ‘‘අපි අතරමානානං, ඵලාසාව සමිජ්ඣති;

විපක්කබ්‍රහ්මචරියොස්මි, එවං ජානාහි සාරථි.

31. ‘‘අපි අතරමානානං, සම්මදත්ථො විපච්චති;

විපක්කබ්‍රහ්මචරියොස්මි, නික්ඛන්තො අකුතොභයො’’.

32. ‘‘එවං වග්ගුකථො සන්තො, විසට්ඨවචනො චසි [ච සො (ස්‍යා. ක.)];

කස්මා පිතු ච මාතුච්ච, සන්තිකෙ න භණී තදා’’.

33. ‘‘නාහං අසන්ධිතා [අසත්ථිතා (සී.)] පක්ඛො, න බධිරො අසොතතා;

නාහං අජිව්හතා මූගො, මා මං මූගමධාරයි [මූගො අධාරයි (සී.)].

34. ‘‘පුරිමං සරාමහං ජාතිං, යත්ථ රජ්ජමකාරයිං;

කාරයිත්වා තහිං රජ්ජං, පාපත්ථං නිරයං භුසං.

35. ‘‘වීසතිඤ්චෙව වස්සානි, තහිං රජ්ජමකාරයිං;

අසීතිවස්සසහස්සානි, නිරයම්හි අපච්චිසං [අපච්චසිං (ස්‍යා.), අපච්චයිං (පී.)].

36. ‘‘තස්ස රජ්ජස්සහං භීතො, මා මං රජ්ජාභිසෙචයුං [රජ්ජෙභිසෙචයුං (ස්‍යා. ක.)];

තස්මා පිතු ච මාතුච්ච, සන්තිකෙ න භණිං තදා.

37. ‘‘උච්ඡඞ්ගෙ මං නිසාදෙත්වා, පිතා අත්ථානුසාසති;

එකං හනථ බන්ධථ, එකං ඛාරාපතච්ඡිකං [ඛරාපතිච්ඡකං (ස්‍යා.), ඛරාපටිච්ඡකං (ක.)];

එකං සූලස්මිං උප්පෙථ [අප්පෙථ (සී.), උබ්බෙථ (ස්‍යා.), අච්චෙථ (පී.)], ඉච්චස්ස මනුසාසති.

38. ‘‘තායාහං [තස්සාහං (සී. පී.)] ඵරුසං සුත්වා, වාචායො සමුදීරිතා;

අමූගො මූගවණ්ණෙන, අපක්ඛො පක්ඛසම්මතො;

සකෙ මුත්තකරීසස්මිං, අච්ඡාහං සම්පරිප්ලුතො.

39. ‘‘කසිරඤ්ච පරිත්තඤ්ච, තඤ්ච දුක්ඛෙන සංයුතං;

කොමං [කො තං (සී. පී.)] ජීවිතමාගම්ම, වෙරං කයිරාථ කෙනචි.

40. ‘‘පඤ්ඤාය ච අලාභෙන, ධම්මස්ස ච අදස්සනා;

කොමං [කො තං (සී. පී.)] ජීවිතමාගම්ම, වෙරං කයිරාථ කෙනචි.

41. ‘‘අපි අතරමානානං, ඵලාසාව සමිජ්ඣති;

විපක්කබ්‍රහ්මචරියොස්මි, එවං ජානාහි සාරථි.

42. ‘‘අපි අතරමානානං, සම්මදත්ථො විපච්චති;

විපක්කබ්‍රහ්මචරියොස්මි, නික්ඛන්තො අකුතොභයො’’.

43. ‘‘අහම්පි පබ්බජිස්සාමි, රාජපුත්ත තවන්තිකෙ;

අව්හායස්සු [අව්හයස්සු (සී. පී.)] මං භද්දන්තෙ, පබ්බජ්ජා මම රුච්චති’’.

44. ‘‘රථං නිය්‍යාදයිත්වාන, අනණො එහි සාරථි;

අනණස්ස හි පබ්බජ්ජා, එතං ඉසීහි වණ්ණිතං’’.

45. ‘‘යදෙව ත්‍යාහං වචනං, අකරං භද්දමත්ථු තෙ;

තදෙව මෙ ත්වං වචනං, යාචිතො කත්තුමරහසි.

46. ‘‘ඉධෙව තාව අච්ඡස්සු, යාව රාජානමානයෙ;

අප්පෙව තෙ පිතා දිස්වා, පතීතො සුමනො සියා’’.

47. ‘‘කරොමි තෙතං වචනං, යං මං භණසි සාරථි;

අහම්පි දට්ඨුකාමොස්මි, පිතරං මෙ ඉධාගතං.

48. ‘‘එහි සම්ම නිවත්තස්සු, කුසලං වජ්ජාසි ඤාතිනං;

මාතරං පිතරං මය්හං, වුත්තො වජ්ජාසි වන්දනං’’.

49. තස්ස පාදෙ ගහෙත්වාන, කත්වා ච නං පදක්ඛිණං;

සාරථි රථමාරුය්හ, රාජද්වාරං උපාගමි.

50. ‘‘සුඤ්ඤං මාතා රථං දිස්වා, එකං සාරථිමාගතං;

අස්සුපුණ්ණෙහි නෙත්තෙහි, රොදන්තී නං උදික්ඛති.

51. ‘‘අයං සො සාරථි එති, නිහන්ත්වා මම අත්‍රජං;

නිහතො නූන මෙ පුත්තො, පථබ්‍යා භූමිවඩ්ඪනො.

52. ‘‘අමිත්තා නූන නන්දන්ති, පතීතා නූන වෙරිනො;

ආගතං සාරථිං දිස්වා, නිහන්ත්වා මම අත්‍රජං.

53. ‘‘සුඤ්ඤං මාතා රථං දිස්වා, එකං සාරථිමාගතං;

අස්සුපුණ්ණෙහි නෙත්තෙහි, රොදන්තී පරිපුච්ඡි නං [රොදන්තී පරිපුච්ඡති (සී. පී.), රොදන්තී නං පරිපුච්ඡති (ස්‍යා.)].

54. ‘‘කින්නු මූගො කිං නු පක්ඛො, කින්නු සො විලපී තදා;

නිහඤ්ඤමානො භූමියා, තං මෙ අක්ඛාහි සාරථි.

55. ‘‘කථං හත්ථෙහි පාදෙහි, මූගපක්ඛො විවජ්ජයි;

නිහඤ්ඤමානො භූමියා, තං මෙ අක්ඛාහි පුච්ඡිතො’’.

56. ‘‘අක්ඛෙය්‍යං [අක්ඛිස්සං (සී. පී.)] තෙ අහං අය්‍යෙ, දජ්ජාසි අභයං මම;

යං මෙ සුතං වා දිට්ඨං වා, රාජපුත්තස්ස සන්තිකෙ’’.

57. ‘‘අභයං සම්ම තෙ දම්මි, අභීතො භණ සාරථි;

යං තෙ සුතං වා දිට්ඨං වා, රාජපුත්තස්ස සන්තිකෙ’’.

58. ‘‘න සො මූගො න සො පක්ඛො, විසට්ඨවචනො ච සො;

රජ්ජස්ස කිර සො භීතො, අකරා [අකරී (සී. පී.)] ආලයෙ බහූ.

59. ‘‘පුරිමං සරති සො ජාතිං, යත්ථ රජ්ජමකාරයි;

කාරයිත්වා තහිං රජ්ජං, පාපත්ථ නිරයං භුසං.

60. ‘‘වීසතිඤ්චෙව වස්සානි, තහිං රජ්ජමකාරයි;

අසීතිවස්සසහස්සානි, නිරයම්හි අපච්චි සො.

61. ‘‘තස්ස රජ්ජස්ස සො භීතො, මා මං රජ්ජාභිසෙචයුං;

තස්මා පිතු ච මාතුච්ච, සන්තිකෙ න භණී තදා.

62. ‘‘අඞ්ගපච්චඞ්ගසම්පන්නො, ආරොහපරිණාහවා;

විසට්ඨවචනො පඤ්ඤො, මග්ගෙ සග්ගස්ස තිට්ඨති.

63. ‘‘සචෙ ත්වං දට්ඨුකාමාසි, රාජපුත්තං [රාජපුත්ති (සී.)] තවත්‍රජං;

එහි තං පාපයිස්සාමි, යත්ථ සම්මති තෙමියො’’.

64. ‘‘යොජයන්තු රථෙ අස්සෙ, කච්ඡං නාගාන [නාගානි (ස්‍යා. ක.)] බන්ධථ;

උදීරයන්තු සඞ්ඛපණවා, වාදන්තු [වදන්තු (සී.), නදන්තු (ස්‍යා. ක.), වදතං (පී.)] එකපොක්ඛරා.

65. ‘‘වාදන්තු [නදන්තු (සී. ස්‍යා. පී.)] භෙරී සන්නද්ධා, වග්ගූ වාදන්තු දුන්දුභී;

නෙගමා ච මං අන්වෙන්තු, ගච්ඡං පුත්තනිවෙදකො [නිවාදකො (ස්‍යා. ක.)].

66. ‘‘ඔරොධා ච කුමාරා ච, වෙසියානා ච බ්‍රාහ්මණා;

ඛිප්පං යානානි යොජෙන්තු, ගච්ඡං පුත්තනිවෙදකො [නිවාදකො (ස්‍යා. ක.)].

67. ‘‘හත්ථාරොහා අනීකට්ඨා, රථිකා පත්තිකාරකා;

ඛිප්පං යානානි යොජෙන්තු, ගච්ඡං පුත්තනිවෙදකො [නිවාදකො (ස්‍යා. ක.)].

68. ‘‘සමාගතා ජානපදා, නෙගමා ච සමාගතා;

ඛිප්පං යානානි යොජෙන්තු, ගච්ඡං පුත්තනිවෙදකො’’ [නිවාදකො (ස්‍යා. ක.)].

69. ‘‘අස්සෙ ච සාරථී යුත්තෙ, සින්ධවෙ සීඝවාහනෙ;

රාජද්වාරං උපාගච්ඡුං, යුත්තා දෙව ඉමෙ හයා’’.

70. ‘‘ථූලා ජවෙන හායන්ති, කිසා හායන්ති ථාමුනා;

කිසෙ ථූලෙ විවජ්ජෙත්වා, සංසට්ඨා යොජිතා හයා’’.

71. ‘‘තතො රාජා තරමානො, යුත්තමාරුය්හ සන්දනං;

ඉත්ථාගාරං අජ්ඣභාසි [අභාසථ (ක.)], සබ්බාව අනුයාථ මං.

72. ‘‘වාලබීජනිමුණ්හීසං, ඛග්ගං ඡත්තඤ්ච පණ්ඩරං;

උපාධි රථමාරුය්හ [උපාදිරථමාරුය්හ (සී.), උපාධී රථමාරුය්හ (ස්‍යා.)], සුවණ්ණෙහි අලඞ්කතා.

73. ‘‘තතො ස [ච (සී. ස්‍යා. පී.)] රාජා පායාසි, පුරක්ඛත්වාන සාරථිං;

ඛිප්පමෙව උපාගච්ඡි, යත්ථ සම්මති තෙමියො.