2. ගණභොජනසික්ඛාපදවණ්ණනා

209. දුතියසික්ඛාපදෙ – පරිහීනලාභසක්කාරොති සො කිර අජාතසත්තුනා රාජානං මාරාපෙත්වාපි අභිමාරෙ යොජෙත්වාපි රුහිරුප්පාදං කත්වාපි ගුළ්හපටිච්ඡන්නො අහොසි. යදා පන දිවායෙව ධනපාලකං පයොජෙසි, තදා පාකටො ජාතො. ‘‘කථං දෙවදත්තො හත්ථිං පයොජෙසී’’ති පරිකථාය උප්පන්නාය ‘‘න කෙවලං හත්ථිං පයොජෙසි, රාජානම්පි මාරාපෙසි, අභිමාරෙපි පෙසෙසි, සිලම්පි පවිජ්ඣි, පාපො දෙවදත්තො’’ති පාකටො අහොසි. ‘‘කෙන සද්ධිං ඉදං කම්මමකාසී’’ති ච වුත්තෙ ‘‘රඤ්ඤා අජාතසත්තුනා’’ති ආහංසු. තතො නාගරා ‘‘කථඤ්හි නාම රාජා එවරූපං චොරං සාසනකණ්ටකං ගහෙත්වා විචරිස්සතී’’ති උට්ඨහිංසු. රාජා නගරසඞ්ඛොභං ඤත්වා දෙවදත්තං නීහරි. තතො පට්ඨාය චස්ස පඤ්චථාලිපාකසතානි උපච්ඡින්දි, උපට්ඨානම්පිස්ස න අගමාසි, අඤ්ඤෙපිස්ස මනුස්සා න කිඤ්චි දාතබ්බං වා කාතබ්බං වා මඤ්ඤිංසු. තෙන වුත්තං – ‘‘පරිහීනලාභසක්කාරො’’ති. කුලෙසු විඤ්ඤාපෙත්වා විඤ්ඤාපෙත්වා භුඤ්ජතීති ‘‘මා මෙ ගණො භිජ්ජී’’ති පරිසං පොසෙන්තො ‘‘ත්වං එකස්ස භික්ඛුනො භත්තං දෙහි, ත්වං ද්වින්න’’න්ති එවං විඤ්ඤාපෙත්වා සපරිසො කුලෙසු භුඤ්ජති.

211. චීවරං පරිත්තං උප්පජ්ජතීති භත්තං අගණ්හන්තානං චීවරං න දෙන්ති, තස්මා පරිත්තං උප්පජ්ජති.

212. චීවරකාරකෙ භික්ඛූ භත්තෙන නිමන්තෙන්තීති ගාමෙ පිණ්ඩාය චරිත්වා චිරෙන චීවරං නිට්ඨාපෙන්තෙ දිස්වා ‘‘එවං ලහුං නිට්ඨාපෙත්වා චීවරං පරිභුඤ්ජිස්සන්තී’’ති පුඤ්ඤකාමතාය නිමන්තෙන්ති.

215. නානාවෙරජ්ජකෙති නානාවිධෙහි අඤ්ඤරජ්ජෙහි ආගතෙ. ‘‘නානාවිරජ්ජකෙ’’තිපි පාඨො, අයමෙවත්ථො.

217-8. ගණභොජනෙති ගණස්ස භොජනෙ. ඉධ ච ගණො නාම චත්තාරො භික්ඛූ ආදිං කත්වා තතුත්තරිං භික්ඛූ අධිප්පෙතා, තෙනෙව සබ්බන්තිමං පරිච්ඡෙදං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘යත්ථ චත්තාරො භික්ඛූ…පෙ… එතං ගණභොජනං නාමා’’ති. තං පනෙතං ගණභොජනං ද්වීහාකාරෙහි පසවති නිමන්තනතො වා විඤ්ඤත්තිතො වා. කථං නිමන්තනතො පසවති? චත්තාරො භික්ඛූ උපසඞ්කමිත්වා ‘‘තුම්හෙ, භන්තෙ, ඔදනෙන නිමන්තෙමි, ඔදනං මෙ ගණ්හථ ආකඞ්ඛථ ඔලොකෙථ අධිවාසෙථ පටිමානෙථා’’ති එවං යෙන කෙනචි වෙවචනෙන වා භාසන්තරෙන වා පඤ්චන්නං භොජනානං නාමං ගහෙත්වා නිමන්තෙති. එවං එකතො නිමන්තිතා පරිච්ඡින්නකාලවසෙන අජ්ජතනාය වා ස්වාතනාය වා එකතො ගච්ඡන්ති, එකතො ගණ්හන්ති, එකතො භුඤ්ජන්ති, ගණභොජනං හොති, සබ්බෙසං ආපත්ති. එකතො නිමන්තිතා එකතො වා නානතො වා ගච්ඡන්ති, එකතො ගණ්හන්ති, නානතො භුඤ්ජන්ති, ආපත්තියෙව. පටිග්ගහණමෙව හි එත්ථ පමාණං. එකතො නිමන්තිතා එකතො වා නානතො වා ගච්ඡන්ති, නානතො ගණ්හන්ති, එකතො වා නානතො වා භුඤ්ජන්ති, අනාපත්ති. චත්තාරි පරිවෙණානි වා විහාරෙ වා ගන්ත්වා නානතො නිමන්තිතා එකට්ඨානෙ ඨිතෙසුයෙව වා එකො පුත්තෙන එකො පිතරාති එවම්පි නානතො නිමන්තිතා එකතො වා නානතො වා ගච්ඡන්තු, එකතො වා නානතො වා භුඤ්ජන්තු, සචෙ එකතො ගණ්හන්ති, ගණභොජනං හොති, සබ්බෙසං ආපත්ති. එවං තාව නිමන්තනතො පසවති.

කථං විඤ්ඤත්තිතො? චත්තාරො භික්ඛූ එකතො ඨිතා වා නිසින්නා වා උපාසකං දිස්වා ‘‘අම්හාකං චතුන්නම්පි භත්තං දෙහී’’ති වා විඤ්ඤාපෙය්‍යුං, පාටෙක්කං වා පස්සිත්වා ‘‘මය්හං දෙහි, මය්හං දෙහී’’ති එවං එකතො වා නානතො වා විඤ්ඤාපෙත්වා එකතො වා ගච්ඡන්තු නානතො වා, භත්තං ගහෙත්වාපි එකතො වා භුඤ්ජන්තු නානතො වා, සචෙ එකතො ගණ්හන්ති, ගණභොජනං හොති, සබ්බෙසං ආපත්ති. එවං විඤ්ඤත්තිතො පසවති.

පාදාපි ඵලිතාති යථා මහාචම්මස්ස පරතො මංසං දිස්සති; එවං ඵාලිතා, වාලිකාය වා සක්ඛරාය වා පහටමත්තෙ දුක්ඛං උප්පාදෙන්ති, න සක්කා හොති අන්තොගාමෙ පිණ්ඩාය චරිතුං. ඊදිසෙ ගෙලඤ්ඤෙ ගිලානසමයොති භුඤ්ජිතබ්බං, න ලෙසකප්පියං කාතබ්බං.

චීවරෙ කයිරමානෙති යදා සාටකඤ්ච සුත්තඤ්ච ලභිත්වා චීවරං කරොන්ති තදා; විසුඤ්හි චීවරකාරසමයො නාම නත්ථි. තස්මා යො තත්ථ චීවරෙ කත්තබ්බං යංකිඤ්චි කම්මං කරොති, මහාපච්චරියඤ්හි ‘‘අන්තමසො සූචිවෙධනකො’’තිපි වුත්තං, තෙන චීවරකාරසමයොති භුඤ්ජිතබ්බං. කුරුන්දියං පන විත්ථාරෙනෙව වුත්තං. යො චීවරං විචාරෙති, ඡින්දති, මොඝසුත්තං ඨපෙති, ආගන්තුකපට්ටං ඨපෙති, පච්චාගතං සිබ්බති, ආගන්තුකපට්ටං බන්ධති, අනුවාතං ඡින්දති ඝට්ටෙති ආරොපෙති, තත්ථ පච්චාගතං සිබ්බති, සුත්තං කරොති වලෙති, පිප්ඵලිකං නිසෙති, පරිවත්තනං කරොති, සබ්බොපි චීවරං කරොතියෙවාති වුච්චති. යො පන සමීපෙ නිසින්නො ජාතකං වා ධම්මපදං වා කථෙති, අයං න චීවරකාරකො. එතං ඨපෙත්වා සෙසානං ගණභොජනෙ අනාපත්තීති.

අද්ධයොජනන්ති එත්තකම්පි අද්ධානං ගන්තුකාමෙන. යො පන දූරං ගන්තුකාමො, තත්ථ වත්තබ්බමෙව නත්ථි. ගච්ඡන්තෙනාති අද්ධානං ගච්ඡන්තෙන, අද්ධයොජනබ්භන්තරෙ ගාවුතෙපි භුඤ්ජිතුං වට්ටති. ගතෙන භුඤ්ජිතබ්බන්ති ගතෙන එකදිවසං භුඤ්ජිතබ්බං. නාවාභිරුහනෙපි එසෙව නයො. අයං පන විසෙසො – අභිරුළ්හෙන ඉච්ඡිතට්ඨානං ගන්ත්වාපි යාව න ඔරොහති තාව භුඤ්ජිතබ්බන්ති මහාපච්චරියං වුත්තං. චතුත්ථෙ ආගතෙති අයං අන්තිමපරිච්ඡෙදො, චතුත්ථෙපි ආගතෙ යත්ථ න යාපෙන්ති; සො මහාසමයො. යත්ථ පන සතං වා සහස්සං වා සන්නිපතන්ති, තත්ථ වත්තබ්බමෙව නත්ථි. තස්මා තාදිසෙ කාලෙ ‘‘මහාසමයො’’ති අධිට්ඨහිත්වා භුඤ්ජිතබ්බං. යො කොචි පරිබ්බාජකසමාපන්නොති සහධම්මිකෙසු වා තිත්ථියෙසු වා අඤ්ඤතරො, එතෙසඤ්හි යෙන කෙනචි කතෙ භත්තෙ ‘‘සමණභත්තසමයො’’ති භුඤ්ජිතබ්බං.

220. අනාපත්ති සමයෙති සත්තසු සමයෙසු අඤ්ඤතරස්මිං අනාපත්ති. ද්වෙ තයො එකතොති යෙපි අකප්පියනිමන්තනං සාදියිත්වා ද්වෙ වා තයො වා එකතො ගහෙත්වා භුඤ්ජන්ති, තෙසම්පි අනාපත්ති.

තත්ථ අනිමන්තිතචතුත්ථං, පිණ්ඩපාතිකචතුත්ථං, අනුපසම්පන්නචතුත්ථං, පත්තචතුත්ථං, ගිලානචතුත්ථන්ති පඤ්චන්නං චතුක්කානං වසෙන විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො. කථං? ඉධෙකච්චො චත්තාරො භික්ඛූ ‘‘භත්තං ගණ්හථා’’ති නිමන්තෙති. තෙසු තයො ගතා, එකො න ගතො. උපාසකො ‘‘එකො භන්තෙ ථෙරො කුහි’’න්ති පුච්ඡති. නාගතො උපාසකාති. සො අඤ්ඤං තඞ්ඛණප්පත්තං කඤ්චි ‘‘එහි භන්තෙ’’ති පවෙසෙත්වා චතුන්නම්පි භත්තං දෙති, සබ්බෙසං අනාපත්ති. කස්මා? ගණපූරකස්ස අනිමන්තිතත්තා. තයො එව හි තත්ථ නිමන්තිතා ගණ්හිංසු, තෙහි ගණො න පූරති, ගණපූරකො ච අනිමන්තිතො, තෙන ගණො භිජ්ජතීති ඉදං අනිමන්තිතචතුත්ථං.

පිණ්ඩපාතිකචතුත්ථෙ – නිමන්තනකාලෙ එකො පිණ්ඩපාතිකො හොති, සො නාධිවාසෙති. ගමනවෙලාය පන ‘‘එහි භන්තෙ’’ති වුත්තෙ අනධිවාසිතත්තා අනාගච්ඡන්තම්පි ‘‘එථ භික්ඛං ලච්ඡථා’’ති ගහෙත්වා ගච්ඡන්ති, සො තං ගණං භින්දති. තස්මා සබ්බෙසං අනාපත්ති.

අනුපසම්පන්නචතුත්ථෙ – සාමණෙරෙන සද්ධිං නිමන්තිතා හොන්ති, සොපි ගණං භින්දති.

පත්තචතුත්ථෙ – එකො සයං අගන්ත්වා පත්තං පෙසෙති; එවම්පි ගණො භිජ්ජති. තස්මා සබ්බෙසං අනාපත්ති.

ගිලානචතුත්ථෙ – ගිලානෙන සද්ධිං නිමන්තිතා හොන්ති, තත්ථ ගිලානස්සෙව අනාපත්ති, ඉතරෙසං පන ගණපූරකො හොති. න හි ගිලානෙන ගණො භිජ්ජති. තස්මා තෙසං ආපත්තියෙව. මහාපච්චරියං පන අවිසෙසෙන වුත්තං.

සමයලද්ධකො සයමෙව මුච්චති, සෙසානං ගණපූරකත්තා ආපත්තිකරො හොති. තස්මා චීවරදානසමයලද්ධකාදීනම්පි වසෙන චතුක්කානි වෙදිතබ්බානි. සචෙ පන අධිවාසෙත්වා ගතෙසුපි චතූසු ජනෙසු එකො පණ්ඩිතො භික්ඛු ‘‘අහං තුම්හාකං ගණං භින්දිස්සාමි, නිමන්තනං සාදියථා’’ති වත්වා යාගුඛජ්ජකාවසානෙ භත්තත්ථාය පත්තං ගණ්හන්තානං අදත්වා ‘‘ඉමෙ තාව භික්ඛූ භොජෙත්වා විස්සජ්ජෙථ, අහං පච්ඡා අනුමොදනං කත්වා ගමිස්සාමී’’ති නිසින්නො. තෙසු භුත්වා ගතෙසු ‘‘දෙථ භන්තෙ පත්ත’’න්ති උපාසකෙන පත්තං ගහෙත්වා භත්තෙ දින්නෙ භුඤ්ජිත්වා අනුමොදනං කත්වා ගච්ඡති, සබ්බෙසං අනාපත්ති. පඤ්චන්නඤ්හි භොජනානංයෙව වසෙන ගණභොජනෙ විසඞ්කෙතං නත්ථි. ඔදනෙන නිමන්තිතා කුම්මාසං ගණ්හන්තාපි ආපත්තිං ආපජ්ජන්ති. තානි ච තෙහි එකතො න ගහිතානි. යාගුආදීසු පන විසඞ්කෙතං හොති, තානි තෙහි එකතො ගහිතානීති. එවං එකො පණ්ඩිතො අඤ්ඤෙසම්පි අනාපත්තිං කරොති.

තස්මා සචෙ කොචි සඞ්ඝභත්තං කත්තුකාමෙන නිමන්තනත්ථාය පෙසිතො විහාරං ආගම්ම ‘‘භන්තෙ, ස්වෙ අම්හාකං ඝරෙ භික්ඛං ගණ්හථා’’ති අවත්වා ‘‘භත්තං ගණ්හථා’’ති වා ‘‘සඞ්ඝභත්තං ගණ්හථා’’ති වා ‘‘සඞ්ඝො භත්තං ගණ්හාතූ’’ති වා වදති, භත්තුද්දෙසකෙන පණ්ඩිතෙන භවිතබ්බං, නෙමන්තනිකා ගණභොජනතො පිණ්ඩපාතිකා ච ධුතඞ්ගභෙදතො මොචෙතබ්බා. කථං? එවං තාව වත්තබ්බං – ‘‘ස්වෙ න සක්කා උපාසකා’’ති. ‘‘පුනදිවසෙ, භන්තෙ’’ති. ‘‘පුනදිවසෙපි න සක්කා’’ති. එවං යාව අද්ධමාසම්පි හරිත්වා පුන වත්තබ්බො – ‘‘ත්වං කිං අවචා’’ති? සචෙ පුනපි ‘‘සඞ්ඝභත්තං ගණ්හථා’’ති වදති, තතො ‘‘ඉමං තාව උපාසක පුප්ඵං කප්පියං කරොහි, ඉමං තිණ’’න්ති එවං වික්ඛෙපං කත්වා පුන ‘‘කිං කථයිත්ථා’’ති පුච්ඡිතබ්බො. සචෙ පුනපි තථෙව වදති, ‘‘ආවුසො, ත්වං පිණ්ඩපාතිකෙ වා මහාථෙරෙ වා න ලච්ඡසි, සාමණෙරෙ ලච්ඡසී’’ති වත්තබ්බො. ‘‘නනු, භන්තෙ අසුකස්මිඤ්ච අසුකස්මිඤ්ච ගාමෙ භදන්තෙ භොජෙසුං, අහං කස්මා න ලභාමී’’ති ච වුත්තෙ ‘‘තෙ නිමන්තෙතුං ජානන්ති, ත්වං න ජානාසී’’ති. තෙ කථං නිමන්තෙසුං භන්තෙති? තෙ එවමාහංසු – ‘‘අම්හාකං, භන්තෙ, භික්ඛං ගණ්හථා’’ති. සචෙ සොපි තථෙව වදති, වට්ටති. අථ පුනපි ‘‘භත්තං ගණ්හථා’’ති වදති, ‘‘න දානි ත්වං, ආවුසො, බහූ භික්ඛූ ලච්ඡසි, තයො එව ලච්ඡසී’’ති වත්තබ්බො. ‘‘නනු, භන්තෙ, අසුකස්මිඤ්ච අසුකස්මිඤ්ච ගාමෙ සකලං භික්ඛුසඞ්ඝං භොජෙසුං, අහං කස්මා න ලභාමී’’ති? ‘‘ත්වං නිමන්තෙතුං න ජානාසී’’ති. ‘‘තෙ කථං නිමන්තෙසු’’න්ති? තෙ ‘‘භික්ඛං ගණ්හථා’’ති ආහංසූති. සචෙ සොපි ‘‘භික්ඛං ගණ්හථා’’ති වදති, වට්ටති. අථ පුනපි ‘‘භත්තමෙවා’’ති වදති, තතො වත්තබ්බො – ‘‘ගච්ඡ ත්වං, නත්ථම්හාකං තව භත්තෙනත්ථො, නිබද්ධගොචරො එස අම්හාකං, මයමෙත්ථ පිණ්ඩාය චරිස්සාමා’’ති. තං ‘‘චරථ, භන්තෙ’’ති වත්වා ආගතං පුච්ඡන්ති – ‘‘කිං භො ලද්ධා භික්ඛූ’’ති. ‘‘කිං එතෙන බහු එත්ථ වත්තබ්බං, ‘ථෙරා ස්වෙ පිණ්ඩාය චරිස්සාමා’ති ආහංසු. මා දානි තුම්හෙ පමජ්ජිත්ථා’’ති. දුතියදිවසෙ චෙතියවත්තං කත්වා ඨිතා භික්ඛූ සඞ්ඝත්ථෙරෙන වත්තබ්බා – ‘‘ආවුසො, ධුරගාමෙ සඞ්ඝභත්තං අපණ්ඩිතමනුස්සො පන අගමාසි, ගච්ඡාම ධුරගාමෙ පිණ්ඩාය චරිස්සාමා’’ති. භික්ඛූහි ථෙරස්ස වචනං කාතබ්බං, න දුබ්බචෙහි භවිතබ්බං, ගාමද්වාරෙ අට්ඨත්වාව පිණ්ඩාය චරිතබ්බං. තෙසු පත්තානි ගහෙත්වා නිසීදාපෙත්වා භොජෙන්තෙසු භුඤ්ජිතබ්බං. සචෙ ආසනසාලාය භත්තං ඨපෙත්වා රථිකාසු ආහිණ්ඩන්තා ආරොචෙන්ති – ‘‘ආසනසාලාය, භන්තෙ, භත්තං ගණ්හථා’’ති න වට්ටති.

අථ පන භත්තං ආදාය තත්ථ තත්ථ ගන්ත්වා ‘‘භත්තං ගණ්හථා’’ති වදන්ති, පටිකච්චෙව වා විහාරං අභිහරිත්වා පතිරූපෙ ඨානෙ ඨපෙත්වා ආගතාගතානං දෙන්ති, අයං අභිහටභික්ඛා නාම වට්ටති. සචෙ පන භත්තසාලාය දානං සජ්ජෙත්වා තං තං පරිවෙණං පහිණන්ති ‘‘භත්තසාලාය භත්තං ගණ්හථා’’ති, න වට්ටති. යෙ පන මනුස්සා පිණ්ඩචාරිකෙ භික්ඛූ දිස්වා ආසනසාලං සම්මජ්ජිත්වා තත්ථ නිසීදාපෙත්වා භොජෙන්ති, න තෙ පටික්ඛිපිතබ්බා. යෙ පන ගාමෙ භික්ඛං අලභිත්වා ගාමතො නික්ඛමන්තෙ භික්ඛූ දිස්වා ‘‘භන්තෙ භත්තං ගණ්හථා’’ති වදන්ති, තෙ පටික්ඛිපිතබ්බා, න වා නිවත්තිතබ්බං. සචෙ ‘‘නිවත්තථ, භන්තෙ, භත්තං ගණ්හථා’’ති වදන්ති, ‘‘නිවත්තථා’’ති වුත්තපදෙ නිවත්තිතුං වට්ටති. ‘‘නිවත්තථ භන්තෙ, ඝරෙ භත්තං කතං, ගාමෙ භත්තං කත’’න්ති වදන්ති, ගෙහෙ ච ගාමෙ ච භත්තං නාම යස්ස කස්සචි හොතීති නිවත්තිතුං වට්ටති. ‘‘නිවත්තථ, භත්තං ගණ්හථා’’ති සම්බන්ධං කත්වා වදන්ති, නිවත්තිතුං න වට්ටති. ආසනසාලතො පිණ්ඩාය චරිතුං නික්ඛමන්තෙ දිස්වා ‘‘නිසීදථ භන්තෙ භත්තං ගණ්හථා’’ති වුත්තෙපි එසෙව නයො. නිච්චභත්තන්ති ධුවභත්තං වුච්චති. ‘‘නිච්චභත්තං ගණ්හථා’’ති වදන්ති, බහූනම්පි එකතො ගහෙතුං වට්ටති. සලාකභත්තාදීසුපි එසෙව නයො. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව.

එළකලොමසමුට්ඨානං – කිරියං, නොසඤ්ඤාවිමොක්ඛං, අචිත්තකං, පණ්ණත්තිවජ්ජං, කායකම්මං, තිචිත්තං, තිවෙදනන්ති.

ගණභොජනසික්ඛාපදං දුතියං.