පකිණ්ණකකථා

ඉමස්මිං පන සික්ඛාපදෙ කොසල්ලත්ථං ඉදං පකිණ්ණකංවෙදිතබ්බං –

‘‘සමුට්ඨානඤ්ච කිරියා, අථො සඤ්ඤා සචිත්තකං;

ලොකවජ්ජඤ්ච කම්මඤ්ච, කුසලං වෙදනාය චා’’ති.

තත්ථ ‘‘සමුට්ඨාන’’න්ති සබ්බසඞ්ගාහකවසෙන ඡ සික්ඛාපදසමුට්ඨානානි. තානි පරිවාරෙ ආවි භවිස්සන්ති. සමාසතො පන සික්ඛාපදං නාම – අත්ථි ඡසමුට්ඨානං, අත්ථි චතුසමුට්ඨානං, අත්ථි තිසමුට්ඨානං, අත්ථි කථිනසමුට්ඨානං, අත්ථි එළකලොමසමුට්ඨානං, අත්ථි ධුරනික්ඛෙපාදිසමුට්ඨානන්ති.

තත්‍රාපි කිඤ්චි කිරියතො සමුට්ඨාති, කිඤ්චි අකිරියතො සමුට්ඨාති, කිඤ්චි කිරියාකිරියතො සමුට්ඨාති, කිඤ්චි සියා කිරියතො, සියා අකිරියතො සමුට්ඨාති, කිඤ්චි සියා කිරියතො සියා කිරියාකිරියතො සමුට්ඨාති.

තත්‍රාපි අත්ථි සඤ්ඤාවිමොක්ඛං, අත්ථි නොසඤ්ඤාවිමොක්ඛං. තත්ථ යං චිත්තඞ්ගං ලභතියෙව, තං සඤ්ඤාවිමොක්ඛං; ඉතරං නොසඤ්ඤාවිමොක්ඛං.

පුන අත්ථි සචිත්තකං, අත්ථි අචිත්තකං. යං සහෙව චිත්තෙන ආපජ්ජති, තං සචිත්තකං; යං විනාපි චිත්තෙන ආපජ්ජති, තං අචිත්තකං. තං සබ්බම්පි ලොකවජ්ජං පණ්ණත්තිවජ්ජන්ති දුවිධං. තෙසං ලක්ඛණං වුත්තමෙව.

කම්මකුසලවෙදනාවසෙනාපි චෙත්ථ අත්ථි සික්ඛාපදං කායකම්මං, අත්ථි වචීකම්මං. තත්ථ යං කායද්වාරිකං, තං කායකම්මං; යං වචීද්වාරිකං, තං වචීකම්මන්ති වෙදිතබ්බං. අත්ථි පන සික්ඛාපදං කුසලං, අත්ථි අකුසලං, අත්ථි අබ්‍යාකතං. ද්වත්තිංසෙව හි ආපත්තිසමඋට්ඨාපකචිත්තානි – අට්ඨ කාමාවචරකුසලානි, ද්වාදස අකුසලානි, දස කාමාවචරකිරියචිත්තානි, කුසලතො ච කිරියතො ච ද්වෙ අභිඤ්ඤාචිත්තානීති. තෙසු යං කුසලචිත්තෙන ආපජ්ජති, තං කුසලං; ඉතරෙහි ඉතරං. අත්ථි ච සික්ඛාපදං තිවෙදනං, අත්ථි ද්විවෙදනං, අත්ථි එකවෙදනං. තත්ථ යං ආපජ්ජන්තො තීසු වෙදනාසු අඤ්ඤතරවෙදනාසමඞ්ගී හුත්වා ආපජ්ජති, තං තිවෙදනං; යං ආපජ්ජන්තො සුඛසමඞ්ගී වා උපෙක්ඛාසමඞ්ගී වා ආපජ්ජති, තං ද්විවෙදනං; යං ආපජ්ජන්තො දුක්ඛවෙදනාසමඞ්ගීයෙව ආපජ්ජති, තං එකවෙදනන්ති වෙදිතබ්බං. එවං –

‘‘සමුට්ඨානඤ්ච කිරියා, අථො සඤ්ඤා සචිත්තකං;

ලොකවජ්ජඤ්ච කම්මඤ්ච, කුසලං වෙදනාය චා’’ති.

ඉමං පකිණ්ණකං විදිත්වා තෙසු සමුට්ඨානාදීසු ඉදං සික්ඛාපදං සමුට්ඨානතො එකසමුට්ඨානං. අඞ්ගවසෙන දුකසමුට්ඨානං, කායචිත්තතො සමුට්ඨාති. කිරියසමුට්ඨානඤ්ච කරොන්තොයෙව හි එතං ආපජ්ජති. මෙථුනපටිසංයුත්තාය කාමසඤ්ඤාය අභාවෙන මුච්චනතො සඤ්ඤාවිමොක්ඛං. ‘‘අනාපත්ති අජානන්තස්ස අසාදියන්තස්සා’’ති හි වුත්තං. මෙථුනචිත්තෙනෙව නං ආපජ්ජති, න විනා චිත්තෙනාති සචිත්තකං. රාගවසෙනෙව ආපජ්ජිතබ්බතො ලොකවජ්ජං. කායද්වාරෙනෙව සමුට්ඨානතො කායකම්මං. චිත්තං පනෙත්ථ අඞ්ගමත්තං හොති, න තස්ස වසෙන කම්මභාවො ලබ්භති. ලොභචිත්තෙන ආපජ්ජිතබ්බතො අකුසලචිත්තං. සුඛසමඞ්ගී වා උපෙක්ඛාසමඞ්ගී වා තං ආපජ්ජතීති ද්විවෙදනන්ති වෙදිතබ්බං. සබ්බඤ්චෙතං ආපත්තියං යුජ්ජති. සික්ඛාපදසීසෙන පන සබ්බඅට්ඨකථාසුදෙසනා ආරූළ්හා, තස්මා එවං වුත්තං.

පකිණ්ණකකථා නිට්ඨිතා.