9. පණීතභොජනසික්ඛාපදවණ්ණනා

257. නවමසික්ඛාපදෙ – පණීතභොජනානීති උත්තමභොජනානි. කස්ස සම්පන්නං න මනාපන්ති සම්පත්තියුත්තං කස්ස න පියං. සාදුන්ති සුරසං.

259. යො පන භික්ඛු එවරූපානි පණීතභොජනානි අගිලානො අත්තනො අත්ථාය විඤ්ඤාපෙත්වා භුඤ්ජෙය්‍යාති එත්ථ සුද්ධානි සප්පිආදීනි විඤ්ඤාපෙත්වා භුඤ්ජන්තො පාචිත්තියං නාපජ්ජති, සෙඛියෙසු සූපොදනවිඤ්ඤත්තිදුක්කටං ආපජ්ජති, ඔදනසංසට්ඨානි පන විඤ්ඤාපෙත්වා භුඤ්ජන්තො පාචිත්තියං ආපජ්ජතීති වෙදිතබ්බො, අයං කිරෙත්ථ අධිප්පායො. තෙනෙව ච ‘‘පණීතානී’’ති අවත්වා ‘‘පණීතභොජනානී’’ති සුත්තෙ වුත්තං. ‘‘පණීතානී’’ති හි වුත්තෙ සප්පිආදීනංයෙව ගහණං හොති, ‘‘පණීතභොජනානී’’ති වුත්තෙ පන පණීතසංසට්ඨානි සත්තධඤ්ඤනිබ්බත්තානි භොජනානි පණීතභොජනානීති අයමත්ථො පඤ්ඤායති.

ඉදානි විඤ්ඤාපෙති පයොගෙ දුක්කටන්තිආදීසු අයං විනිච්ඡයො – ‘‘සප්පිනා භත්තං දෙහි, සප්පිං ආකිරිත්වා දෙහි, සප්පිමිස්සකං කත්වා දෙහි, සහසප්පිනා දෙහි, සප්පිඤ්ච භත්තඤ්ච දෙහී’’ති විඤ්ඤාපෙන්තස්ස විඤ්ඤත්තියා දුක්කටං, පටිග්ගහණෙ දුක්කටං, අජ්ඣොහාරෙ පාචිත්තියං. ‘‘සප්පිභත්තං දෙහී’’ති වුත්තෙ පන යස්මා සාලිභත්තං විය සප්පිභත්තං නාම නත්ථි; තස්මා සූපොදනවිඤ්ඤත්තිදුක්කටමෙව වෙදිතබ්බං.

සචෙ පන ‘‘සප්පිනා භත්තං දෙහී’’ති වුත්තෙ භත්තං දත්වා ‘‘සප්පිං කත්වා භුඤ්ජා’’ති නවනීතං වා ඛීරං වා දධිං වා දෙති, මූලං වා පන දෙති, ‘‘ඉමිනා සප්පිං ගහෙත්වා භුඤ්ජා’’ති යථාවත්ථුකමෙව. ‘‘ගොසප්පිනා භත්තං දෙහී’’ති වුත්තෙ පන ගොසප්පිනා වා දෙතු, ගොසප්පිම්හි අසති, පුරිමනයෙනෙව ගොනවනීතාදීනි වා ගාවිංයෙව වා දෙතු ‘‘ඉතො සප්පිනා භුඤ්ජා’’ති යථාවත්ථුකමෙව. සචෙ පන ගොසප්පිනා යාචිතො අජියා සප්පිආදීහි දෙති, විසඞ්කෙතං. එවඤ්හි සති අඤ්ඤං යාචිතෙන අඤ්ඤං දින්නං නාම හොති, තස්මා අනාපත්ති. එස නයො අජියා සප්පිනා දෙහීති ආදීසුපි.

‘‘කප්පියසප්පිනා දෙහී’’ති වුත්තෙ අකප්පියසප්පිනා දෙති, විසඞ්කෙතමෙව. ‘‘අකප්පියසප්පිනාති වුත්තෙ අකප්පියසප්පිනා දෙති, පටිග්ගහණෙපි පරිභොගෙපි දුක්කටමෙව. අකප්පියසප්පිම්හි අසති පුරිමනයෙනෙව අකප්පියනවනීතාදීනි දෙති ‘‘සප්පිං කත්වා භුඤ්ජා’’ති අකප්පියසප්පිනාව දින්නං හොති. ‘‘අකප්පියසප්පිනා’’ති වුත්තෙ කප්පියෙන දෙති, විසඞ්කෙතං. ‘‘සප්පිනා’’ති වුත්තෙ සෙසෙසු නවනීතාදීසු අඤ්ඤතරෙන දෙති, විසඞ්කෙතමෙව. එස නයො නවනීතෙන දෙහීතිආදීසුපි. යෙන යෙන හි විඤ්ඤත්ති හොති, තස්මිං වා තස්ස මූලෙ වා ලද්ධෙ, තං තං ලද්ධමෙව හොති.

සචෙ පන අඤ්ඤං පාළියා ආගතං වා අනාගතං වා දෙන්ති, විසඞ්කෙතං. පාළියං ආගතනවනීතාදීනි ඨපෙත්වා අඤ්ඤෙහි නවනීතාදීහි විඤ්ඤාපෙන්තස්ස දුක්කටං. යථා ච ‘‘සප්පිභත්තං දෙහී’’ති වුත්තෙ සාලිභත්තස්ස විය සප්පිභත්තස්ස අභාවා සූපොදනවිඤ්ඤත්තිදුක්කටමෙව හොතීති වුත්තං. එවං නවනීතභත්තං දෙහීතිආදීසුපි. පටිපාටියා එකමෙකං විත්ථාරෙත්වා වුච්චමානෙපි හි අයමෙවත්ථො වත්තබ්බො සියා, සො ච සඞ්ඛෙපෙනපි සක්කා ඤාතුං, කිං තත්ථ විත්ථාරෙන? තෙන වුත්තං – ‘‘එස නයො නවනීතෙන දෙහීතිආදීසුපී’’ති.

සචෙ පන සබ්බෙහිපි සප්පිආදීහි එකට්ඨානෙ වා නානාට්ඨානෙ වා විඤ්ඤාපෙත්වා පටිලද්ධං එකභාජනෙ ආකිරිත්වා එකරසං කත්වා තතො කුසග්ගෙනාපි ජිව්හග්ගෙ බින්දුං ඨපෙත්වා අජ්ඣොහරති, නව පාචිත්තියානි ආපජ්ජති. වුත්තම්පි චෙතං පරිවාරෙ –

‘‘කායිකානි න වාචසිකානි,

සබ්බානි නානාවත්ථුකානි;

අපුබ්බං අචරිමං ආපජ්ජෙය්‍ය එකතො,

පඤ්හාමෙසා කුසලෙහි චින්තිතා’’ති. (පරි. 481);

261. අගිලානො ගිලානසඤ්ඤීති එත්ථ සචෙ ගිලානසඤ්ඤීපි හුත්වා භෙසජ්ජත්ථාය පඤ්ච භෙසජ්ජානි විඤ්ඤාපෙති, මහානාමසික්ඛාපදෙන කාරෙතබ්බො. නව පණීතභොජනානි විඤ්ඤාපෙන්තො පන ඉමිනා සික්ඛාපදෙන කාරෙතබ්බො. භික්ඛුනීනං පන එතානි පාටිදෙසනීයවත්ථූනි හොන්ති, සූපොදනවිඤ්ඤත්තියං උභයෙසම්පි සෙඛපණ්ණත්තිදුක්කටමෙව. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව.

චතුසමුට්ඨානං – කායතො කායවාචතො කායචිත්තතො කායවාචාචිත්තතො ච සමුට්ඨාති,

කිරියං, නොසඤ්ඤාවිමොක්ඛං, අචිත්තකං, පණ්ණතිවජ්ජං, කායකම්මං, වචීකම්මං, තිචිත්තං, තිවෙදනන්ති.

පණීතභොජනසික්ඛාපදං නවමං.